درسگفتار «بر ساحل نور»/12
اولویت و مراتب احسان از دیدگاه قرآن + فیلم
بر ساحل نور عنوان درسگفتاری است که تلاش دارد با بیانی ساده، مختصر و کاربردی به تفسیر قرآن بپردازد. حجتالاسلام والمسلمین سیدجواد بهشتی؛ پژوهشگر قرآنی در هر قسمت از این بسته روزانه نوشتاری و تصویری، به شرح یک صفحه قرآن پرداخته و ترجمه تحتاللفظی، نکات و مفاهیم کلیدی آیات را بیان میکند. در ادامه خلاصهای از توضیحات در مورد صفحه دوازدهم قرآن، آیاتی از سوره بقره از نظر میگذرد:صفحه دوازدهم قرآن آیات 77 تا 83 سوره «بقره» را دربرمیگیرد. در بخشی از این آیات مژده و بشارت به طالبان بهشت داده میشود، آنانی که ایمان آوردهاند، قطعاً اهل بهشت خواهند بود، اما میثاقی میان خدا و اهل ایمان وجود دارد، میثاقی که بر اساس آن، باید به شرط ایمان آوردن پایبند به تعهدات خود باشند.
پس از ایمان به خدا، پروردگار از آنها میخواهد، به پدر و مادر خود احسان کنند و صدالبته علاوه بر اقامه نماز، با مردم هم به نیکی سخن بگویند. اما ابتدا باید دید که احسان چیست و چه مراتب و اولویتهایی دارد؟
احسان یعنی انجام کاری نیکو به بهترین وجه آن؛ گاه ممکن است به کسی نیکی کنیم، اما در ادامه منت سر او بگذاریم، این دیگر نامش احسان نیست. اولویت در احسان کردن را خدا در قرآن به این شکل بیان کرده است؛ ابتدا والدین، سپس ذیالقربی یعنی نزدیکان و پس از آن مساکین و آنهایی که در راه ماندهاند.
چنین خواست مشخص و بهحقی را خداوند از همه اهالی ایمان خواسته است، همانطور که از قوم بنیاسرائیل هم خواست هر چند بنا بر سابقه بدی که آنها در اطاعت از فرامین الهی داشتند. در این آیات ذکر میشود، آنها در برابر این خواستهای پروردگار نیز پشت کرده و کاری که خودشان تصور میکردند، درست است، انجام میدادند.
در بخش ابتدایی آیات این صفحه اشاره به گروهی از یهودیان میشود که برخلاف منش غالب آنها در گفتوگویی که با هم داشتند، نوید و بشارت ظهور پیامبر اسلام را میدادند که البته این کار آنها مورد عتاب گروه دیگر قرار میگرفت و میگفتند، شما با این کارتان، حیثیت و اعتبار خود را خدشهدار میکنید!
اما باید دید این منظر و نگرش قوم یهود برچه اساسی است که آنها همواره خود را برتر از دیگر نژادها میدانستند؛ برطبق اشارات این آیه آنها عنوان میکردند، ما قوم نظر کرده خدا هستیم و خداوند به این واسطه هرگز ما را عذاب نکرده و در آتش نمیسوزاند؛ در مواجهه با این دیدگاه، خداوند به پیامبر خود میفرماید: برود به آنها بگوید که چنین عهدی میان آنها و خدا وجود ندارد و آنها نباید با دروغ بستن به خداوند برای خودشان اعتبار و مشروعیت بخرند.
اصرار بر این نکته که ما قوم نظر کرده خداوند هستیم به نوعی همانند آن است که گناهانی شما را در برگرفته باشد و راه نجاتی از آن ندارید و در این ورطه گناه همواره خواهید ماند. پس نتیجه میگیریم که صرف گفتن اینکه ما ایمان داریم، کافی نیست، بلکه برای دستیابی به بهشت باید عمل صالح انجام داد.
مطالب مرتبط
