انقلاب اسلامی؛ نقطه عطف پویایی تشیع در جهان

حجت‌الاسلام والمسلمین مهدی ایمانی‌مقدم، رئیس نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه‌های خراسان رضوی، در گفت‌و‌گو با ایکنا از خراسان رضوی درباره نقش مؤثر انقلاب اسلامی در گسترش اندیشه تشیع در جهان اظهار کرد: بررسی‌های میدانی و پژوهش‌های علمی که برخی از نتایج آن برای مدتی محرمانه نگه داشته شد، نشان می‌دهد بخشی از گسترش تشیع ناشی از فعالیت‌های مراکز دینی، مؤسسات آموزشی و رایزنی‌های فرهنگی جمهوری اسلامی بوده است و این امر، نقش مؤثر انقلاب اسلامی را در این زمینه نشان می‌دهد.

وی افزود: این رشد هم از حیث کمی، یعنی افزایش تعداد پیروان، و هم از حیث کیفی، به‌صورت ارتقای سطح خودآگاهی و بروز نمود‌های عینی حضور اجتماعی و سیاسی تشیع رخ داده است.

رئیس نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه‌های خراسان رضوی با تأکید بر اینکه انقلاب اسلامی سبب پویایی تشیع شد، تصریح کرد: پیش از انقلاب، مناسک دینی و مسائل فقهی در میان بخش‌هایی از جامعه، حالتی آیین‌محور و ایستا داشت؛ اما انقلاب اسلامی موجب پویایی تشیع شد و آن را به هویتی اجتماعی و سیاسی تبدیل کرد. از این‌رو، مناسک عبادی در گستره‌ای وسیع‌تر معنا یافته و پیوندی نزدیک با مسائل عدالت‌خواهانه، حمایت از مستضعفان و مبارزه با استبداد پیدا کرده است.

ایمانی‌مقدم با اشاره به نقش رهبران دینی در بازسازی و تقویت نهاد‌هایی از جمله نماز جمعه، بیان کرد: نقش روحانیان و رهبران دینی در فرآیند بازسازی و تقویت نهادهایی، چون نماز جمعه و مراسم مذهبی قابل‌تأمل است؛ چراکه این نهاد‌ها پس از انقلاب، نقش تازه‌ای در انسجام اجتماعی و بیان مواضع عمومی یافته‌اند.

وی با تأکید بر نقش انقلاب اسلامی در تحولات منطقه‌ای، اظهار کرد: آثار انقلاب اسلامی فراتر از مرز‌های کشور بوده و در تحولات منطقه‌ای نیز اثرگذار بوده است. جنبش‌های مقاومت و فعالیت‌های تبلیغی حامیان این نهضت در جلب توجه مسلمانان منطقه به پیام‌های آزادی‌خواهانه و معنوی این جریان نقش داشته‌اند. همچنین سخنان و فراخوان‌های اخلاقی و سیاسی رهبران انقلاب، به‌ویژه در مناسبت‌های بین‌المللی، همچون تأکید بر روز قدس و انتقاد از نظام سلطه، از جمله عوامل گسترش این گفتمان بوده است.

رئیس نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه‌های خراسان رضوی ادامه داد: همچنین نمونه‌هایی از این تأثیرگذاری را می‌توان در نامه‌ها و واکنش‌های افرادی از کشور‌های منطقه مشاهده کرد که پیش از این، دیدگاه‌های منفی نسبت به تشیع داشتند و سپس، متأثر از پیام‌های انقلاب، در نگرش و رفتار خود تغییر ایجاد کردند. این امر نشان می‌دهد که محتوای معنوی و عدالت‌محور این جنبش، همراه با فعالیت نهاد‌های دینی و فرهنگی، در تبدیل تشیع به ظرفی برای امید و کنش اجتماعی مؤثر بوده است.

وی با بیان اینکه گسترش کمی و کیفی تشیع در نیم‌قرن اخیر را نمی‌توان نتیجه یک عامل منفرد دانست، افزود: در شکل‌گیری این روند، ترکیبی از عواملی همچون انقلاب اسلامی، فعالیت‌های نهادی، فرهنگی و آموزشی و نیز پویایی‌های منطقه‌ای نقش داشته‌اند که البته در این میان، انقلاب اسلامی جایگاهی ویژه دارد.

رئیس نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه‌های خراسان رضوی در بخش دیگری از سخنان خود، امام حسین (ع) را «مشعل هدایت و کشتی نجات امت» دانست و گفت: این تعبیر درباره امام حسین (ع) در منابع شیعه و اهل سنت به کار رفته است و ایشان از منظر دو میلیارد مسلمان جهان، به‌عنوان چراغ هدایت شناخته می‌شود. از این منظر، تحول گرایش‌ها به تشیع تنها محصول یک عامل نبوده، بلکه بخشی از آن ناشی از تأثیر نهضت‌ها، رفتار‌های عملی و اخلاقی رهبران مقاومت و نیز فعالیت‌های فرهنگی و تبلیغی پیروان مکتب اهل‌بیت (ع) بوده است.

ایمانی‌مقدم ادامه داد: خاطراتی که از پیام‌ها و نامه‌های دریافتی رهبران مقاومت نقل می‌شود، گویای آن است که بسیاری از افراد، از جمله کسانی که پیش از آن دیدگاه منفی یا بی‌تفاوتی نسبت به تشیع داشتند، پس از مشاهده پایمردی و ایثار در میدان عمل و آشنایی با آموزه‌های معنوی و عدالت‌خواهانه، جذب این مکتب شده‌اند.

وی بیان کرد: این پدیده تنها محدود به مسلمانان نبوده است. گزارش‌هایی از گرایش افرادی با پیشینه‌های دینی متفاوت، از جمله مسیحی، یهودی، هندو، بودایی، سکولار یا حتی بی‌دین نیز وجود دارد که پس از مشاهده رفتار‌های مقاومت و پایداری در منطقه، به مکتب تشیع روی آورده‌اند. از دیدگاه آنان، نمونه‌های عینی از استقامت، همدلی و فداکاری، امید و معنا را بازآفرینی کرده است و این امر، در برخی جوامع غربی که جوانان از نبود چشم‌انداز و افزایش خودویرانگری رنج می‌برند، به‌عنوان نقطه‌ای متمایز و محسوس جلوه کرده است.

رئیس نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه‌های خراسان رضوی در پایان گفت: در سخنان و توصیه‌های رهبران انقلاب اسلامی، تأکید بر معرفی خود و نمایش ویژگی‌های مثبت مکتب اهل‌بیت (ع)، به‌جای نقادی مستقیم دیگران، یکی از راهبرد‌هایی بوده است که به جذب عواطف و اندیشه‌ها کمک کرده است. به باور من، توسعه کمی و کیفی تشیع در جهان معاصر، نتیجه مجموعه‌ای از عوامل، از جمله فعالیت‌های تبلیغی و فرهنگی، الگو‌های مقاومت و پایمردی در منطقه و نقش نهاد‌ها و شخصیت‌های دینی و انقلابی است. همچنین نمونه‌های سازمان‌یافته‌ای مانند مجامع و مراکز فرهنگی و انتشار آثار علمی و فرهنگی نیز در هویت‌بخشی و تبیین آموزه‌های مکتب اهل‌بیت (ع) برای پیروان جدید، نقش مؤثری داشته‌اند.