حضرت معصومه(س)؛ الگویی برای پیوند علم و بندگی

حجت‌الاسلام محمدرضا نوری کوهبنانی، مدیر گروه قرآنی بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی، در گفت‌وگو با ایکنا از خراسان رضوی، اظهار کرد: نام حضرت فاطمه معصومه(س) در تاریخ اسلام، یادآور بانویی است که در عین کوتاهی عمر، افقی عظیم از معرفت، طهارت و حضور اثرگذار اجتماعی را رقم زد.

وی ادامه داد: جایگاه ایشان نه تنها در نسب شریف به اهل‌بیت(ع)، بلکه درکمال‌های ذاتی و علمی است که امامان معصوم(ع) بدان شهادت داده‌اند. تأکید امام صادق(ع)، امام رضا(ع) و امام جواد(ع) بر مقام معنوی ایشان نیز نشان می‌دهد که شخصیت حضرت معصومه(س) از چنان عمقی برخوردار بوده که حتی در میان خاندان نور نیز متمایز است.

نوری کوهبنانی با اشاره به شخصیت علمی و معرفتی حضرت معصومه(س) بیان کرد: ایشان در محیطی رشد یافتند که خانه امام موسی بن جعفر(ع) بود؛ خانه‌ای که مرکز علم، عبادت و مقاومت در برابر ستم است. در این خانه، علم از پشتوانه وحی سیراب می‌شد و فرزندان این سرا، از جمله حضرت معصومه(س)، در سایه پدری همچون امام کاظم(ع) و برادری چون امام رضا(ع) شخصیت علمی خود را شکل دادند.

وی با بیان اینکه حضرت معصومه(س) نماد بانویی است که علم را عبادت می‌دانست و معرفت را شرط بندگی، گفت: روایت‌های تاریخی نشان می‌دهد که ایشان در علوم دینی و معارف اهل‌بیت(ع) جایگاهی والا داشته‌اند و به‌گونه‌ای بودند که اگر شرایط تاریخی اجازه می‌داد، می‌توانستند یکی از محورهای نقل حدیث و نشر دانش در میان زنان و مردان باشند. از همین‌جا یکی از درس‌های مهم آن حضرت برای امروز روشن می‌شود و آن این است که دانش‌آموزی و دانش‌افزایی، رسالت جنسیتی ندارد بلکه رسالتی انسانی است. 

مهاجرت الهی؛ حرکت از روی معرفت، نه از مصلحت

مدیر گروه قرآنی بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی یکی از برجسته‌ترین ابعاد زندگی ایشان را حرکت تاریخی‌شان به‌سوی ایران برای دیدار با امام رضا(ع) است دانست و گفت: در ظاهر، این سفر حرکتی خانوادگی و عاطفی می‌نمود اما در عمق، حرکتی ولایی، معرفتی و حتی سیاسی بود. فشارهای حکومت وقت، مأموریت امام رضا(ع)، و وضعیت سخت شیعیان، فضایی پدید آورد که حضور یک بانوی عالم از خاندان پیامبر(ص) می‌توانست پیام‌آور حیات فرهنگی باشد.

نوری کوهبنانی ادامه داد: درس این بخش برای امروز آن است که حرکت‌های بزرگ تاریخ همیشه با شمشیر نیست؛ گاهی با هجرتی آگاهانه است. حضرت معصومه(س) با این هجرت نشان داد که گاهی لازم است برای حفظ ایمان، فرهنگ و معرفت، مسیرهایی دشوارتر را انتخاب کرد.

قم؛ پایگاه تازه‌ای برای معارف اهل‌بیت(ع)

وی از تحولات ناشی از ورود ایشان به قم گفت و افزود: قم شهری ساده و نه‌چندان پرآوازه، سرآغاز تحولی شگرف شد. دفن بانویی از خاندان نور در این شهر، به‌همراه پیش‌گویی امام صادق(ع)، نه‌تنها به این شهر قداستی تازه بخشید، بلکه آن را به پایگاه بزرگ فرهنگ شیعه تبدیل کرد؛ پایگاهی که قرن‌هاست در تولید علم، تربیت عالمان، و نشر معارف اهل‌بیت(ع) نقشی بی‌بدیل ایفا می‌کند.

مدیر گروه قرآنی بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی، اضافه کرد: این رویداد به ما می‌آموزد که حضور یک انسان الهی می‌تواند جغرافیا را متحول کند و فضیلت مکان‌ها به انسان‌هایی است که در آن زیسته‌اند یا آرام گرفته‌اند.

وی درباره پرورش معنوی در برابر فشارهای زمانه گفت: حضرت معصومه(س) بخشی از عمر خود را در شرایط دشوار سیاسی گذراندند؛ دوری از پدر، حبس‌های طولانی امام کاظم(ع)، و تنهایی امام رضا(ع)، همگی نشانه‌هایی از سختی دوران بودند. با این حال، ایشان از این فشارها روحیتی استوار، ایمانی ریشه‌دار و معنویتی جاری ساختند به‌طوری که در تمام منابع تاریخی، کوچک‌ترین نشانه‌ای از ضعف یا تزلزل در ایشان دیده نمی‌شود.

نوری کوهبنانی تاکید کرد: بنابراین با الگو گرفتن از ایشان دوران‌های سخت ما نیز باید به دوران‌های رشد تبدیل شوند، نه اینکه موجب افسردگی و توقف ما شوند زیرا حضرت معصومه(س)الگویی بی‌نظیر برای تبدیل رنج به نور هستند.

زیارت؛ جلوه‌ای از پیوند با معرفت

وی با اشاره به حدیثی از مام رضا(ع) بیان کرد: ایشان فرمودند«هرکس معصومه را زیارت کند، مانند کسی است که مرا زیارت کرده است.» این سخن تنها درباره فضیلت یک زیارت نیست بلکه پیام برتری دارد.

نوری کوهبنانی ادامه داد: در واقع در کلام ایشان زیارت به معنای پیمودن راه معرفت و اتصال به میراث اهل‌بیت(ع) است. زیارت یعنی آموختن از اسوه‌ها و پیام امام رضا(ع) این است که زائران حضرت معصومه(س) باید در مسیر معرفت گام بردارند زیرا زیارت فقط حضور جسمانی نیست بلکه حضور قلبی، آگاهی و پیروی نیز هست.

وی با بیان اینکه حضرت معصومه(س) تنها الگوی زنان نیستند، تاکید کرد: هرکس جویای پاکی، دانش، وفاداری به ولایت، و معنویت باشد، می‌تواند از ایشان الگو بگیرد. ویژگی‌های الگوگونه ایشان شامل الگوی دانش‌طلبی، الگوی پاکدامنی و معنویت، الگوی وفاداری و حمایت از ولایت ، الگوی صبر در برابر سختی‌ها، الگوی مهاجرت معنوی برای اهداف الهی و الگوی تأثیرگذاری اجتماعی بدون استفاده از قدرت ظاهری است.

مدیر گروه قرآنی بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی، ادامه داد: در این معنا، حضرت معصومه(س) نه‌تنها یک شخصیت تاریخی، که یک مسیر هستند؛ مسیری که اهل آن، جامعه را به نور پیوند خواهند زد.