دعا؛ پیوند انسان با آرامش و قدرت الهی
مرضیه رستمیان با تأکید بر نقش دعا در زندگی انسان گفت: نیایش، علاوه بر برآوردهسازی حاجات، عامل آرامش روحی و تقویت درونی افراد است.
مرضیه رستمیان، مدیر گروه الهیات و معارف اسلامی دانشگاه بینالمللی امام رضا(ع)، در گفتوگو با ایکنا از خراسانرضوی، درباره نقش دعا و نیایش در آرامش افراد، اظهار کرد: هنگامیکه فضای سختی مانند جنگ در جامعه ایجاد میشود، مسائل مختلف ممکن است به ذهن انسان خطور کند و خودش را واقعاً محتاج و نیازمند پروردگار ببیند. یکی از مهمترین سلاحها، و شاید مهمترین آنها به جز سلاحهای نظامی، سلاح دعاست؛ اینکه افراد با کمک دعا دریچههای رحمت الهی را بیش از پیش میگشایند و خود نیز از لحاظ روحی به آرامش میرسند. دعا فقط شامل درخواست نیست، بلکه دعا و نیایش به فرد دعاکننده نیز آرامش میدهد و از لحاظ روحی او را تقویت میکند. فرد با دعا کردن خود را به موجودی بزرگتر متصل میسازد و اثرات روحی دعا بر وی نیز متفاوت خواهد بود.
وی ادامه داد: در قرآن کریم، در دو آیه به موضوع دعا و استجابت آن اشاره شده است. خداوند متعال میفرماید: «وَقَالَ رَبُّكُمُ ادْعُونِي أَسْتَجِبْ لَكُمْ ۚ إِنَّ الَّذِينَ يَسْتَكْبِرُونَ عَنْ عِبَادَتِي سَيَدْخُلُونَ جَهَنَّمَ دَاخِرِينَ» (غافر، ۶۰)؛ «پروردگارتان گفت: مرا بخوانید تا شما را اجابت کنم. آنان که از عبادت من تکبر ورزند، به زودی خوار و رسوا به دوزخ درآیند.» در این آیه، خداوند مسیر استجابت را «دعا کردن» معرفی میکند و به ما میآموزد که دعا، راهی برای رسیدن به اجابت الهی است. همچنین، خداوند کسانی را که از عبادت و دعا تکبر میورزند و روی برمیگردانند، مورد سرزنش قرار داده و میفرماید آنان با خواری وارد جهنم خواهند شد.
رستمیان افزود: امام محمد باقر(ع) در تفسیر و تبیین این آیات فرمودند: منظور از عبادت در آیه «إِنَّ الَّذِينَ يَسْتَكْبِرُونَ عَنْ عِبَادَتِی» دعا است که برترین عبادت به شمار میآید. از حضرت(ع) دوباره پرسیدند که تلاوت بیشتر قرآن بهتر است یا زیاد دعا کردن؟ امام(ع) فرمودند: اهمیت دعا از آنجاست که خداوند متعال در آیهای میفرماید: «قُلْ ما یَعْبَؤُا بِكُمْ رَبّی لَوْلا دُعاؤُكُمْ»؛ «اگر دعا و درخواست شما نبود، پروردگارتان به شما اعتنایی نمیکرد». این آیه نشان میدهد جایگاه دعا در ارتباط انسان با خداوند تا چه اندازه مهم است.
وی تصریح کرد: دلیل این اهمیت آن است که انسان هنگام دعا با تمام وجود اظهار میکند محتاج پروردگار است و او را بزرگ و برتر میبیند. ما در بیان میگوییم «خدا بزرگتر است» و در عمل این حقیقت در دعاهای ما آشکار میشود؛ آنجا که میگوییم: «خدای من، از تو که برترین و بزرگترین هستی، این خواسته را مطالبه میکنم»، زیرا هر درخواست و نیازی تا به قدرت الهی متصل نشود، به سرانجام نمیرسد.
مدیر گروه الهیات و معارف اسلامی دانشگاه بینالمللی امام رضا(ع) اظهار کرد: یکی از نکات بسیار مهم که بهویژه در شرایط سخت باید در دعا رعایت شود، مسئله اخلاص است. اخلاص یعنی هنگام دعا حقیقتاً خود را به ذات پروردگار پیوند دهیم و ذهن و دل را از هرگونه اتکا به واسطهها پاک کنیم؛ واسطههایی که ممکن است خود را قدرتمند جلوه دهند. در دعا باید دل تنها متوجه مبدأ ازلی باشد؛ خالقی که همه قدرتها در دست اوست. بنابراین لازم است ذهن را از اشخاص و امور دنیوی، حتی از مقامها و افرادی که گمان میکنیم قدرت دارند، خالی کنیم. همچنین شایسته است در دعا از سطح خواستههای مادی فراتر برویم و انگیزه دعا را رنگ و بوی الهی ببخشیم. بهعنوان نمونه، در فضای جنگ باید بیندیشیم که هدف ما از پیروزی چیست؟ آیا فقط میخواهیم پیروز شویم و به آن فخر بفروشیم؟ یا میخواهیم زمینهای برای تحقق اهداف الهی فراهم کنیم؟ میخواهیم ظلم را از میان برداریم و گروهی از مسلمانان ــ چه در کشور خودمان و چه در دیگر سرزمینها ــ را از شرّ ظالم رهایی بخشیم؟ آیا میخواهیم این دعا و نیایش گامی در مسیر فراهم شدن مقدمات ظهور حضرت حجّت علیهالسلام باشد یا خیر؟ تمامی این موارد باید در دعاهای ما لحاظ شود تا دعا از سطح مقاصد صرفاً دنیوی فراتر رود و معنای حقیقی خود را بازیابد.
