یک پژوهشگر دینی بیان کرد
سفارشهای ماندگار پیامبر(ص) در واپسین روزهای عمر
حجتالاسلام والمسلمین مهدی شریعتیتبار گفت: روزهای پایانی عمر پیامبر اکرم(ص) از حساسترین مقاطع تاریخ اسلام است؛ روزهایی که ایشان در میان بیماری و دشواری، همچنان دغدغه آینده امت اسلامی و حفظ مسیر صحیح دین را دنبال میکردند؛. سفارشهای پیامبر(ص) در این ایام، طیف گستردهای از موضوعات سیاسی و اجتماعی را دربرمیگرفت و بر هدایت و انسجام جامعه اسلامی تأکید داشت.
تأکید بر قرآن و عترت، توجه به مسئله رهبری امت و سفارش به نماز و رعایت حقوق انسانها از جمله محورهای مهم این توصیههای پیامبر اکرم(ص) در روزهای پایانی عمرشان بود، از سوی دیگر، ماجرای درخواست قلم و دوات برای نگارش نوشتهای که به گفته پیامبر(ص) مانع گمراهی امت میشد، از جمله وقایع بحثبرانگیز این دوره است. بررسی این موضوعات، نیازمند مراجعه به منابع معتبر حدیثی و تاریخی و توجه به تفاوت میان گزارشها و روایتهای موجود است، در این خصوص خبرنگار ایکنای خراسان رضوی گفتوگویی با حجتالاسلام والمسلمین مهدی شریعتیتبار، پژوهشگر دینی در خصوص ابعاد مختلف سفارشها در روزهای پایانی عمر پیامبر اکرم(ص) انجام داده است که در ادامه میخوانیم؛
ایکنا _ مهمترین دغدغههای پیامبر اکرم(ص) در روزهای پایانی عمر شریفشان چه بود و چرا بر قرآن و عترت تأکید ویژه داشتند؟
پیامبر اکرم(ص) در اواخر عمر شریفشان یکی از موضوعاتی که بسیار بر آن تأکید کردند و حتی برای آن تدبیر و برنامهریزی داشتند، مسئله رهبری آینده امت اسلامی بود که البته این مسئله تدبیر الهی نیز به شمار میرفت. بسیاری از آیاتی که به مسئله رهبری و امامت آینده مربوط میشوند، از جمله آیه ولایت، آیه ۵۵ سوره مائده، جریان مباهله، آیه تطهیر و موارد دیگر در همین دوره نازل شدهاند و ناظر به مسئله امامت و رهبری هستند.
البته پیامبر اکرم(ص) از همان آغاز رسالت خود بهصورت رسمی مسئله خلافت و رهبری آینده را مطرح کرده و آن را برای امیرالمؤمنین(ع) بیان کرده بودند، اما در اواخر عمر شریف پیامبر اکرم(ص) این مسئله به یکی از محورهای اصلی سفارشهای ایشان تبدیل شد و حدود ۷۰ روز پیش از رحلت پیامبر(ص)، مسئله ولایت و رهبری بهطور ویژه مورد تأکید قرار گرفت.
حدیث ثقلین در جایگاه حدیثی که از اهلبیت(ع) بهعنوان مرجع ولایت یاد میکند، در منابع حدیثی اهل سنت نیز نقل شده و از احادیث متواتر و قطعی به شمار میآید و در واقع در این حدیث، جایگاه اهل بیت(ع) بهعنوان محور ولایت و امامت جامعه که در مقام عصمت قرار دارند، مطرح شده است و این بدان معناست که اهلبیت(ع) از قرآن تفکیکناپذیرند و باید در کنار قرآن مورد تبعیت قرار گیرند و یکی از پیامهای مهم حدیث ثقلین، مسئله امامت، عصمت و جایگاه ویژه اهلبیت(ع) در کنار قرآن کریم است.
پیامبر اکرم(ص) سفارشهای دیگری نیز داشتند که یکی از مهمترین آنها مسئله وحدت، اتحاد و انسجام جامعه اسلامی بود. ایشان همچنین نسبت به همسران و زنان بر محبت، احسان و نیکی به همسران و خانواده تأکید میکردند و خانواده را بهعنوان کانون محوری جامعه مورد توجه قرار میدادند که این موارد، بخشی از مهمترین سفارشهای پیامبر اکرم(ص) در روزهای پایانی عمرشان بود.
ایکنا_ حدیث قلم و دوات یکی از پرچالشترین وقایع روزهای آخر زندگی پیامبر(ص) است، اعتبار این حدیث را چگونه ارزیابی میکنید و چرا این واقعه تا این حد محل بحث است؟
اصل جریان حدیث قلم و دوات در کتاب صحیح بخاری که از مهمترین منابع حدیثی اهل سنت و بهنوعی مهمترین منبع حدیثی آنان پس از قرآن کریم است، آمده است. در جلد اول و در یکی از ابواب این کتاب این حدیث نقل شده است. بر اساس این روایت در بیماریای که پیامبر اکرم(ص) در اثر آن از دنیا رفتند، گروهی از صحابه در منزل ایشان حضور داشتند و پیامبر(ص) فرمودند چیزی برای ایشان بیاورند تا نوشتهای بنویسند که پس از آن گمراه نشوند.
