«ایمان»، «مسئولیت اجتماعی» و «صبر»؛ سه رکن نیکوکاری

به گزارش ایکنا از خراسان‌رضوی، محمدعلی انصاری، مفسر قرآن کریم و صاحب تفسیر مشکاة، در ادامه سلسله مباحث تفسیری خود درباره آیات سوره «مطففین» که محتوای آن از طریق کانال‌های مجازی منتسب به او منتشر می‌شود، با استناد به آیه ۱۷۷ سوره «بقره» به تبیین ویژگی‌های انسان‌های نیکوکار پرداخت و اظهار کرد: در این آیه جامع‌ترین تصویر از  نیکی ارائه شده که اولین آن به ایمان اشاره دارد؛ ایمان به خداوند، به روز قیامت، فرشتگان، کتاب الهی و ایمان به پیامبران.

وی با بیان اینکه این بخش ناظر به حوزه اعتقادات و مبانی نظری ایمان است، افزود: پس از بیان مبانی اعتقادی، قرآن وارد عرصه عمل می‌شود و می‌فرماید: «وَ آتَى الْمالَ عَلى‌ حُبِّهِ» یعنی انسان با وجود علاقه و وابستگی طبیعی به مال، حقوق مالی را باید ادا کند؛ از جمله نسبت به خویشاوندان، یتیمان، نیازمندان، در راه‌ماندگان و کسانی‌که نیاز خود را آشکارا بیان می‌کنند؛ همچنین در مسیر آزادسازی انسان‌ها و رهایی آن‌ها از رنج‌هایشان نیز باید تلاش کند. این بخش حوزه مسئولیت‌های اجتماعی و مالی انسان را بیان می‌کند.

این مفسر قرآن ادامه داد: پس از مسائل اجتماعی و مالی، قرآن به بعد عبادی اشاره می‌کند و می‌فرماید «وَ أَقامَ الصَّلاةَ وَ آتَى الزَّكاةَ»؛ یعنی انسان نماز را برپا می‌دارد و زکات را می‌پردازد. در ادامه نیز بر وفای به عهد تأکید شده است؛ «وَ الْمُوفُونَ بِعَهْدِهِمْ»، یعنی انسان مؤمن باید به تمامی تعهدات خود پایبند باشد. قرآن همچنین صبر و پایداری را از ویژگی‌های اهل برّ معرفی می‌کند؛ «وَ الصَّابِرِينَ فِي الْبَأْساءِ وَ الضَّرَّاءِ وَ حِينَ الْبَأْسِ»؛ یعنی انسان در سختی‌ها، تنگناها و حتی در شرایط دشوار و جانکاه زندگی باید شکیبا باشد.

صاحب تفسیر مشکاة بیان کرد: در پایان این آیه آمده است: «أُولئِكَ الَّذِينَ صَدَقُوا وَ أُولئِكَ هُمُ الْمُتَّقُونَ‌»؛ این‌ها کسانی هستند که در ادعای ایمان صادق‌اند و طعم تقوا را چشیده‌اند. در واقع، این آیه نوعی فهرست جامع از ابعاد مختلف زندگی فردی، اجتماعی، اخلاقی و عبادی انسان ارائه می‌دهد. قرآن کریم در سوره مطففین درباره کسانی سخن می‌گوید که در تعامل با مردم حقوق خود را کامل می‌ستانند اما حقوق دیگران را کامل ادا نمی‌کنند؛ چه در حوزه کالا و خدمات و چه حتی در عرصه اخلاق. قرآن ریشه این رفتار را در ضعف باور به قیامت و حسابرسی الهی می‌داند.

وی افزود: در ادامه آیات قرآن به سرنوشت دو گروه اشاره می‌کند؛ گروهی که فجار نامیده می‌شوند و حدود الهی را می‌شکنند و حرمت‌های الهی و انسانی را پاس نمی‌دارند. درباره آن‌ها آمده است که کارنامه اعمالشان در سجین قرار دارد.

صاحب تفسیر مشکاة در آیه «کَلّا بَلْ رانَ عَلی قُلوبِهِم ما کانوا یکسبون» گفت: قرآن بیان می‌کند که اعمال نادرست انسان‌ها به‌تدریج بر دل‌های آن‌ها زنگار می‌نشاند و قلب را در حجاب و تاریکی فرو می‌برد. در حالی‌که قلب انسان آیینه تجلی اسماء و صفات الهی است و باید محل تابش معرفت الهی باشد، رفتارهای ناپسند و گناهان این آیینه را تیره می‌کند.

انصاری در پایان اظهار کرد: هنگامی‌که این زنگار بر دل‌ها بنشیند، ارتباط انسان با حقایق الهی تضعیف می‌شود و حتی ممکن است به جایی برسد که انسان از درک حقیقت محروم شود؛ همان‌گونه که قرآن می‌فرماید: «وَلَكِن تَعْمَى الْقُلُوبُ الَّتِي فِي الصُّدُور» و یا در آیه «کَلّا إِنَّهُمْ عَنْ رَبِّهِمْ یَوْمَئِذٍ لَمَحْجُوبُون» برخی انسان‌ها در روز قیامت از پروردگار خود در حجاب خواهند بود در حالی‌که یکی از بزرگ‌ترین امیدهای انسان در مسیر زندگی، رسیدن به «لقای الهی» است؛ وعده‌ای که قرآن نیز با تعبیر «فَمَن کانَ یَرجو لِقاءَ رَبِّهِ فَلیَعمَل عَمَلًا صالِحًا» به آن اشاره کرده است.