«تعلیم و تربیت» و «عدالت اجتماعی» در نگاه اهلبیت(ع) جداییناپذیرند
احسان پوراسماعیل با بیان اینکه اهلبیت(ع) همواره با تبعیضهای نژادی، طبقاتی و اجتماعی مبارزه میکردند و تعلیم و تربیت را ابزاری برای ترویج مساوات و برادری در میان انسانها میدانستند، گفت: این دو مفهوم تعلیم و تربیت، عدالت اجتماعی و پیشرفت در نگاه اهلبیت(ع)، بهصورت جداییناپذیر بههم مرتبط هستند.
احسان پوراسماعیل، پژوهشگر قرآنی در گفتوگو با ایکنا از خراسانرضوی با اشاره به اثرات تعلیم و تربیت در نگاه اهلبیت(ع) بر عدالت اجتماعی و پیشرفت جامعه، اظهار کرد: تعلیم و تربیت از دیدگاه اهلبیت(ع)، نه تنها بر رشد فردی، بلکه بر شکلگیری عدالت اجتماعی و پیشرفت همهجانبه جامعه، اثری عمیق و بنیادین دارد.
وی با بیان اینکه تعلیم و تربیت صحیح، افراد جامعه را نسبت به حقوق و وظایف خود و دیگران آگاه میسازد، بیان کرد: این آگاهی، اولین گام برای مطالبه حقوق و اجرای وظایف و در نتیجه، برقراری عدالت است. شناخت مفاهیم عدالت، ظلم، احسان و مسئولیت، که از طریق تعالیم اهلبیت(ع) حاصل میشود، مبنای قضاوت صحیح و رفتار عادلانه در جامعه است.
پوراسماعیل، جهل را ریشه بسیاری از ناهنجاریهای اجتماعی، از جمله تبعیض، ستم و بیعدالتی دانست و گفت: امیرالمؤمنین(ع) میفرماید: «اَلنَّاسُ أَعْدَاءٌ لِمَا جَهِلُوا» (مفید، الاختصاص، ص 245) تعلیم و تربیت، با رفع جهل، راه را برای ظهور حقیقت و برقراری عدالت هموار میکند. اهلبیت(ع) همواره با تبعیضهای نژادی، طبقاتی و اجتماعی مبارزه میکردند و تعلیم و تربیت را ابزاری برای ترویج مساوات و برادری در میان انسانها میدانستند.
پوراسماعیل با بیان اینکه تربیت صحیح، افراد را نسبت به جایگاه اجتماعی، مسئولیتهای شغلی و اجتماعی و اموال عمومی و خصوصی، امانتدار و مسئول بار میآورد، تصریح کرد: این امر، مانع از فساد، اختلاس و تضییع حقوق دیگران شده و به برقراری عدالت کمک میکند. امام علی(ع) در عهدنامه مالک اشتر، بر اهمیت رفتار عادلانه با مردم، پرهیز از تبعیض، و رعایت حقوق ضعفا و مستضعفان تأکید فراوان دارند، که این خود حرکت در مسیر تربیت صحیح است.
وی ادامه داد: تربیت دینی و اخلاقی، وجدان افراد را بیدار میکند و آنان را به سوی حق و عدالت سوق میدهد. فردی که وجدان اخلاقی قوی دارد، حتی در غیاب ناظر بیرونی، از انجام ظلم و بیعدالتی پرهیز میکند.
این پژوهشگر قرآنی اظهار کرد: تعلیم و تربیت از دیدگاه اهلبیت(ع) یک سرمایهگذاری بلندمدت برای ساختن جامعهای عادل، پیشرفته، پویا و سعادتمند است. این فرایند، با ارتقای سطح آگاهی، پرورش اخلاق، تقویت مسئولیتپذیری، شکوفایی استعدادها و ایجاد همبستگی، زمینهساز تحقق عدالت اجتماعی و پیشرفت مادی و معنوی در جامعه میشود.
