گزارش جامع ایکنا از افتتاح مجمع عالی حکمت اسلامی مشهد

به گزارش خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) از خراسان رضوی، مراسم افتتاح مجمع عالی حکمت اسلامی شعبه مشهد با قرائت قرآن و صلوات خاصه امام رضا(ع) صبح امروز، 17 مهرماه در تالار نور مشهد آغاز شد، پس از آن آیت‌الله غلامرضا فیاضی، رئیس هیئت مدیره مجمع عالی حکمت اسلامی ضمن خیر مقدم جلسه را به صورت رسمی آغاز کرد.

آیت‌الله غلامرضا فیاضی، رئیس هیئت مدیره مجمع عالی حکمت اسلامی در این مراسم با اشاره به اینکه به نظر می‌رسد حجیت عقل ذاتی است و ما از طریق عقل به ضرورت نبوت و عصمت نبی و امام(ع) و قبل از آن به وجود خود مرسل خداوند متعال پی می‌بریم، ابراز کرد: از همین رو متوجه می‌شویم که قرآن دعوت به تعقل کرده است از همین رو افتخارات شیعه این بوده که از اولین روزهای تشکیل حوزه‌های تخصصی به علوم عقلی در کنار علوم نقلی بهاء داده است.

رئیس هیئت مدیره مجمع عالی حکمت اسلامی اضافه کرد: همان گونه که شیخ طوسی در بحث کلام کتاب دارد در فقه و اصول نیز کتاب نوشته است و تا امروز نیز بزرگان ما یا از هر دوی این امور بهره‌مند بوده‌اند و یا حداقل در یکی از آن‌ها آثاری داشته و برای دیگری احترام قائل شده اند.

وی با بیان اینکه در فقه نیز عقل یکی از ادله است لذا حکما برای کسانی که در فقه و فقاهت تلاش می‌کردند احترام زیادی قائل بودند، اضافه کرد: هر گاه امام خمینی(ره) فقه اصول را می‌فرمودند در کنار آن فلسفه را نیز بیان می‌کردند زیرا مگر می‌شود که با عقل به وجود خدا و ضرورت نبوت و عصمت امام(ع) پی ببریم و بعد عقل را کنار گذاریم.

آیت‌الله فیاضی ابراز کرد: همان گونه که ما باید به دنبال پیامبر(ص) و معرفت امام(ع) باشیم تا از معارف وحیانی مطلع شویم، باید به دنبال تعقل و شکوفا کردن این حجت خدا در وجود خودمان نیز باشیم به وی‍ژه در حوزه‌های دینی ضرورت توجه به این امر بیشتر احساس می‌شود.

پیام آیت‌الله جوادی‌آملی به مجمع عالی حکمت اسلامی مشهد

در ادامه این مراسم پیام تصویری آیت‌الله عبدالله جوادی‌آملی، مرجع تقلید شیعیان در دیدار با اعضای هیئت مدیره مجمع عالی حکمت اسلامی مشهد پخش شد، که در این پیام آیت‌الله‌العظمی جوادی آملی، سابقه حوزه علمیه خراسان رضوی در حوزه حکمت اسلامی را سابقه بی‌بدیلی دانست و به همین دلیل افتتاح این مرکز در شهر مشهد را دارای تقارن و همبستگی بسیاری خواند.

وی به قانون علیت و روایات ائمه معصومین(ع) و اندیشمندان علوم عقلی در این حوزه اشاره کرد و گفت: گاهی افراد تصور می‌کنند که علوم عقلی بدون دلیل است و در واقع علتی برای وقایع قائل نیستند که این با آیات قرآن کریم منافات دارد.

این مرجع تقلید در ادامه پیام خود اظهار کرد: امام خمینی(ره) فرموده‌اند: «دسترسی به ذات خداوند نه معبود و نه مقصود هیچ پیغمبری است» لذا ما با برهان در این خصوص اقدام می‌کنیم نه با علم شهود، زیرا خداوند خود بسیط است و جزء ندارد.

