سبک زندگی، یکی از عوامل مقاوم‌کننده اقتصاد در ایران است

به گزارش خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) از خراسان رضوی، مهدی طغیانی، عضو هیئت علمی دانشگاه اصفهان در همایش حیات طیبه از سری مباحث و سلسله همایش‌های سبک زندگی اسلامی که با محوریت بررسی مؤلفه‌های اقتصادی سبک زندگی اسلامی از منظر مقام معظم رهبری، در بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی شب گذشته، 9 فروردین برگزار شد، آغاز مباحث اقتصادی را متمرکز بر مبحث مصرف دانست و گفت: آنچه که در سبک زندگی غربی جریان دارد مبتنی بر سبک زندگی همانجاست و برای آنجا نیز مطلوب است.

وی در رابطه با مبحث «اقتصاد مقاومتی» گفت: اقتصادی مدنظر رهبر معظم انقلاب است که در برابر موانع رشد و پیشرفت، مقاوم می‌شود، این نوع اقتصاد همانند واکسن برای یک فرد عمل می‌کند که اگر در دوران کودکی به او تزریق شده باشد آن فرد در برابر آلودگی‌ها مقاوم خواهد بود.

طغیانی با اشاره به وجود موانع بالفعل و بالقوه در این نوع اقتصاد گفت: یکی از عوامل مقاوم کننده در اقتصاد ایران سبک زندگی اقتصادی است. این نوع سبک می‌تواند از نهادی مثل خانواده شروع شود و به جامعه و اقتصاد آن ختم شود، همانند خانواده‌ای که در زندگی خود قناعت پیشه کرده است و ما در اقتصاد مقاومتی به‌دنبال موضوعاتی از این دست هستیم.

وی با بیان اینکه اگر سبک زندگی اقتصادی به حد مطلوبش نرسد در پیشرفت کشور مانع ایجاد می‌کند و این خود، برابر همان‌ها تحریم است، با تقسیم دانش اقتصاد به سه دوره گفت: در دوره اول؛ اقتصاد علم معیشت و تدبیر منزل بود، در دوره دوم؛ این علم به فرآیندهای تولید، توزیع و مصرف تعریف شد و در دوره سوم یا زمان حال؛ دانش اقتصاد دچار تحول جدیدی شده است. این دانش در این دوره، خود را متولی علم طراحی انتخاب می‌داند. امروزه اقتصاد را علم انتخاب تعریف می‌کنند زیرا همانند آنچه که در غرب اتفاق افتاده است، انتخاب‌های ما به سبک زندگی و اقتصادمان جهت می‌دهد.

دین؛ اولین اصل مورد توجه در سبک زندگی

عضو هیئت علمی دانشگاه اصفهان با توجه به قدرت انتخاب انسان، اولین اصل مورد توجه سبک زندگی و انتخاب را «دین» دانست و افزود: همه آنچه را که ما در احکام، اخلاق و عقاید داریم در انتخاب ما نیز حاکم است. برای مثال ما در معاملات اقتصادی نمی‌توانیم به هر معامله‌ای دست بزنیم زیرا این معاملات باید در چارچوب دین باشد. معاملات ما گاهی جنبه ربوی دارد، گاهی جنبه غرری و مبهم و گاهی هم جنبه ضرری دارد، مانند شبکه‌های هرمی.

وی در ادامه با اشاره به آیه «یَا أَیُّهَا النَّاسُ کُلُواْ مِمَّا فِی الأَرْضِ حَلاَلًا طَیِّبًا وَلاَ تَتَّبِعُواْ خُطُوَاتِ الشَّیْطَانِ إِنَّهُ لَکُمْ عَدُوٌّ مُّبِینٌ، اى مردم از آنچه در زمین است‏حلال و پاکیزه را بخورید و از گام‌هاى شیطان پیروى مکنید که او دشمن آشکار شماست»، (سوره بقره، آیه ۱۶۸)، گفت: خداوند این اجازه را بر انسان داده است که از نعماتش استفاده کند منتهی این استفاده باید حلال و در چارچوب دین باشد؛ این یعنی اینکه ما حق خوردن هر چیزی را نداریم.

همبستگی جمعی؛ دومین اصل در سبک زندگی

وی دومین اصل مورد توجه سبک زندگی و انتخاب را «توجه به وابستگی‌های متقابل و همبستگی‌های جمعی» دانست و افزود: برای مثال اگر صنفی در اقتصاد سر کارش نرود، حتی اگر ما با آن صنف سر و کاری هم نداشته باشیم، زندگی ما را نیز مختل می‌کند. به عبارت دیگر اگر در کاری از ما به دیگران زیان برسد همان زیان به خود ما بازمی‌گردد.

مدرس طرح مطالعاتی آثار شهید مطهری در ادامه اظهار کرد: شهید مطهری در کتاب احیای تفکر اسلامی در مبحث اقبال با اشاره به حدیثی از پیامبر اکرم(ص) بیان می‌کند: جامعه مانند یک پیکر است و فراموشی این اصل موجب رکود مسلمانان شد.

