تعاون قرآنی و بازسازی پس از جنگ؛ تأکید بر نقش کمک‌های مردمی

حسین زیدی، عضو هیئت علمی گروه فقه و مبانی حقوق دانشگاه علوم اسلامی رضوی، در گفت‌و‌گو با ایکنا از خراسان رضوی، در خصوص اهمیت و جایگاه کمک‌های مردمی در دوران پس از جنگ اظهار کرد: الگوی همبستگی اجتماعی در قرآن بر اساس اصل تعاون شکل گرفته است؛ این اصل مبتنی بر انجام کارهای نیک و پرهیز از گناه است. علاوه بر این، در همین راستا در قرآن به صدقه و انفاق نیز توصیه فراوان شده است؛ این توصیه‌ها در شرایط جنگ و پس از آن اهمیت بیشتری پیدا می‌کند و قطعاً نشان از ارزش والای کمک به دیگران در نزد خداوند متعال دارد.

وی درباره ریشه‌شناسی واژه «جهاد» افزود: این واژه از ریشه «جهد» به معنای کوشش و جدیت گرفته شده است. در ادبیات قرآنی، جهاد مفهومی چندبعدی دارد: اول جهاد اکبر یعنی مبارزه با نفس که در آیه «وَالَّذِينَ جَاهَدُوا فِينَا لَنَهْدِيَنَّهُمْ سُبُلَنَا» بدان اشاره شده است و این بالاترین مرتبه جهاد است که در اصل به معنای مبارزه با هواهای نفسانی و خواهش‌های مضر است.

عضو هیئت علمی گروه فقه و مبانی حقوق دانشگاه علوم اسلامی رضوی ادامه داد: نوع دیگر جهاد، جهاد اصغر است که در چارچوب دفاع مشروع تعریف می‌شود و آیه «أُذِنَ لِلَّذِينَ يُقَاتَلُونَ بِأَنَّهُمْ ظُلِمُوا» بدان اشاره دارد. همچنین اصول قرآنی جهاد، دفاع مشروع «قَاتِلُوا الَّذِينَ يُقَاتِلُونَكُمْ»، عدم تجاوز «وَلَا تَعْتَدُوا» و صلح‌طلبی «وَإِن جَنَحُوا لِلسَّلْمِ فَاجْنَحْ لَهَا» را دربرمی‌گیرد.

زیدی همچنین به ضرورت اهمیت کمک‌های مردمی در کاهش آسیب‌های جنگی در دوران پس از جنگ اشاره و تصریح کرد: این حمایت‌ها شامل حمایت مادی از جمله کمک‌های مردمی‌ همچون تأمین نیازهای رزمندگان، کمک به خانواده‌های شهدا و جانبازان، بازسازی مناطق آسیب‌دیده و تأمین دارو و درمان و همچنین حمایت‌های معنوی می‌شود که در قرآن نیز بدان اشاره شده است؛ آیه «وَالْمُؤْمِنُونَ وَالْمُؤْمِنَاتُ بَعْضُهُمْ أَوْلِيَاءُ بَعْضٍ» («مردان و زنان مؤمن، یار و یاور یکدیگرند») ضرورت پیوند عاطفی و اجتماعی را تبیین می‌کند.

وی همچنین با تأکید بر اینکه الگوی قرآنی همبستگی اجتماعی براساس مفهوم تعاون شکل گرفته است، بیان کرد: آیه «وَتَعَاوَنُوا عَلَى الْبِرِّ وَالتَّقْوَى» دو اصل تعاون را، یعنی تأکید بر کارهای نیک و تقوا و پرهیز از گناه، برمی‌شمارد و علاوه بر این، قرآن در بیان مفهوم تعاون میان مسلمانان در آیات «لَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَن تَبْغُوا فَضْلًا مِّن رَّبِّكُمْ» و «وَأَنفِقُوا فِی سَبِيلِ اللَّهِ» بر صدقه و انفاق تأکید می‌ورزد. همچنین مفهوم «قرض‌الحسنه» به خدا نیز از دیگر مصادیق تعاون در قرآن است که تعبیر «مَن ذَا الَّذِی يُقْرِضُ اللَّهَ قَرْضًا حَسَنًا» نشان‌دهنده ارزش والای کمک به دیگران است.

عضو هیئت علمی گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی دانشگاه علوم اسلامی رضوی در ادامه به نمونه‌های تاریخی همبستگی در قرآن اشاره و ادامه داد: داستان اصحاب کهف در آیه «وَإِلَّا تَصْرِفْ عَنَّا شَيْطَانًا فَإِنَّا لَوْلَاهُ لَكُنَّا مِنَ الْمُهْتَدِينَ» نشان‌دهنده اتحاد در برابر مشکلات و یکی از الگوهای همبستگی اجتماعی در قرآن است. همچنین داستان طالوت و جالوت که در آیه ۲۵۰ سوره بقره به آن اشاره شده است «وَلَمَّا بَرَزُوا لِجَالُوتَ وَجُنُودِهِ قَالُوا رَبَّنَا أَفْرِغْ عَلَيْنَا صَبْرًا» از دیگر نمونه‌های مورد تأکید قرآن در این باره است.

زیدی در بخش دیگری از صحبت‌های خود به بیان اهمیت اصل توکل در ایجاد آرامش بر روحیه مؤمنان پرداخت و تصریح کرد: اطمینان قلبی و سکینه به معنای آرامش درونی و امنیت روانی است که در شرایط بحرانی به انسان کمک می‌کند. این آیه از سوره آیه‌الکرسی «اللَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ الْحَيُّ الْقَيُّومُ...» به‌عنوان پناهگاه روحی در تمام شرایط توصیه شده است. همچنین سوره‌های واقعه و ناس از دیگر سوره‌های آرامش‌افزا در قرآن کریم است.

وی با تأکید بر اینکه برخی از آیات قرآن در زمره آیات کلیدی برای تقویت ایمان و توکل قرار می‌گیرند، بیان کرد: خداوند در آیات ۱۵۵-۱۵۶ سوره بقره «وَلَنَبْلُوَنَّكُم بِشَيْءٍ مِّنَ الْخَوْفِ وَالْجُوعِ وَنَقْصٍ مِّنَ الْأَمْوَالِ وَالْأَنفُسِ وَالثَّمَرَاتِ...» به صراحت می‌فرماید که آزمایش‌ها قطعی هستند، اما نتیجه به ایمان شما بستگی دارد.