وی ادامه داد: علاوه بر این احادیث اهل بیت(ع) که از مرحوم کلینی روایت شده است، نیز نشان می‌دهد که بعد وسیع حکمت متعالیه با منطق مشاء سازگار نیست و هرگز با منطق مشاء نمی‌توان حکمت متعالی را درک کرد زیرا اگر ابزار قوی برای منطق وجود نداشته باشد راه را به اشتباه رفته‌ایم.

در ادامه این مراسم گزارشی از فرآیند شکل‌گیری مجمع عالی حکمت اسلامی شعبه مشهد توسط دکتر سید عباس صالحی، معاون فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و دبیر مجمع عالی حکمت اسلامی شعبه مشهد ارائه شد.

وی در این مراسم گفت: سابقه حوزه علمیه خراسان از گذشته تاکنون با علوم عقلی و نقلی آمیخته است که از آن جمله می‌توان به ظهور و بروز شخصیت‌های بزرگی مانند ملاهادی سبزواری اشاره کرد که دامنه علوم عقلی را در کنار علوم نقلی به پیش برده است.

مجمع عالی حکمت اسلامی با رهنمودهای رهبری شکل گرفت

وی با بیان اینکه مجمع عالی حکمت اسلامی با رهنمودهای رهبر معظم انقلاب اسلامی شکل گرفته است، ابراز کرد: گرچه در گذشته نیز شخصیت‌هایی بودند که در حوزه علوم عقلی تلاش می‌کردند اما با ایجاد مجمع عالی حکمت اسلامی فرصتی ایجاد شد تا مؤسسات و نهادهای گوناگون در قم که به فضای علوم عقلی تعلق خاطر داشتند، به واسطه این مجمع حلقه وصلی برای ارتباط با سایر نهادها پیدا کنند.

صالحی ادامه داد: در قالب این مجمع اشخاص حقیقی و حقوقی گردهم می‌آیند تا فارغ از نهادها، مؤسسات و سلایق سیاسی که به طور طبیعی در نظام جمهوری اسلامی وجود دارد، در حوزه علوم عقلی به فعالیت بپردازند.

دبیر مجمع عالی حکمت اسلامی شعبه مشهد با بیان اینکه فلسفه تشکیل مجمع عالی حکمت اسلامی گسترش نظریه‌پردازی در حیطه علوم عقلی از جمله کلام اسلامی،‌ منطق و فلسفه اسلامی بود، گفت: نظریه‌پردازی، نوع‌نگری و امتداد‌بخشی این علوم در حوزه علوم اسلامی و استفاده از ظرفیت علوم عقلی در زندگی اجتماعی که دغدغه مورد تأکید رهبر معظم انقلاب اسلامی نیز هست از دیگر اهداف و رویکردهای اساسی تشکیل این مجمع به شمار می‌رود.

رویگردانی از احکام الهی، شیوه مشرکان

پخش پیام تصویری حضرت آیت‌الله العظمی جعفر سبحانی، مرجع تقلید از دیگر برنامه های مراسم افتتاحیه این مجمع و همایش علوم عقلی و تمدن اسلامی بود که در بخشی از این پیام آمده است: تفکر و اندیشیدن خصیصه انسانی است، تفکر و اندیشیدن از ویژگی‌های انسان است، گرایش به آگاهی از نظر روانکاوان یکی از ابعاد روانی او را تشکیل می‌دهد و انسان در پرتوی این غریزه به ضمیمه اندیشیدن پرده از مجهولات خود برمی‌دارد و بر مساحت معلومات خود می‌افزاید و اگر این دو عامل از زندگی بشر گرفته شود، زندگی بشر از دیگر جانداران فراتر نمی‌رود.

