ضرورت آموزش اختلاف قرائت به صورت آکادمیک

به گزارش خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) از خراسان رضوی، شاید بارها پیش آمده باشد که در محفل انس با قرآن، قاری مصری یا قاری ایرانی قرآن را تلاوت کند و به نظر برسد که در حین قرائت جایی را غلط خوانده‌اند این در صورتی است که بسیاری نمی‌دانند، این همان اختلاف قرائت است.

قرآن کریم که سخن خداوند و آخرین کتاب آسمانی است، از صدر اسلام تاکنون مورد اهتمام جدی مسلمانان بوده است و پیامبراکرم(ص) نسبت به قرائت، حفظ و جمع‌آوری آن، سفارش‌های زیادی داشتند که مسلمانان آن را محور و اساس دین خود تلقی کرده و قرائت آن را از وظایف روزمره دینی خود می‌دانستند.

متن قرآن در طول تاریخ اسلام، سینه به سینه از نسلی به نسل بعد منتقل شد؛ لذا همواره قاریان و حافظان فراوانی از صدر اسلام تاکنون در بین مسلمانان وجود داشته‌اند که از ارج و منزلت والایی برخوردار بوده‌اند.

قرآن در زمان رسول مکرم اسلام(ص) و زمانی پس از رحلت ایشان بدون اعراب بوده است، متخصصان علم لغت و ادب آنها را با قواعدی که در دست داشتند، تلاوت می‌کردند که در میان آنها اختلاف وجود داشت.

پس از رحلت پیامبراسلام(ص)، بعضی از صحابه مانند ابن مسعود، ابی بن کعب، ابوموسی و ... هر یک بر طبق ذوق خود مصحفی ترتیب دادند که از نظر ترتیب سوره‌ها و شیوه قرائت با هم اختلاف داشتند و مردم نیز گروه گروه شدند و هر گروهی از یک صحابه تقلید کرده و بر طبق مصحف او قرائت می‌کردند.

اختلاف قرائت بیشتر به رسم الخط مصحف برمی‌گردد

این امر موجب شد اختلافات بین مردم بالا بگیرد، به گونه‌ای که عده‌ای، قرائت عده‌ای دیگر را غلط بدانند؛ لذا پس از یکی کردن مصاحف، اختلاف قرائت بیشتر به رسم‌الخط مصحف باز می‌گردد و بعضی از حروف به گونه‌ای نوشته می‌شد که مشابه حروف دیگر بود و آموزش آن تنها به وسیله قاری ممکن بود.

در بررسی مصاحف برجای مانده از گذشته‌های دور، به این نتیجه می‌رسیم که قرآن با همان الفاظ و قرائت پیامبراکرم(ص) در طول تاریخ رواج داشته است و عواملی از قبیل ابتدایی بودن خط در زمان کتابت قرآن و خالی بودن از نقطه، اعراب و اختلاف لهجه‌های قبایل عرب و احیانأ اجتهادهای شخصی و مسائل دیگر، خللی در قرائت رایج ایجاد نکرده و تنها برخی قرائت‌های شخصی و نادر اشتباهاتی به وجود آورده که مورد اعتنای جامعه اسلامی نبوده است.

مهدی لسانی، رئیس اداره علوم قرآنی آستان قدس رضوی در گفت‌وگو با خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) از خراسان رضوی، در این خصوص با بیان اینکه در طول قرون مختلف متن مکتوب قرآن به طور ثابت بین مسلمانان نسخه‌برداری شده است، گفت: در مورد چگونگی خواندن متن قرآن تفاوت‌های وجود دارد که این تفاوت‌ها در سه نگاه خلاصه می‌شود.

وی با ذکر اینکه یک نگاه، قائل به اختلاف لهجه‌های عربی است، افزود: اجتهادهاى شخصى قاریان و لهجه‌هاى آنها نیز در کنار دیگر عوامل تأثیرگذار بود و قاریان، تلاوت‌های مبنی بر سلیقه خودشان را اعمال می‌کردند.

رئیس اداره علوم قرآنی آستان قدس رضوی با بیان اینکه هفت قاری اصلی داریم که هر کدام از آنها دو شاگرد تربیت کرده‌اند، ابراز کرد: 14 روایت از قرائت قرآن کریم موجود است که همان قرائت‌هاى هفت قارى مشهور است و هر یک از قاریان هفتگانه دو راوى داشته‌اند که قرائت بعضى از آنان توسط دو نفراز شاگردانشان روایت شده و در برخى موارد داراى اختلاف است که مجموع این قرائت‌ها، 14 روایت و قرائت می‌شود.

وی با اشاره به اینکه عاصم و نافع از جمله هفت قاری اصلی هستند، ابراز کرد: عاصم دو راوی به نام‌های ابوبکر شعبة بن عیاش و حفص دارد که قرائت اصلی در جهان اسلام قرائت حفص از عاصم است.

وی با بیان اینکه عاصم، قرائت را به طور کامل از ابوعبدالرحمان سلمی اخذ کرده است، اظهار کرد: حفص در قرائت از شیوه عاصم که برگرفته از روش امیرالمؤمنین(ع) بود، قرآن را تلاوت می‌کرد.

رواج قرائت ورش از نافع پس از قرائت حفض از عاصم در بین قراء مصری

لسانی  با اشاره به اینکه شیعیان امام علی(ع) نیز قرائت حفض از عاصم را قبول دارند، اضافه کرد: پس از قرائت حفص ازعاصم، قرائت ورش از نافع در بین قراء مصری بیشتر شنیده می‌شود.

وی با بیان اینکه در کشورمان در خصوص درک و علم اختلاف قرائت، تحقیق و بررسی صورت نگرفته است، اظهار کرد: پس از پیروزی انقلاب توجه بیشتری به امر اختلاف، قرائت شد و قاریان ما هم اکنون به صورت تقلیدی از قاریان مصری  تلاوت می‌کنند.

رئیس اداره علوم قرآنی آستان قدس رضوی، علت رواج اختلاف قرائت در کشورمان را تلاوت به سبک قراء مصری عنوان کرد و افزود: مصطفی اسماعیل و عبدالباسط از جمله کسانی هستند که قاریان ما به تقلید از آنان به تلاوت اختلاف قرائت قرآن کریم نیز می‌پردازند.

اختلاف قرائت دلیل بر تحریف قرآن نیست

رئیس اداره علوم قرآنی آستان قدس رضوی با بیان اینکه خواندن قرآن با اختلاف قرائت ضرورتی ندارد زیرا فقط زیبایی هنری است، افزود: آموزش آن باید به صورت آکادمیک و جدی باشد و رویکرد تخصصی را طی بکند، باید مراکزی تخصصی جهت آموزش اختلاف قرائت به وجود بیاید و از این امر حمایت کند؛ همچنین پژوهشگران و قاریان در این زمینه پژوهش و تحقیق انجام دهند.

وی با اشاره به سخن امام جعفرصادق(ع) که می فرماید: « قرآن یکی بیش نیست و از سوی خدای یکتا نازل شده است و این اختلاف بر سر قرائت آن از جانب راویان پدید آمده است»، بیان کرد: اختلاف قرائت دلیل بر تحریف قرآن نیست بلکه عمده تفاوت برخی از قرائت‌ها به شیوه اجرای قواعد تجویدی همچون عدم نگارش الف در وسط کلمات، خالی بودن مصاحف از نقطه و اعراب، همچنین شیوه نگارش خط  برمی‌گردد.