تربیت اخلاقی و معنوی محور اصلی نظام آموزشی باشد

حمید حبشی، روانشناس و متخصص حوزه جوان و خانواده در گفت‌وگو با ایکنا از خراسان‌رضوی با بیان اینکه نظام آموزشی در کنار کاستی‌ها، دستاوردهای ارزشمندی نیز داشته است، اظهار کرد: نظام آموزشی برای پاسخگویی به نیازهای جامعه امروز باید از قالب‌های سنتی و انتقال صرف اطلاعات عبور کند و به سمت یادگیری فعال، مهارت‌محوری، اخلاق‌مداری و آموزش متناسب با نیازهای واقعی زندگی حرکت کند که در چنین شرایطی دانش‌آموزان علاوه بر کسب دانش، می‌آموزند که چگونه بیندیشند، همکاری کنند، مسئولیت‌پذیر باشند و چگونه آموخته‌های خود را در عرصه عمل به‌کار گیرند.

 

این روانشناس حوزه جوان و خانواده افزود: از مهم‌ترین برکات آموزش تقویت توجه به اصل دانش و ایجاد انگیزه برای حضور در مجامع علمی و دانشگاهی است، امروز نسبت به گذشته، گرایش افراد به آموزش، یادگیری و ارتقای علمی به شکل قابل توجهی افزایش یافته و این مسئله نشان‌دهنده موفقیت نسبی نظام آموزشی در ترویج فرهنگ علم‌آموزی است.

 

وی تصریح کرد: در گذشته لازم بود تلاش‌های گسترده‌ای برای متقاعد کردن افراد نسبت به اهمیت و فایده آموزش انجام شود، اما اکنون بسیاری از افراد با علاقه و اشتیاق به‌دنبال یادگیری هستند که این موضوع نشان می‌دهد دانش و تلاش علمی در جامعه تعمیق یافته و آموزش توانسته در این زمینه عملکرد قابل قبولی داشته باشد.

 

حبشی با اشاره به برخی چالش‌های موجود در نظام آموزشی بیان کرد: با وجود این موفقیت‌ها باید بررسی کرد که نظام آموزشی تا چه اندازه توانسته شرایط مناسبی برای رشد دانش، حل مسائل اجتماعی، ارتقای آگاهی عمومی و دستیابی به مهارت‌ها و فناوری‌های پیشرفته فراهم کند و واقعیت این است که بخش مهمی از موفقیت‌های علمی کشور خارج از ساختارهای رسمی آموزشی شکل گرفته است.

 

وی ادامه داد: بسیاری از دانش‌آموزان و دانشجویان مستعد توانسته‌اند از طریق تلاش‌های فردی و خودجوش به موفقیت‌های ارزشمندی در عرصه‌هایی مانند المپیادهای علمی و جشنواره خوارزمی دست یابند و این موضوع نشان می‌دهد که نظام آموزشی در ایجاد بسترهای لازم برای شکوفایی استعدادها و خلاقیت‌ها با کاستی‌هایی مواجه بوده است.

 

این روانشناس و متخصص حوزه جوان و خانواده بیان کرد: اگر نظام آموزشی بتواند زمینه مناسبی برای رشد استعدادها، خلاقیت و فعالیت‌های علمی فراهم کند، دانش‌آموزان و دانشجویان خواهند توانست در همان مسیر رسمی آموزش نیز به دستاوردهای بزرگ و اثرگذار برسند، اما تجربه سال‌های گذشته نشان داده که این فرصت‌ها همواره به شکل مطلوب در اختیار آنها قرار نگرفته است.

 

حبشی با تأکید بر ضرورت تغییر رویکردهای آموزشی گفت: در نگاه نوین آموزشی، هدف تنها انتقال اطلاعات نیست، بلکه آموزش باید روحیه جست‌وجوی علم، توانایی یادگیری مستمر و رشد فردی را در دانش‌آموزان تقویت کند. آموزش نباید صرفاً به حفظ مطالب کتاب‌های درسی محدود شود، بلکه باید شرایطی ایجاد کند که افراد بتوانند آموخته‌های خود را در زندگی واقعی به‌کار گیرند.

