غدیر؛ گزینه تمدنی و اجتماعی برای زیست بشر

به گزارش ایکنا از خراسان‌رضوی، حجت‌الاسلام والمسلمین مجید نقی‌لو، پژوهشگر دینی، شامگاه یازدهم خردادماه در نشست خبری مجازی با موضوع «ما با غدیر ابرقدرت شدیم» و همچنین «بررسی حقیقت و کارآمدی غدیر که توسط انقلاب‌ اسلامی احیا شد» با اشاره به جایگاه مردم در حکمرانی دینی اظهار کرد: انقلاب اسلامی هرچند با مشارکت مردم شکل گرفت، اما مسئله مهم‌تر از شکل‌گیری انقلاب، نحوه مشارکت مردم در حکمرانی است و آن اینکه آیا مشارکت مردم تنها به انتخابات محدود می‌شود یا باید در همه ساحت‌های اداره کشور امنیت، پیشرفت و مدیریت اجتماعی حضور واقعی و مؤثر داشته باشند.

 

وی ادامه داد: تجربه انقلاب اسلامی نشان داده است که امنیت کشور با مردم حل شده، مسیر اداره کشور با مردم پیش رفته و اگر این نظام توانسته در بزنگاه‌های حساس پایدار بماند، یکی از مهم‌ترین علل آن نقش‌آفرینی مستقیم مردم در ساختار سیاسی و اجتماعی جمهوری اسلامی بوده است.

 

این پژوهشگر دینی با اشاره به برخی دیدگاه‌های مطرح‌شده درباره نقش مردم در حکمرانی بیان کرد: آنچه از بیانات امام خمینی(ره) قبل و بعد از انقلاب برمی‌آید این است که دولت نباید همه امور را به‌تنهایی بر عهده بگیرد و مردم را صرفاً دریافت‌کننده خدمات بداند، بلکه این مردم هستند که باید کار خود را پیش ببرند، محله خود را اداره کنند، شهر خود را بسازند و شوراها و نهادهای مردمی در میدان عمل حاضر باشند و دولت نیز نقش هدایت، نظارت و پشتیبانی را ایفا کند.

 

نقی‌لو با بیان اینکه یکی از ضعف‌های موجود در برخی سطوح اجرایی، نداشتن فهم دقیق از ظرفیت مردم بوده است، اظهار کرد: ما در عرصه کارگزاران دچار کاستی‌هایی بوده‌ایم که بخشی از این نقصان به آن بازمی‌گردد و برخی هنوز فهم درستی از مردم و جایگاه واقعی آنان در اداره جامعه پیدا نکرده‌اند. با این حال، حتی با وجود این کاستی‌ها، جمهوری اسلامی در مقاطع مختلف شاهد تحولات بزرگی بوده که بدون تکیه بر مردم امکان تحقق نداشت.

 

 

وی با تأکید بر اینکه غدیر تنها یک واقعه تاریخی نیست، بلکه یک گزینه تمدنی و اجتماعی برای زیست بشر است، افزود: اگر غدیر را صرفاً در حد یک مناسبت یا بحث کلامی تقلیل دهیم، از فهم ابعاد حقیقی آن بازمی‌مانیم. غدیر یک ساختار و نظام‌واره اجتماعی و سیاسی است که دو رکن اساسی آن، اسلام و مردم هستند و همین ساختار است که به معارف دینی در عرصه اجتماع و سیاست معنا می‌دهد.

 

این پژوهشگر دینی بیان کرد: از این منظر، غدیر تنها یک بحث اعتقادی صرف نیست، بلکه الگویی برای اداره جامعه است، الگویی که می‌تواند نسبت دین، مردم، عدالت، مسئولیت اجتماعی و حکمرانی را به‌صورت هم‌زمان تعریف کند و در چنین چارچوبی، مردم نه در حاشیه، بلکه در متن اداره کشور قرار دارند.

 

نقی‌لو با اشاره به مفهوم کارآمدی در نظام سیاسی، بیان کرد: وقتی از کارآمدی سخن می‌گوییم نباید آن را به برخی شاخص‌های محدود تقلیل دهیم. یکی از مهم‌ترین جلوه‌های کارآمدی، توان یک نظام در حفظ موجودیت کشور، صیانت از مردم و عبور از تهدیدهای سنگین تاریخی است که از این منظر جمهوری اسلامی ایران توانسته کارآمدی خود را ثابت کند.