در متن روایت، این جمله که «بیماری بر پیامبر(ص) غلبه کرده است» به این شکل وجود ندارد. در ادامه گفته میشود که «کتاب خدا برای ما کافی است» و از اینرو اجازه داده نشد نوشتهای که پیامبر(ص) قصد داشتند آن را بنویسند، تهیه شود، بنابراین، باید به مضمون و واقعیت این ماجرا توجه کرد.
در اینجا دو نکته قابل توجه است؛ نخست اینکه نقل و نشر و کتابت حدیث پیامبر(ص) برای حدود یک قرن تقریباً تا زمان خلافت عمر بن عبدالعزیز با محدودیت و ممنوعیت مواجه بود، نکته دوم اینکه تعبیر «غلبه بیماری بر پیامبر(ص)» اگر به معنای آن باشد که بیماری موجب شده ایشان سخنی بگویند که اعتبار نداشته باشد، قابل پذیرش نیست، زیرا بر اساس مبانی اسلامی، پیامبر اکرم(ص) از روی هوا و هوس سخن نمیگفتند و آنچه از سوی ایشان در مقام رسالت بیان میشد، بر اساس وحی الهی بود، بنابراین، نسبت دادن سخنی که شأن و عصمت پیامبر(ص) را زیر سؤال ببرد، نیازمند بررسی دقیق و مستند است.
ایکنا _ در منابع تاریخی، تاریخ دقیق رحلت پیامبر(ص) با اختلافاتی گزارش شده است (۲۸ صفر یا ۱۲ ربیعالاول). این اختلاف را چگونه ارزیابی میکنید و کدام روایت از اعتبار سندی بالاتری برخوردار است؟
قطعاً اختلاف در تاریخ وفات و حتی ولادت پیامبر اکرم(ص) و ائمه(ع) وجود دارد و شاید بخشی از این اختلاف به شرایط ثبت و ضبط تاریخ در آن دوره بازگردد، زیرا تاریخها در آن زمان با دقت و شیوهای که امروزه وجود دارد ثبت و ضبط نمیشدند و این مسئله هم در مورد تاریخ ولادت پیامبر اکرم(ص) و هم درباره تاریخ رحلت ایشان مطرح است.
با این حال از نظر شیعه تاریخ رحلت پیامبر اکرم(ص) بر اساس احادیث و روایاتی مورد بررسی قرار میگیرد که از ائمه معصومین(ع) نقل شدهاند. ائمه(ع) از مقام عصمت برخوردارند و بهعنوان اهلبیت پیامبر اکرم(ص)، اطلاعات و روایات مربوط به زندگی و سیره ایشان را از طریق منابع معتبر و متصل به خاندان پیامبر(ص) نقل کردهاند، بنابراین از دیدگاه شیعه، روایات منقول از اهلبیت(ع) در تعیین و بررسی تاریخ رحلت پیامبر اکرم(ص) از اهمیت و اعتبار ویژهای برخوردار است.
ایکنا _ یکی از تأکیدات پیامبر(ص) در دوران زندگیشان توصیه به نماز و رسیدگی به بردگان بوده است. در نگاه شما این مسئله چه پیامی برای نظام ارزشی اسلام دارد؟
پیامبر(ص) در تأکیدات خود، نماز را ستون دین میدانستند و در اصل نماز جایگاه ویژهای در قرآن کریم و در نگاه پیامبر اکرم(ص) و ائمه معصومین(ع) دارد. نماز از جایگاه ممتازی برخوردار است و در واقع زیباترین شکل ارتباط انسان با خداوند در قالب نماز، سجده و عبادت جلوهگر میشود، بنابراین، تأکید پیامبر اکرم(ص) بر نماز، نشاندهنده اهمیت و جایگاه ویژه ارتباط انسان با خداوند در نظام ارزشی اسلام است.
در مورد بردگان نیز اسلام همواره بر آزادسازی بردگان، حل مسئله بردهداری، مدارا و رعایت حقوق آنان تأکید داشته و پیام اصلی این نگاه روشن است، چرا که اسلام برای حل مسئله بردهداری، آزادی انسان و حفظ کرامت انسانی برنامه و توجه ویژهای دارد، بنابراین، میتوان گفت تأکید بر نماز، توجه به رابطه انسان با خداوند و اهمیت عبادت را نشان میدهد و تأکید بر رعایت حقوق بردگان نیز بیانگر توجه اسلام به آزادی، کرامت و حقوق انسانهاست.
انتهای پیام 
