حرم رضوی در آینه تاریخ بیهقی؛ روایتی از زیارت، وقف و احترام

به گزارش ایکنا از خراسان رضوی و به نقل از آستان نیوز، قلم بیهقی درباره امام رضا علیه‌السلام همراه باادب و احترام است. هرچند بیهقی در فضای سیاسی و مذهبیِ اهل‌سنت خراسان و دربار غزنوی می‌زیسته، اما هنگام یادکرد از امام رضا علیه‌السلام حرمت و منزلت ایشان را رعایت می‌کند. این نکته نشان می‌دهد که احترام به امام رضا علیه‌السلام تنها محدود به شیعیان نبوده، بلکه در میان سایر مسلمانان خراسان نیز جایگاهی ریشه‌دار داشته است.

اهمیت زیارت در دوره غزنوی

گزارش‌های بیهقی از رفت‌وآمد امیران، بزرگان و مردم به نواحی طوس و مشهد، نشان می‌دهد که زیارت مرقد امام رضا علیه‌السلام در آن دوره از مظاهر مهم دینداری و اعتبار اجتماعی به شمار می‌رفته است. حکومت‌ها نیز معمولاً نسبت به این مکان نگاه احترام‌آمیز داشتند، زیرا مشهد امام رضا علیه‌السلام مرکز معنوی مهمی در خراسان به‌حساب می‌آمده است.

همچنین در آثار بیهقی، خراسان فقط یک سرزمین سیاسی نیست، بلکه فضایی فرهنگی و دینی است. وجود مرقد امام رضا علیه‌السلام در طوس به این منطقه معنایی ویژه می‌بخشد. از خلال نوشته‌های بیهقی می‌توان دریافت که مشهدالرضا در قرن پنجم هجری در حال تبدیل‌شدن به یکی از مهم‌ترین مراکز زیارتی و هویتی خراسان بود.

سند تاریخی درباره وقف و نذر

اهمیت سخن بیهقی در این است که او مورخی دقیق و تا حد زیادی واقع‌گراست؛ بنابراین وقتی از «مشهد رضا» سخن می‌گوید، این یادکرد فقط یک اشاره مذهبی نیست، بلکه سندی تاریخی درباره‌ی اعتبار اجتماعی و دینی بارگاه امام رضا علیه‌السلام در عصر غزنوی و نیز سندی از رواج وقف و نذر برای بارگاه امام رضا علیه اسلام است. نوشته‌ی او نشان می‌دهد که حدود دو قرن پس از شهادت امام رضا علیه‌السلام، حرم ایشان در طوس به مکانی شناخته‌شده، محترم و اثرگذار در زندگی دینی و سیاسی خراسان تبدیل شده بود.

حسینعلی پورافضلی

پانوشت‌ها:

۱- تاریخ بیهقی، مجلد ششم، موضوع ولایتعهدی امام رضا علیه‌السلام

۲- عالم‌زاده، حرم رضوی به روایت تاریخ، ۳۰-۳۱.

۳- سجادی، «آستان قدس رضوی»، دایرةالمعارف بزرگ اسلامی.

۴- پطروشفسکی، اسلام در ایران، ۲۱۷.

۵- دستاورد‌های نوین در مطالعات علوم انسانی، ۱۵.