 

وی افزود: حقیقت آن است که در برابر سنگین‌ترین حمله ترکیبی دشمن خارجی در تاریخ ایران آنچه توانست از موجودیت ایران و مردم آن دفاع کند، جمهوری اسلامی ایران بود که توانست در میدان بایستد و سربلند بماند، ایرانی که به پشتوانه این ساختار سیاسی و اجتماعی توانسته جایگاه خود را در معادلات جهانی ارتقا دهد.

 

این پژوهشگر دینی ادامه داد: اگر کشوری در برابر هجوم دشمن دچار فروپاشی ساختاری شود، مردم آن کشور اگر اهل غیرت و مقاومت هم باشند امکان دفاع مؤثر نخواهند داشت، زیرا چیزی برای سازماندهی، هدایت و انسجام باقی نمی‌ماند که مردم حول آن بایستند و از آن دفاع کنند.

 

 

نقی‌لو با مقایسه شرایط کنونی با برهه‌های تاریخی پیش از انقلاب بیان کرد: مردم ایران در گذشته نیز همین مردم بودند، اما در مقاطع مهم تاریخی، به دلیل ضعف یا فروپاشی ساختار سیاسی، امکان دفاع مؤثر از خود و کشور را نداشتند. در جریان کودتای 28 مرداد دولت کنار زده شد و جامعه عملاً نتوانست مقاومت تعیین‌کننده‌ای انجام دهد. در جنگ‌های جهانی اول و دوم نیز با وجود اعلام بی‌طرفی ایران، مردم متحمل خسارت‌های سنگین و قحطی‌های گسترده شدند و میلیون‌ها نفر آسیب دیدند.

 

وی افزود: این پرسش مهمی است که چرا در آن دوره‌ها مردم ایران نتوانستند همچون امروز از خود و هویت ملی‌شان دفاع کنند، پاسخ روشن است وقتی ساختار سیاسی یک کشور فروبپاشد یا فاقد توان ایستادگی باشد، مردم نیز ابزار و امکان لازم برای دفاع را از دست می‌دهند و در چنین شرایطی ملت قربانی می‌شود، نه پیروز میدان.

 

 

این پژوهشگر دینی با بیان اینکه جمهوری اسلامی صرفاً یک ساختار اداری و سیاسی نیست، گفت: یکی از مهم‌ترین ثمرات این نظام رشد مردم است. نتیجه یک ساختار مبتنی بر غدیر باید رشد مردم باشد و ما امروز این رشد را در ساحت‌های مختلف مشاهده می‌کنیم. مردم نه‌تنها در بصیرت سیاسی رشد کرده‌اند، بلکه به بلوغی رسیده‌اند که می‌توانند در لحظات حساس، کشور خود را عملاً هدایت و پشتیبانی کنند.

 

نقی‌لو افزود: اگر امروز گفته می‌شود مردم در صحنه‌اند، این صرفاً یک شعار نیست. ملت ایران در مقاطع دشوار نشان داده‌اند که قدرت تشخیص، ایستادگی و همراهی در تراز بالایی دارند و این محصول یک ساختار مردم‌پایه است و خروجی چنین ساختاری، مردم رشد‌یافته‌ای هستند که می‌توانند در عرصه‌های مختلف، مسئولانه و آگاهانه عمل کنند.

 

وی با تأکید بر اینکه دین در قامت جمهوری اسلامی به میدان آمده است، بیان کرد: یکی از ویژگی‌های مهم این ساختار آن است که ظرفیتی فراهم کرده است تا که همه مردم ایران با هر سلیقه و گرایش فکری و اعتقادی بتوانند در دفاع از وطن خود مشارکت داشته باشند و این ظرفیت محدود به قشر یا جریان خاصی نیست.

 

این پژوهشگر دینی اظهار کرد: در چنین ساختاری حتی کسانی که ممکن است از نظر فکری یا سیاسی زاویه‌هایی داشته باشند نیز در لحظات دفاع از ایران در این میدان مشترک حضور پیدا می‌کنند و این همان نقطه‌ای است که نشان می‌دهد دین وقتی در قالب یک ساختار سیاسی و اجتماعی کارآمد ظهور پیدا می‌کند، می‌تواند زمینه‌ساز همبستگی ملی و دفاع مشترک از کشور شود.

 

نقی‌لو با اشاره به برخی مباحث درباره نسبت دین و حضور اجتماعی مردم گفت: گاهی این پرسش مطرح می‌شود که آیا این حضورهای مردمی لزوماً با انگیزه‌های دینی شکل می‌گیرد یا نه و پاسخ این است که همه افراد ممکن است با یک انگیزه واحد به صحنه نیایند، اما آنچه اهمیت دارد این است که یک ساختار دینی و اجتماعی توانسته چتری فراگیر برای مشارکت عمومی ایجاد کند.