رستمیان بیان کرد: با توجه به این مقدمه میتوان مباحث مربوط به دعا و شرایط استجابت آن را در چند محور اصلی دستهبندی کرد. نخستین نکته، داشتن معرفت و باور قلبی است؛ انسان باید یقین داشته باشد پروردگار مالک مطلق است و ارادهاش بر همه ارادهها برتری دارد. گاهی ممکن است خواست الهی مطابق دیدگاه و میل ظاهری ما نباشد، اما اگر مطمئن باشیم که تلاش خود را انجام دادهایم و دعا و درخواستمان را با اخلاص عرضه کردهایم، آنچه خداوند برای ما رقم میزند، همان خیر حقیقی است. این معرفت و باور، بهویژه در شرایط بحرانی، نقش مهمی در آرامش انسان و رضایت او از تقدیر الهی دارد.
وی نکته دوم را پاکی دل عنوان و اظهار کرد: هرچه قلب انسان صافتر، روشنتر و آراستهتر به نور ایمان باشد و با عبادت، نماز و رعایت اصول ایمانی صفای بیشتری پیدا کند، اثر دعا نافذتر خواهد بود. در چنین حالتی، درخواست انسان با عمق و صداقت بیشتری به درگاه پروردگار میرسد. لقمه حلال نیز از ارکان مهم در استجابت دعاست. هرچه انسان در زندگی خود مراقب پاکی روزی باشد، راه وصول دعا به درگاه الهی هموارتر خواهد شد. لقمه حرام مانعی جدی در مسیر شنیده شدن دعاست و دل را از لطافت و نورانیت دور میکند.
رستمیان نکته بعدی را تضرع و انابه میداند و میگوید: انسان هنگام دعا باید حقیقتاً خود را نیازمند و درمانده در برابر پروردگار بداند. همانگونه که هنگام نیاز واقعی با خواهش و التماس از دیگران درخواست میکنیم، در پیشگاه خداوند نیز باید با فروتنی و احساس وابستگی کامل دعا کنیم. تضرع صادقانه، نشانهای از شناخت قدرت بیپایان الهی و زمینهساز اجابت دعاست. افزون بر این، باید با دعا انس دائمی داشته باشیم، نه اینکه فقط در زمان سختی و بحران به آن پناه ببریم. انسان مؤمن همواره خود را در معرض لطف الهی قرار میدهد و پیوسته با دعا رابطه قلبیاش را با خداوند حفظ میکند. این استمرار، تأثیر دعا را ژرفتر و نافذتر میسازد.
دعا؛ یکی از مهمترین ابزارهای معنوی انسان
مدیر گروه الهیات و معارف اسلامی دانشگاه بینالمللی امام رضا(ع) اظهار کرد: دعا در کنار همه تلاشها و کوششهای ظاهری، یکی از مهمترین ابزارهای معنوی انسان است. دعا، پیوندی است که انسان را به قدرتی بینهایت متصل میکند و همین اتصال به او توان، استقامت و امید میبخشد. کسی که این ارتباط را حفظ کند، درونی نیرومندتر خواهد داشت و مسیرهای دشوار را با آرامش بیشتری طی میکند. در شرایط کنونی نیز دعا، یکی از مهمترین سلاحهاست؛ دعا سلاحی قدرتمند است که به ما کمک میکند هم خودمان را یاری کنیم و هم به نیروی لایزال متصل شویم. هنگامی که به این قدرت بیکران متصل میشویم، خودمان نیز قدرت مییابیم. افراد با ایمان قوی هستند و از چیزی نمیترسند و این قدرت ناشی از اتصال آنان به خداوند است.
وی افزود: با دعا کردن، نیاز خود را به درگاه پروردگار ابراز میکنیم و درخواستهایمان را مطرح میسازیم. این عمل، ارتباط ما را با خالق عمیقتر کرده و موجب آرامش و اطمینان خاطر میشود. بنابراین، دعا نه تنها راهی برای برآورده شدن حاجات است، بلکه موجب توانمندی درونی، شجاعت و تقویت ایمان نیز میگردد.
رستمیان در پایان گفت: اکنون نیز پروردگار کمک خواهد کرد که این شرایط سخت را با لطف او و دعاهای مردم با پیروزی سپری کنیم و وعده الهی تحقق یابد؛ نابودی ظالمان و مستکبران و گسترش کلمه حق در سراسر جامعه و گسترش تمدن اسلامی به تمام مرزهای جغرافیایی. در این شرایط، دعا را به امید نابودی تمام ظالمان و مستکبران عالم و در کنار تمام اسلحهها و تسلیحات، بهعنوان مهمترین سلاح بالا میبریم و همه با اخلاص از خداوند نابودی دشمن و پیروزی حق را طلب میکنیم.
انتهای پیام
