هندسه استقلال و عزت در منظومه فکری رهبر شهید

به قلم محمدذکی رضایی(دکترای قرآن و مدیریت جامعه المصطفی العالمیه)

در منظومه فکری رهبر شهید، «استقلال» و «عزت» نه صرفاً مفاهیمی سیاسی، بلکه تجلی‌گاه یک حقیقت بنیادین در هندسه خلقت و نظام هستی است. از منظر رهبر شهید انقلاب، این آموزه‌ها ریشه در «توحید» دارند؛ چراکه استقلال و آزادی جامعه از سلطه غیر، آنگاه محقق می شود که افراد جامعه خویش را از عبودیت غیر خدا رهانده باشند.

ایشان با تکیه بر آیات محوری قرآن کریم به ویژه اصل قرآنی نفیِ سبیل [نفی هرگونه راه نفوذ و تسلط کافران برمؤمنان] در آیه شریفه: «وَلَنْ يَجْعَلَ اللهُ لِلْكَافِرِينَ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ سَبِيلًا» (نساء: 141) استقلال‌خواهی و عزت‌طلبی را نه یک انتخاب سیاست‌مدارانه، بلکه تکلیفی الهی و جوهره اصیل امت اسلامی می‌دانست. آن قائد شهید، مفهوم عزت و استقلال را در ابعاد مختلف فردی، اجتماعی، سیاسی علمی، اقتصادی و فرهنگی تبیین نموده و آن را لازمه دستیابی به خودکفایی، خودباوری و سعادت دنیوی و اخروی می‌دانست.

ایشان با استناد به آیه شریفه «وَ لَا يحَزُنكَ قَوْلُهُمْ إِنَّ الْعِزَّةَ لِلَّهِ جَمِيعًا هُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ(یونس؛65)» بر این عقیده بودند که ریشه و سرچشمه اساسی عزت و کرامت انسان، ذات الهی است و موهبتی الهی است و نصیب کسانی می‌شود که با اتکاء به خداوند، رعایت اصول اخلاقی و انسانی و تلاش مستمر در جهت پیشرفت مادی و معنوی، خود را از وابستگی به بیگانگان و ذلت برهانند. این رویکرد، به ویژه در مواجه با قدرت‌های استکباری و چالش‌های بین المللی، نقش کلیدی در تعیین سیاست‌ها و راهبردهای جمهوری اسلامی ایران ایفا کرده است.

با کنکاش در سخنان و بیانات امام شهید،‌ می‌توان شاخصه‌ها و ابعاد ذیل را برای استقلال خواهی و عزت‌طلبی استنباط نمود.

در بُعد فردی: خودسازی و کرامت انسانی

درمنظومه فکری امام شهید، ریشه عزت هر فرد در گرو خودسازی، تزکیه نفس و پایبندی به اصول اخلاقی است. ایشان همواره بر اهمیت کسب علم و دانش، تقویت ایمان، خودباوری و استقلال فکری تأکید ورزیده اند. عزت فردی در نگاه قرآنی ایشان به معنای ایستادگی در برابر تمایلات نفسانی، پرهیز از تنبلی و سستی، و تلاش برای رسیدن به کمالات انسانی است.

در بُعد سیاسی: استقلال و اقتدار ملی

در سطح جامعه و نظام سیاسی، عزت و استقلال به معنای دستیابی به اقتدار ملی و عدم وابستگی به قدرت‌های خارجی است. امام شهید استقلال سیاسی را خط قرمزی می‌دانست که نباید به هیچ قیمتی مورد معامله قرار گیرد. ایشان بارها بر ضرورت اتکاء به توانمندی‌های داخلی و خود کفایی در عرصه‌های مختلف و مقاومت در برابر هرگونه سلطه و دخالت خارجی تأکید کرده است. این رویکرد، پیامد مستقیم فهم عمیق ایشان از آیه شریفه «وَ لَن يجَعَلَ اللَّهُ لِلْكَافِرِينَ عَلىَ المْؤْمِنِينَ سَبِيلاً(نساء؛ 141)» است. بر این اساس عزت اسلامی اقتضاء می‌کند که مؤمنان تحت سلطه بیگانگان قرار نگیرند در برابر زیادی خواهی آنان با اقتدار استادگی کنند.

بُعد نظامی

بُعد دیگری از ابعاد استقلال، بعد نظامی است که امام شهید به این مهم در جاهای مختلف اشاره نموده و در یکی از بیانات‌شان فرمودند: عزیزان، برای هوشمندان عالم شگفت‌آور است که جمهوری اسلامی با اتکاء به خدای متعال و با تکیه به قدرت ملی توانسته است آمریکا را در عمده‌ هدف‌های خودش در منطقه شکست بدهد. این آمادگی شما دشمن را به عقب‌نشینی وادار می‌کند و شکست می‌دهد و این دستور است که قرآن به ما داده، باید این آمادگی‌ها را روز به روز افزایش بدهیم. «وَ أَعِدُّواْ لَهُم مَّا اسْتَطَعْتُم مِّن قُوَّةٍ وَ مِن رِّبَاطِ الْخَيْلِ تُرْهِبُونَ بِهِ عَدُوَّ اللَّهِ وَ عَدُوَّكُمْ؛ انفال؛60»(8/6/1397) لذا باید در هر زمینه آمادگی کامل را داشته باشیم.

بُعد علمی

در بعد علمی که پایه و اساس توسعه یک کشور و یک ملت است نیز استقلال از ارزش والایی برخوددار است. از نگاه رهبر شهید، استقلال و شکوفایی ملت مسلمان و جامعه اسلامی ایران در ساحتهای علمی یکی دیگر از دلائل دشمنی استکبار با نظام اسلامی گردیده است. ایشان بیان می‌دارد: مسئله اصلی این است که استعدادهای ملت ایران بتدریج بروز و ظهور پیدا کرده است، دارد پیشرفت می‌کند در همه‌ ابعاد؛ ابعاد سیاسی، ابعاد علمی، ابعاد گوناگون اجتماعی و دارد اقتدار پیدا می‌کند اینها (استکبار و غرب) از این ناراضی‌اند. (6/9/1393).

آنان از شکل گرفتن ایران قدرتمند مستقل اسلامی پیشرفته و برخوردار از فناوری‌های مدرن، نگرانند و سعی می‌کنند با جار و جنجال، راه پیشرفت ملت ایران را سد کنند و این کشور را همیشه نیازمند خود نگه دارند.(1/1/1384).

بُعد اقتصادی

بُعد اقتصادی استقلال از دیگر شاخه‌های مهم و بسیار اثرگذار در زندگی جامعه و افراد است که در نظام اسلامی باید به آن توجه شود، زیرا یکی از خواسته‌ها و نقشه‌های همیشگی استکبار فقر و اقتصاد بهم ریخته مردم و نیز جوامع و امت اسلامی است. رهبری شهید در این باره فرموده: دشمنی آمریکا و استکبار با ایران اسلامی، به خاطر این حرکت قدرتمندانه مردم است؛ چون ایمان مردم، علاقه مردم به استقلال و اطمینان به نفس مردم، به ضرر آنهاست آنها می‌خواهند کشور ما را همیشه وابسته نگه دارند.(27/2/1380).

نتیجه اینکه، درنهایت، عزت طلبی و استقلال‌خواهی در اندیشه و منظومه فکری رهبری شهید امام خامنه‌ای(قدس سره)، یک هدف متعالی و فراگیر است که دستیابی به آن نیازمند تلاش مستمر، خودسازی فردی، وحدت ملی و اقتداری دفاعی در همه ابعاد است.