شکلگیری سبک مستقل و بومی تلاوت همچنان نیازمند پژوهش است
سعید بیژنی اول گفت: با وجود تنوع شیوههای تلاوت در میان قاریان ایرانی، شکلگیری یک سبک مستقل و بومی همچنان نیازمند پژوهش تخصصی، آموزش هدفمند و توجه بیشتر به پرورش استعدادهاست.
سعید بیژنی اول، مدرس و قاری قرآن در گفتوگو با ایکنا از خراسان رضوی درباره سبکهای رایج تلاوت در میان قاریان ایرانی اظهار کرد: قاریان ایرانی بهطور کلی در چند دسته قرار میگیرند. گروهی محدود همچنان به تقلید از استادان مصری میپردازند، استادانی که دوران طلایی تلاوت مصر را از حدود ۱۰۰ سال پیش تا ۳۰ یا ۴۰ سال قبل رقم زدهاند، عدهای از بخشهایی از سبک این استادان بهره میگیرند، اما دسته سوم به سمت آزادخوانی رفتهاند و براساس آنچه در ذهن دارند و از سبکهای مختلف شنیدهاند، تلاوت میکنند.
وی افزود: این گروه از ملودیهای (موسیقی) عصر طلایی مصر، گوشههای عراقی، ترکی و برخی مقامات فارسی استفاده میکنند، اما در بسیاری از موارد این بهرهگیری بدون رعایت اسلوب و اصول تلاوت قرآن انجام میشود، البته انتخاب سبک، به عوامل مختلفی بستگی دارد؛ اینکه قاری در چه مکتب آموزشی رشد کرده، نزد چه استادی آموزش دیده و حتی ویژگیهای شخصیتی او چیست. برخی افراد روحیهای هیجانی دارند، برخی احساسی و برخی منطقی هستند و همه این عوامل در انتخاب سبک اثرگذار است.
عضو هیئت مدیره جامعه قاریان قرآن مشهد ادامه داد: اگر بخواهیم درباره قاریان جوان صحبت کنیم، باید گفت حدود ۸۰ درصد آنها بهسمت سبکهای جدید گرایش پیدا کردهاند، گرایشی که متأسفانه آسیبهایی نیز به همراه دارد. بسیاری از قاریان بدون برنامه مشخص و بدون هدفگذاری دقیق، نه کاملاً کورکورانه اما بدون رعایت اصول از این شیوه استفاده میکنند و نتیجه این است که فرد چندین سال وقت صرف تمرین میکند، اما در نهایت وقتی میخواهد خودش تلاوت کند، توانایی اجرای صحیح و مستقل را ندارد و ناچار به آزادخوانی روی میآورد.
بیژنی اول با اشاره به اینکه نمیتوان از یک سبک رایج واحد در میان قاریان ایرانی سخن گفت، اظهار کرد: دستکم در میان شاگردان خودم چنین وضعیتی وجود ندارد و تلاش کردهایم آنها را به یک یا دو سبک محدود نکنیم و حتی شاید بیش از ۱۰ یا ۱۵ سبک مختلف را برای کار و تمرین به آنها معرفی کردهایم، بنابراین از نگاه من، سبک رایج واحدی وجود ندارد، هرچند در خارج از این فضا استفاده از آزادخوانی بدون ضابطه دیده میشود.
تقلید؛ مرحلهای ضروری، اما محدود در مسیر آموزش تلاوت
وی با اشاره به اینکه تقلید در تلاوت تا چه اندازه میتواند برای یک قاری مفید باشد، بیان کرد: تقلید تا یک مرحله لازم و حتی ضروری است، اما نباید به افراط کشیده شود. هیچ قاری نباید صددرصد تقلید کند و حتی کمتر از ۷۵ تا ۸۰ درصد هم نباشد. این مرحله معمولاً مربوط به آغاز مسیر آموزش است، زیرا هر کسی که بخواهد این هنر را بیاموزد، ناگزیر باید ابتدا از استادان تقلید کند.
این مدرس بینالمللی قرآن افزود: این دوره تقلید معمولاً سه سال و در نهایت پنج سال به طول میانجامد و باید زیر نظر استاد انجام شود تا قاری بهسمت سبک مناسب هدایت شود، پس از آن مرحله تطبیق آغاز میشود، یعنی قاری باید آنچه را از تقلید آموخته، به تلاوت شخصی خود منتقل کند. متأسفانه این مرحله در کشور ما کمتر مورد توجه قرار میگیرد و بسیاری از قاریان پس از پایان دوره تقلید، بهجای آنکه آموختههای خود را در تلاوت شخصی بهکار بگیرند، مستقیماً به آزادخوانی یا بداههخوانی روی میآورند، به گونهای که دیگر هیچ اثری از دوره تقلید در تلاوت آنها دیده نمیشود.