اصل سوم در سبک زندگی؛ توجه به تبعات انتخاب

عضو هیئت علمی دانشگاه اصفهان سومین اصل مورد توجه سبک زندگی و انتخاب را «توجه به تبعات انتخاب» دانست و افزود: هر آنچه که ما اکنون داریم از گذشتگان است؛ بنابراین هر کدام از انتخاب‌های اقتصادی ما دارای تبعاتی است که نباید فراموش کرد بر همین اساس خداوند در قرآن کریم؛ فساد قوم شعیب(ع) را نتیجه انتخاب‌های نادرست می‌داند.

توالی و تداوم؛ اصل چهارم در سبک زندگی

وی چهارمین اصل مورد توجه در انتخاب و سبک زندگی را «توالی و تداوم» دانست و اظهار کرد: انتخاب‌های ما در بیشتر مواقع یک بار برای همیشه نیست و تکرار می‌شود. برای مثال هنگامی که شما از یک سوپرمارکت در محل زندگی‌تان خرید می‌کنید با زمانی که از یک دستفروش خرید می‌کنید، معامله متفاوتی را انجام داده‌اید. فروشنده اول فکر تداوم یافتن انتخاب را دارد اما فروشنده دوم چنین تفکری را ندارد.

وی با بیان اینکه نتیجه تداوم و توالی در اقتصاد خوش‌نامی است، ابراز کرد: خداوند در قرآن کریم در آیه 280 سوره بقره می‌فرماید: «وَإِن کَانَ ذُو عُسْرَةٍ فَنَظِرَةٌ إِلَى مَیْسَرَةٍ وَأَن تَصَدَّقُواْ خَیْرٌ لَّکُمْ إِن کُنتُمْ تَعْلَمُونَ؛ و اگر (بدهکارتان‏) تنگدست باشد، پس تا (هنگام‏) گشایش‏، مهلتى (به او دهید) و (اگر به راستى قدرت پرداخت ندارد،) بخشیدن آن براى شما بهتر است‏-اگر بدانید». با توجه به این آیه می‌توان گفت که قرآن به‌دنبال اصل توالی و تداوم است.

توجه به تصمیمات بین زمانی و حال و آینده؛ اصل پنجم در سبک زندگی

پژوهشگر حیطه اقتصاد مقاومتی پنجمین اصل مورد توجه انتخاب و سبک زندگی را «توجه به تصمیمات بین زمانی و حال و آینده» دانست و بیان کرد: انتخاب‌های ما یا از حال به آینده است و یا از آینده به حال. برای مثال وقف در نگاه اسلامی یعنی نادیده گرفتن انتخاب زمان حال برای آثار متأخر. این موضوع در رفتارهای اقتصادی ما نمود می‌یابد. ما در فکرمان انتخاب‌های زمان حال را نادیده می‌گیریم که در آینده منجر به انتخاب نابود نشدنی می‌شود به این حالت اصلاحاً صدقه جاریه گفته می‌شود.

اصل ششم در سبک زندگی؛ آگاهی و تبعیت از قوانین و مقررات اقتصادی عادلانه

وی در ادامه ششمین اصل مورد توجه انتخاب و سبک زندگی را «آگاهی و تبعیت از قوانین و مقررات اقتصادی عادلانه» دانست و افزود: سامان یافتن یک اجتماع و جامعه به قانون بستگی دارد و در رفتارهای اقتصادی ما باید تبعیت از قوانین جایگاه داشته باشند زیرا بسیاری از مفاسد اقتصادی به خاطر نبود قوانین و خلأهای قانونی به‌وجود می‌آید.

آگاهی و داشتن اطلاعات بر انتخاب‌ها و تصمیم‌های اقتصادی؛ اصل هفتم در سبک زندگی

طغیانی هفتمین اصل مورد توجه انتخاب و سبک زندگی را «آگاهی و داشتن اطلاعات بر انتخاب‌ها و تصمیم‌های اقتصادی» دانست و بیان کرد: در بسیاری از موارد کلاه گذاشتن نتیجه نبود اطلاعات کافی است. پیامبر اکرم(ص)، برای زمان خرید و فروش جنسی، در حدیثی افراد را به داشتن پنج ویژگی رهنمون می‌شوند: دوری از ربا، مذمت مال، حمد و تعریف مال، قسم خوردن و پوشاندن عیب کالا هنگام فروش. همه این موارد نتیجه و عصاره‌اش در داشتن اطلاعات خلاصه می‌شود.

وی در ادامه با اشاره به موضوع رانت اطلاعاتی اظهار کرد: غرر و ابهام یکی از مسائل مرتبط با این مبحث است. برای مثال قرار است از مسیری یک خیابان‌کشی صورت پذیرد و در این مسیر تعداد زیادی خانه وجود دارد. فردی که این اطلاعات را دارد شروع به خریدن این خانه‌ها با قیمت نامناسب می‌کند و خودش به چند برابر قیمت خریداری شده آن‌ها را به فروش می‌رساند. این موضوع نتیجه توزیع نامناسب اطلاعات است که در سبک زندگی اسلامی این نوع انتخاب‌ها و کارها جائی ندارند.

