بازخوانی حقوق بشر و آزادی عقیده در چارچوب فقه
عضو هیئت علمی دانشگاه فرهنگیان با تأکید بر تعامل سازنده دین سنتی با عقلانیت مدرن گفت: اصول اخلاقی مدرن از جمله حقوق بشر و آزادی عقیده، در چارچوب فقه قابل بازخوانی هستند و دین میتواند با حفظ هویت توحیدی و اخلاقمحور خود، پاسخگوی تحولات اخلاقی و فلسفی جهان معاصر باشد.
حجتالاسلام والمسلمین سیدمسعود عمرانی، عضو هیئت علمی دانشگاه فرهنگیان در گفتوگو با ایکنا از خراسانرضوی با اشاره به مسئله عقلانیت دینی مدرن و نسبت دین با مدرنیته، به بیان ویژگیهای عقلانیت دینی مدرن پرداخت و اظهار کرد: روشمحوری و نقادی، مهمترین ویژگیهای عقلانیت مدرن هستند؛ بهگونهای که باورها بدون دلیل پذیرفته نمیشوند و نقدپذیری اصل اساسی تلقی میشود.
وی تاریخاندیشی را از دیگر ویژگیهای عقلانیت دینی مدرن دانست و با اشاره به توجه به بستر تاریخی و اجتماعی شکلگیری فهم دینی در عقلانیت مدرن، افزود: تکثرگرایی روشی، پذیرش دستاوردهای علوم تجربی، علوم انسانی و فلسفه در فهم دین، تفکیک سطوح معرفت و جداسازی اصل ایمان از فهم تاریخیِ نصوص و نیز تأکید بر اخلاق و مقاصد آن با اولویت دادن به روح شریعت و اخلاقمحوری از دیگر ویژگیهای عقلانیت دینی مدرن بهشمار میرود.
عضو هیئت علمی دانشگاه فرهنگیان با اشاره به تعامل سازنده دین سنتی با عقلانیت مدرن، اظهار کرد: در این راستا، نیاز به بازتعریف سنت بهمثابه منبعی زنده و پویا، نه مجموعهای ثابت از احکام، وجود دارد. همچنین با ایجاد هرمنوتیکی معتدل که نصوص را در فضای گفتوگو با مسائل جدید تفسیر کند، تفکیک امور تغییرناپذیر، نظیر اصول دین، از امور تاریخی و متغیر همچون فقه، آداب و رسوم و استفاده از عقل جمعی و نهادهای میانجی برای اجتهاد گروهی، میتوان به تعامل سازنده دین سنتی با عقلانیت مدرن کمک کرد.
عمرانی با بیان اینکه سازگاری دین سنتی با تحولات اخلاقی و فلسفی، بدون از دست دادن هویت، امکانپذیر است، تصریح کرد: اگر هویت دینی در راستای جهتگیری توحیدی و اخلاقمحور دیده شود و میان عقلانیت نقاد مدرن با سکولاریسم جهانبینانه تفکیک قائل شویم، سازگاری دین سنتی با تحولات اخلاقی و فلسفی، بدون از دست دادن هویت، ممکن خواهد بود.
وی افزود: همچنین میتوان اصول اخلاقی مدرن، نظیر حقوق بشر، آزادی عقیده را در چارچوب فقه بازخوانی کرد و تجربه زیسته پیامبر(ص) و امامان معصوم(ع) را الگوی تجدیدپذیری در چارچوب اصول ثابت دانست؛ در این صورت، سازگاری دین سنتی با تحولات اخلاقی و فلسفی، بدون از دست دادن هویت، امکانپذیر است.
عضو هیئت علمی دانشگاه فرهنگیان مدرنیته را هم تهدید و هم فرصت برای دین دانست و گفت: بسته به نوع رویکرد، وضعیت متفاوت خواهد بود. اگر دین بهصورت جزمی، بسته، غیرنقدپذیر و همراه با خشونت، تحجر و انکار آزادی عرضه شود، مدرنیته برای آن تهدید محسوب میشود. اما اگر دین توانایی ارائه خوانشی عقلانی، اخلاقی و پاسخگو به پرسشهای نو را داشته باشد، مدرنیته میتواند فرصتی برای آن باشد. درواقع، مدرنیته دین را از حاشیهها و خرافهها پالایش کرده و بر گوهر اخلاق و عقلانیت تأکید میکند.