 

وی ادامه داد: دین در اینجا صرفاً یک امر فردی و شخصی نیست، بلکه در قامت یک نظام اجتماعی و سیاسی ظهور کرده و مردم را به سطحی از مسئولیت‌پذیری، مشارکت و آگاهی رسانده است که می‌توان از آن به‌نوعی بعثت اجتماعی تعبیر کرد. مردمی که در دل این ساختار تنفس می‌کنند حتی با وجود همه ضعف‌ها و نارسایی‌ها در مسیر رشد و تعالی اجتماعی قرار می‌گیرند.

 

این پژوهشگر دینی با اشاره به نحوه گفت‌وگو با نسل جوان درباره غدیر و امیرالمؤمنین(ع) بیان کرد: برای مخاطب امروز صرف استناد به مجموعه‌ای از آیات و روایات هرچند مهم و ارزشمند است، اما ممکن است به‌تنهایی اقناع‌کننده نباشد. نسل امروز علاوه بر استدلال‌های نقلی به دنبال مشاهده عینی کارآمدی یک الگو در عرصه زندگی اجتماعی و سیاسی است.

 

نقی‌لو افزود: اگر بخواهیم درباره حقانیت و افضلیت امیرالمؤمنین(ع) با زبان امروز سخن بگوییم، یکی از مهم‌ترین راه‌ها این است که نشان دهیم الگوی برآمده از غدیر در عرصه حکمرانی و در نسبت با مردم، چه ظرفیت‌هایی ایجاد می‌کند، نظامی که از دل این نگاه بیرون می‌آید باید بتواند مردم را رشد دهد، به آنان تکیه کند و در برابر تهدیدهای بزرگ از جامعه و سرزمین دفاع کند.

 

 

وی اظهار کرد: تجربه جمهوری اسلامی در طول تاریخ معاصر ایران از این جهت بی‌نظیر است که هم از لحاظ تکیه بر مردم و رشد دادن آنان و هم از نظر توان حفاظت از موجودیت ایران و ایرانی، الگویی کم‌نظیر را پیش روی ما قرار داده است که این موضوع را باید به‌ویژه برای نسل جوان به زبان روشن و ملموس تبیین کرد.

 

این پژوهشگر دینی بیان کرد: اگر بخواهیم با نسل امروز درباره غدیر حرف بزنیم، چاره‌ای جز این نداریم که از سطح صرفاً تاریخی و روایی فراتر برویم و نشان دهیم غدیر چگونه در زندگی اجتماعی و سیاسی امروز معنا پیدا می‌کند، غدیر فقط یک واقعه در گذشته نیست، غدیر چیزی است که اگر نبود بسیاری از این ظرفیت‌ها برای حفظ هویت، امنیت، انسجام و آینده کشور نیز شکل نمی‌گرفت.

 

نقی‌لو با اشاره به تغییر نگاه برخی افراد نسبت به کارآمدی جمهوری اسلامی در شرایط بحرانی گفت: حتی کسانی‌که ممکن است در مقاطعی منتقد این ساختار بوده یا خواستار تغییرات بنیادین در آن شده باشند، در موقعیت‌های واقعی و هنگام مواجهه با تهدیدهای بزرگ به این درک می‌رسند که اگر این ساختار وجود نداشت، اساساً ممکن بود چیزی به‌نام ایران مستقل و یکپارچه باقی نماند. این مسئله نشان می‌دهد که کارآمدی یک نظام را باید در میدان‌های واقعی سنجید، در لحظاتی که سرنوشت یک ملت در معرض خطر و در چنین بزنگاه‌هایی است که اهمیت ساختار سیاسی برآمده از مردم و متکی بر هویت دینی و ملی، بیش از پیش آشکار می‌شود.

 

وی افزود: اگر امروز بخواهیم از فضلیت امیرالمؤمنین(ع) و حقانیت غدیر سخن بگوییم باید آن را در نسبت با نیازهای انسان معاصر نیز تبیین کنیم و یکی از مهم‌ترین وجوه این تبیین نشان دادن کارآمدی الگویی است که مردم را رشد می‌دهد، آنان را در اداره جامعه شریک می‌کند و هم در لحظه خطر توان حفظ کشور، عزت ملی و زیست جمعی را دارد. غدیر برای امروز جامعه ما، صرفاً یک بحث تاریخی یا مناسکی نیست، بلکه الگویی زنده برای حکمرانی، مشارکت مردم، دفاع از وطن و شکل‌گیری جامعه‌ای رشدیافته و مسئول است، الگویی که باید بیش از گذشته برای نسل جوان تبیین شود.