وی با اشاره به اینکه گاهی دانشآموزی درس را دوست ندارد که باید با دقت، حوصله و درک، ریشهیابی شود و سپس با راهکارهای مناسب، به اصلاح رویکرد دانشآموز پرداخته شود، گفت: در این نگاه، رویکرد اصلی بر مربیگری، همدلی، و هدایت استوار است، نه صرفاً اجبار و تنبیه.
پوراسماعیل ریشهیابی و درک دلیل اصلی عدم علاقه دانشآموز را اولین قدم دانست و افزود: عدم درک اهمیت درس، روش تدریس نامناسب، مشکلات یادگیری، فشار بیش از حد یا عدم تناسب با توانایی و عدم تناسب درس با استعداد یا علاقه ذاتی و مشکلات روحی یا خانوادگی از دلایل این عدم علاقه است؛ بنابراین باید به دانشآموز نشان داد چرا این درس مهم است و چه جایگاهی در مجموعه دانشها و در زندگی او دارد.
وی با ارائه راهکارهایی ادامه داد: ارتباط دادن درس به اهداف بزرگتر (مانند: کمال، خدمت به جامعه، درک بهتر جهان) میتواند انگیزه ایجاد کند. استفاده از مثالهای عینی و مرتبط با زندگی روزمره، نشان دادن کاربردهای عملی درس، و بیان فواید آن در ابعاد مختلف دنیوی و اخروی، نیز میتواند مؤثر باشد.
این مدرس علوم قرآن و حدیث بیان کرد: ایجاد جذابیت در آموزش و استفاده از روشهای تربیتی خلاقانه و متنوع و متناسب با روحیات افراد برای درسهایی که دانشآموز دوست ندارد، میتواند این علاقه را ایجاد کند، برای نمونه استفاده از داستان و مثال یا برگزاری کلاس به شکل تعاملی، تشویق به پرسش و پاسخ، بحث و گفتوگو و فعالیتهای گروهی؛ استفاده از ابزارهای بصری و عملی، نظیر نمایش فیلم، استفاده از تصاویر، انجام آزمایشهای ساده، یا پروژههای عملی کوچک؛ همچنین تلاش برای یافتن نقاط مشترک بین درس و علایق دیگر دانشآموز مؤثر است.
وی با بیان اینکه تأکید اصلی باید بر تشویق تلاشها و موفقیتهای کوچک دانشآموز باشد، نه صرفاً تنبیه او، گفت: به دلیل عدم علاقه یا نتیجه ضعیف؛ تشویق کلامی، تقدیر از تلاش و نشان دادن امید به بهبود، بسیار مؤثرتر از سرزنش است.
پوراسماعیل تصریح کرد: اگر دلیل عدم علاقه، مشکل در یادگیری است، باید به دانشآموز کمک کرد تا موانع را برطرف کند. این مهم میتواند شامل توضیح مجدد مفاهیم با زبانی سادهتر و روشی متفاوت، ارائه تمرینهای پایه برای تقویت مفاهیم ضروری و ... باشد.
وی ادامه داد: تشویق دانشآموز به پرسیدن سؤال از معلم، یا صحبت معلم با دانشآموز در فضایی دوستانه نیز در تسهیل یادگیری و رفع موانع مهم است.
این مدرس علوم قرآن و حدیث با بیان اینکه تغییر رویکرد یک دانشآموز نسبت به درسی که دوست ندارد، زمانبر است و باید با حوصله و صبر برخورد کرد و انتظار تغییرات ناگهانی را نداشت؛ اظهار کرد: اهلبیت(ع) در تربیت، صبور و مداراجو بودند و بر لزوم تدریج در تغییرات تأکید داشتند.
وی در پایان گفت: معلم در همه امور آموزش و پرورش، بهویژه فراگیران بیعلاقه، با دعا به درگاه الهی و توسل به معلم عصر امام زمان (عج) میتواند در چنین چالشهایی موفق باشد.
انتهای پیام