 

وی درباره نقش فناوری‌های نوین در آموزش نیز اظهار کرد: هوش مصنوعی یک ابزار است و نباید به‌عنوان هدف نهایی آموزش تلقی شود و بهره‌گیری از این فناوری زمانی ارزشمند خواهد بود که به یادگیری عمیق‌تر، فهم بهتر مفاهیم و تقویت مهارت‌های انسانی کمک کند. زمانی که آموزش تنها بر انتقال اطلاعات متمرکز باشد، ممکن است خود به مانعی برای یادگیری واقعی تبدیل شود و به همین دلیل ضروری است شیوه‌های آموزشی از حالت کتاب‌محور و اطلاعات‌محور فاصله گرفته و به سمت مهارت‌آموزی، تجربه عملی و یادگیری فعال حرکت کنند.

 

این روانشناس و متخصص حوزه جوان و خانواده با اشاره به اهمیت تعاملات اجتماعی در فرآیند آموزش بیان کرد: یکی از وظایف مهم نظام آموزشی، آموزش همکاری، تعامل و کار گروهی به دانش‌آموزان است و این هدف از طریق فعالیت‌های مشترک، پژوهش‌های گروهی و حل مسائل به‌صورت جمعی محقق و موجب می‌شود یادگیری از یک فرآیند صرفاً فردی به یک تجربه اجتماعی و مشارکتی تبدیل شود.

 

این متخصص حوزه جوان و خانواده در ادامه با تأکید بر جایگاه اخلاق در فرآیند تربیت گفت: اخلاق موضوعی جدا از آموزش نیست. اخلاق در کنار باورها، نگرش‌ها، مهارت‌ها و رفتارهای فردی معنا پیدا می‌کند و نمی‌توان آن را به‌صورت بخشی مستقل از سایر ابعاد تربیتی در نظر گرفت. تربیت واقعی زمانی شکل می‌گیرد که دانش، مهارت، رفتار، اخلاق و مسئولیت‌پذیری به صورت همزمان رشد پیدا کنند.

 

حبشی همچنین درباره شیوه‌های ارزیابی آموزشی اظهار کرد: ارزیابی نباید تنها بر میزان دانش نظری افراد متمرکز باشد. نظام آموزشی باید مهارت‌ها، رفتارها، اخلاق، مسئولیت‌پذیری و توانایی عمل کردن افراد را نیز مورد سنجش قرار دهد تا بتوان تصویری دقیق و جامع از کیفیت آموزش ارائه کرد. آموزش بدون تربیت اخلاقی و معنوی نمی‌تواند انسان‌ساز باشد. نظام آموزشی زمانی به رسالت واقعی خود دست می‌یابد که در کنار انتقال دانش به پرورش اخلاق، مسئولیت‌پذیری، روحیه همکاری، رشد فکری و تعالی انسانی دانش‌آموزان نیز توجه کند و زمینه تربیت نسلی آگاه، متعهد و کارآمد را فراهم سازد. 

 

وی در بخش دیگری از سخنان خود به موضوع رقابت در محیط‌های آموزشی پرداخت و گفت: رقابت زمانی ارزشمند و سازنده است که در مسیر افزایش فهم، ارتقای دانش و رشد علمی قرار گیرد، اما اگر رقابت به خودنمایی، حسادت، برتری‌جویی و کسب موقعیت‌های ظاهری منجر شود، ماهیت مثبت خود را از دست خواهد داد و آثار منفی به همراه خواهد داشت. رقابت مطلوب رقابتی است که افراد را به تلاش بیشتر، یادگیری عمیق‌تر و رشد واقعی سوق دهد، نه اینکه زمینه تفاخر و فاصله گرفتن از حقیقت را فراهم کند.