غدیر؛ پیوند عقلانیت و دیانت در مسئله امامت

حجت‌الاسلام والمسلمین محمدحسن حائری، استاد گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی دانشگاه فردوسی، در گفت‌وگو با ایکنای خراسان رضوی درباره جایگاه واقعه غدیر اظهار کرد: پذیرش واقعه غدیر تنها یک مسئله تعبدی نیست، بلکه امری تعقلی نیز به شمار می‌رود؛ زیرا خداوند حکیم از مسئله امامت غافل نبوده است. از آنجا که در تمام نظام‌های سیاسی دنیا، توجه به مسئله جانشینی پس از فقدان رهبر از ضروری‌ترین عوامل حفظ حاکمیت محسوب می‌شود، در اسلام نیز این موضوع مورد توجه قرار گرفته است. از این‌رو، جانشینی امام علی(ع) و واقعه غدیر، امری مبتنی بر عقلانیت و استدلال عقلی است.

وی با بیان اینکه واقعه غدیر ریشه در قرآن دارد، افزود: در آیه 3 سوره «مائده» آمده است: «الْیوْمَ یئِسَ الَّذِینَ کفَرُوا مِنْ دِینِکمْ فَلا تَخْشَوْهُمْ وَاخْشَوْنِ؛ امروز کافران از دین شما مأیوس شدند، پس از آنان نترسید و تنها از خداوند پروا داشته باشید.» در ادامه نیز می‌فرماید: «اَلْیوْمَ أَکمَلْتُ لَکمْ دینَکمْ وَ أَتْمَمْتُ عَلَیکُمْ نِعْمَتی؛ امروز دین شما را برایتان کامل و نعمت خود را بر شما تمام کردم»، این آیه به واقعه غدیر اشاره دارد.

عضو هیئت علمی گروه معارف اسلامی دانشکده الهیات دانشگاه فردوسی تصریح کرد: تعداد قابل توجهی از علمای اهل سنت، همان‌گونه که مرحوم علامه امینی در کتاب الغدیر اشاره کرده‌اند، بر این باورند که بخشی از سوره مبارکه مائده درباره جریان غدیر خم و نصب امام علی(ع) به عنوان امام و جانشین پیامبر اکرم(ص) نازل شده است.

حائری با بیان اینکه منابع شیعه نیز درباره نزول آیات سوره مائده در خصوص غدیر اتفاق‌نظر دارند، تأکید کرد: مرحوم مجلسی در بحارالانوار، علامه حلی در منهاج‌الکرامه، مرحوم حامدحسین هندی در عبقات و بسیاری دیگر از بزرگان که در این زمینه قلم زده‌اند، این موضوع را تأیید کرده‌اند. بنابراین، در اصل این مسئله تردیدی وجود ندارد؛ هرچند برخی از علمای اهل سنت درباره آن اشکالاتی مطرح کرده‌اند.

وی در پاسخ به این پرسش که چرا تبیین امر امامت، وجه اکمال دین است و دین بدون آن ناقص تلقی می‌شود، بیان کرد: آیه کریمه مربوط به واقعه غدیر، اشاره‌ای روشن به یک مسئله کاملاً عقلی دارد و آن این است که در همه نظام‌های سیاسی، توجه به آینده نظام و مسئله جانشینی پس از فقدان رهبر، از ضروری‌ترین عوامل حفظ حاکمیت به شمار می‌رود؛ به گونه‌ای که اگر این امر مورد توجه قرار نگیرد، آن نظام ناقص خواهد بود.

عضو هیئت علمی گروه معارف اسلامی دانشکده الهیات دانشگاه فردوسی بیان کرد: در سراسر جهان، قانون اساسی‌ای وجود ندارد که درباره وضعیت تداوم و استمرار نظام پس از فقدان رهبر سخنی نگفته باشد. اگر چنین قانونی وجود داشته باشد، قطعاً از منظر عقلا ناقص و غیرقابل پذیرش خواهد بود. بنابراین، نظامی که همچون اسلام مدعی عقلانیت است، باید به این مسئله حیاتی توجه کافی داشته باشد و از همین‌جاست که می‌توان به عمق مفهوم آیه اکمال دین پی برد.

حائری در پایان با تأکید دوباره بر این موضوع که پذیرش غدیر تنها یک مسئله تعبدی نیست، بلکه امری تعقلی نیز هست، گفت: آیه شریفه «اَلْیوْمَ أَکمَلْتُ لَکمْ دینَکمْ» اشاره به حکمی عقلی دارد؛ زیرا خداوندی که به عنوان آفریننده جهان، همه امور را با حکمت و تدبیر اداره می‌کند، مسئله امامت و خلافت را نیز مغفول نگذاشته است. ازاین‌رو، پذیرش غدیر هم جنبه تعبدی دارد و هم بر پایه عقلانیت و استدلال عقلی استوار است.