اصل هشتم در سبک زندگی؛ اثر انگیزه‌ها بر انتخاب‌های اقتصادی

عضو هیئت علمی دانشگاه اصفهان هشتمین اصل مورد توجه انتخاب و سبک زندگی را «اثر انگیزه‌ها بر انتخاب‌های اقتصادی» دانست و افزود: با انگیزه‌های بی پایه و اساس نباید انتخابی صورت بگیرد. بسیاری از آیات قرآن به افراد انگیزه‌های صحیحی می‌دهند.

وی با بیان اینکه امروزه در دانش اقتصاد انگیزه‌ها همانند نقطه پرگار در ترسیم دایره توصیف می‌شوند و در مفاهیم دینی ما این موضوع نیت معنا می‌شود، گفت: با توجه به آیه 9 سوره جمعه «یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا إِذَا نُودِی لِلصَّلَاةِ مِن یَوْمِ الْجُمُعَةِ فَاسْعَوْا إِلَى ذِکْرِ اللَّهِ وَذَرُوا الْبَیْعَ ذَلِکُمْ خَیْرٌ لَّکُمْ إِن کُنتُمْ تَعْلَمُونَ؛ اى کسانى که ایمان آورده‏اید چون براى نماز جمعه ندا داده شد به سوى ذکر خدا بشتابید و داد و ستد را واگذارید اگر بدانید این براى شما بهتر است» می‌توان گفت که قرآن به انتخاب‌های خوب کمک می‌کند و به آن‌ها انگیزه می‌دهد.

اصل نهم در سبک زندگی؛ رعایت بهره‌وری

پژوهشگر حوزه اقتصاد مقاومتی نهمین اصل مورد توجه انتخاب و سبک زندگی را «رعایت بهره‌وری» عنوان و بیان کرد: بهره‌وری یعنی اینکه کاری خوب انجام شود. در ادبیات دینی ما کارایی ضد اسراف است به این معنا که اگر کاری خوب انجام نگیرد آن کار منجر به اسراف می‌شود، رهبر معظم انقلاب نیز این بحث را به‌عنوان یکی از شاخصه‌های انتخاب مطرح می‌کنند.

وی افزود: علامه طباطبائی در ذیل آیه «وَأَنفِقُواْ فِی سَبِیلِ اللّهِ وَلاَ تُلْقُواْ بِأَیْدِیکُمْ إِلَى التَّهْلُکَةِ وَأَحْسِنُوَاْ إِنَّ اللّهَ یُحِبُّ الْمُحْسِنِینَ، و در راه خدا انفاق کنید و خود را با دست‏خود به هلاکت میفکنید و نیکى کنید که خدا نیکوکاران را دوست مى‌‏دارد»، (سوره بقره/ آیه 195) احسان را عین بهره‌وری می‌داند و یکی از مفاهیم آن را اتقان ترجمه می‌کند.

وی همچنین در ادامه با اشاره به آیه «وَالَّذِینَ إِذَا أَنفَقُوا لَمْ یُسْرِفُوا وَلَمْ یَقْتُرُوا وَکَانَ بَیْنَ ذَلِکَ قَوَامًا؛ و کسانى‌اند که چون انفاق کنند نه ولخرجى مى‌‏کنند و نه تنگ مى‏‌گیرند و میان این دو [روش] حد وسط را برمى‏‌گزینند»(سوره فرقان/ آیه 67)، گفت: با استناد به این آیه باید گفت در انفاق هم بهره‌وری است، نه باید دچار اسراف شد و نه تبذیر.

توجه به اصول عقلانی در تصمیم‌های اقتصادی؛ اصل دهم در سبک زندگی

طغیانی در ادامه دهمین اصل مورد توجه انتخاب و سبک زندگی را «توجه به اصول عقلانی در انتخاب‌ها و تصمیم‌های اقتصادی» دانست و افزود: عقل ما عقل معاش است. امکان ندارد عقل ما کاری را انجام دهد که هزینه‌هایش بیشتر از منافعش باشد. اما در این بین، نفس باعث می‌شود که عقل ما دچار اشتباه شود. نفس ما همیشه هزینه‌ها را کم نشان می‌دهد و منافع را زیاد، وقتی که نفس این کار را انجام دهد عقل ما دچار اشتباه می‌شود. شهید مطهری در کتاب 10 گفتارش می‌گوید: تقوا یعنی کنترل نفس و عاملی که اجازه می‌ دهد عقل کارش را درست انجام دهد.

یادآور می‌شود، در خلال همایش حیات طیبه ویژه‌نامه‌های بهار در بهار؛ پیام نوروزی و بیانات مقام معظم رهبری در حرم ثامن‌الحجج(ع) در نوروز 93 و حیات طیبه؛ گزیده بیانات رهبر معظم انقلاب اسلامی در حرم مطهر امام رضا(ع) در قالب بسته‌های فرهنگی میان حاضران توزیع شد.