بیژنی اول با اشاره به اینکه تاکنون در ایران سبک یا مکتب مستقلی در تلاوت قرآن شکل نگرفته است، گفت: تاکنون چنین اتفاقی رخ نداده و اگر هم در برخی موارد نوآوریهایی دیده شده، بیشتر حاصل بروز احساسات در برخی فرازهای صوتی بوده است، در حالیکه سبک تعریف علمی و فنی مشخصی دارد و در حال حاضر هیچکس در ایران نمیتواند مدعی شکلگیری یک سبک مستقل در تلاوت باشد.
وی افزود: آنچه امروز وجود دارد، ترکیبی از شیوهها و تأثیرپذیری از استادان مختلف است. برخی تصور میکنند اگر ملودی (موسیقی) جدیدی اجرا و یا از آزادخوانی استفاده کنند، صاحب سبک شدهاند، در حالیکه ملودی بهتنهایی به معنای سبک نیست. سبک، مؤلفهها و شاخصهای متعددی دارد و تا زمانیکه این شاخصها بهصورت علمی و فنی شکل نگیرد، نمیتوان از ایجاد یک مکتب ایرانی در تلاوت سخن گفت.
این قاری بینالمللی قرآن کریم ادامه داد: رسیدن به چنین جایگاهی نیازمند پژوهش، آموزش، کار تخصصی و تربیت افرادی است که بتوانند بر پایه این اصول، سبک تازهای را بنیان بگذارند، مگر اینکه بسترهای آموزشی و پژوهشی لازم فراهم شود و افراد مستعد بتوانند با تکیه بر این مبانی، به شکلگیری یک سبک مستقل دست پیدا کنند، در غیر این صورت، همچنان شاهد تداوم شیوههای تقلیدی یا آزادخوانیهای بدون پشتوانه علمی خواهیم بود.
بیژنی اول با اشاره به وضعیت آموزش تلاوت در کشور اظهار کرد: فضای آموزشی موجود نه زمینه شکلگیری نوآوری را فراهم کرده و نه توانسته به حفظ و بازتولید صحیح سبکهای شناختهشده کمک کند. مسابقات قرآن در شرایط فعلی نه خلاقیت را تقویت میکنند و نه بستری برای شکلگیری سبک فراهم میآورند، بلکه قاری را وارد مسیری میکنند که در نهایت به بنبست میرسد.
مسابقات قرآن؛ از استانداردسازی تا محدودشدن خلاقیت قاریان
عضو هیئتمدیره جامعه قاریان قرآن مشهد افزود: در مسابقات، استانداردها و چارچوبهای مشخصی برای داوری تعیین شده و قاریان براساس این معیارها ارزیابی میشوند. این چارچوبها به ایجاد نظم و یکسانسازی فرآیند داوری کمک کرده است، اما در کنار آن میتوان با ایجاد فضای بیشتر برای بروز توانمندیهای فردی، زمینه رشد خلاقیت و شکلگیری سبک شخصی قاریان را نیز فراهم کرد تا آنها علاوه بر رعایت اصول، هویت هنری خود را نیز در تلاوت به نمایش بگذارند.
این قاری بینالمللی قرآن با اشاره به ساختار فعلی مسابقات قرآنی در کشور گفت: اگر در کنار برگزاری مسابقات، توجه بیشتری به آموزش، تربیت و پرورش قاریان صورت گیرد، قطعاً آثار ارزشمندتری در مسیر رشد تلاوت قرآن حاصل میشود. سرمایهگذاری همزمان بر آموزش و مسابقات میتواند علاوه بر ارتقای سطح فنی قاریان، زمینه شکوفایی استعدادها و افزایش کیفیت تلاوت را نیز فراهم کند.
وی در پایان اظهار کرد: هرچه امکانات و برنامهریزیهای مسابقات بیش از پیش بر نیازهای متسابقان متمرکز شود، انگیزه و کیفیت حضور آنها نیز افزایش خواهد یافت. توجه به فرآیندهای آموزشی، تسهیل امور اجرایی و حمایت از قاریان میتواند در کنار استانداردهای موجود، به ارتقای هرچه بیشتر مسابقات قرآن و دستیابی به نتایج مطلوبتر کمک کند.
انتهای پیام