در این پیام عنوان شده است: از این رو قرآن مجید اندیشیدن در سراسر آفرینش را یک فریضه دینی پس از نیایش خدا معرفی می‌کند و می‌فرمایند: «الَّذِینَ یَذْکُرُونَ اللّهَ قِیَامًا وَقُعُودًا وَعَلَىَ جُنُوبِهِمْ وَیَتَفَکَّرُونَ فِی خَلْقِ السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضِ رَبَّنَا مَا خَلَقْتَ هَذا بَاطِلًا سُبْحَانَکَ فَقِنَا عَذَابَ النَّار؛ همانان که خدا را [در همه احوال] ایستاده و نشسته و به پهلو آرمیده یاد مى‏‌کنند و در آفرینش آسمان‌ها و زمین مى‌‏اندیشند [که] پروردگارا اینها را بیهوده نیافریده‏‌اى منزهى تو پس ما را از عذاب آتش دوزخ در امان بدار»(191 سوره آل عمران).

این مرجع تقلید در این پیام گفته است: همچنین شیوه قرآن در مناظره‌ها و گفت‌وگوها برهان‌خواهی و دلیل طلبی است و در آیه 111 سوره بقره «... قُلْ هَاتُواْ بُرْهَانَکُمْ إِن کُنتُمْ صَادِقِینَ، ... بگو اگر راست مى‌‏گویید دلیل خود را بیاورید» و نمونه‌های دیگر آن، حاکی از آن است که میزان در پذیرش آراء و عقاید حتی احکام الهی به صورت کلی اقامه برهان و به کارگیری دستگاه عقل و خرد است و روی‌گردانی از آن شیوه مشرکان و گروه ناآگاه از دعوت‌های آسمانی است.

در ادامه پیام آیت‌الله سبحانی آمده است: شعار سلفی‌های امروز در حوزه‌ها و مراکز علمی این است: انما اعطینا العقل لاقامت العبودیه لا لادراک الربوبیه فمن شغل ما اعطی لاقامت العبودیه بادراک الربوبی فاتته العبودیه و لم یدرک الربوبیه، خدا خرد را به ما داده که در پرتوی آن او را بندگی کنیم نه اینکه به شناخت صفات و افعال او بپردازیم. هر کسی به دنبال آن برود از وظیفه نخست نیز باز می‌ماند.

بر اساس این گزارش، گزیده‌ای از پیام آیت‌الله محمدتقی مصباح‌یزدی از مراجع عظام تقلید نیز پخش شد و پس از آن آیت‌الله سید حسن سعادت‌مصطفوی، رئیس گروه فلسفه و کلام دانشگاه امام صادق(ع) و مؤسس بیت الحکمت، به ایراد سخنرانی پرداخت و گفت: آنجایی که عقل دیگر پاسخگو نیست برخی سعی می‌کنند، به شهود بپردازند اما این دیگر معنا ندارد زیرا کسانی که از شهود استفاده می‌کند در محدودیت عقلا قرار نمی‌گیرند.

تنها واسطه ارتباطی ما با مردم عقل است

وی گفت: تنها واسطه ارتباطی ما با مردم عقل است لذا فردی که می‌گوید من شهود کردم، چگونه می‌خواهد این شهود را به دیگری انتقال دهد زیرا عرفا نیز تمام سعی خود را در پرورش خیال گذاشته و سرمایه اصلی آن‌‎ها قوه تخیل است اما عقلای اهل حکمت خیال را از ابزار پایین عقل می‌دانند.
مؤسس بیت الحکمت عنوان کرد: عرفا به عالم خیال بسیار اهمیت می‌دهند اما از نظر ما که به عقل توجه می‌کنیم، در عین احترام گذاشتن به آنان، این برداشت‌ها را غیر قابل استناد می‌دانیم زیرا در بحث عقلی شهود و الهام اهمیت ندارد.

وی با بیان اینکه اگر فردی به دوران جوانی تا پیری خود توجه کند متوجه می‌شود که چقدر میزان تفکرات عقلی او متفاوت شده و در تمام این زمان رشد کرده است، گفت: الهام و شهود که در دیدگاه عرفا محور اصلی است از نظر ما که عقل‌گرا هستیم قابل توجه نبوده اگر چه که در جای خودش خوب است.

آیت‌الله مصطفوی به اشاره به اینکه علم حضوری برهان نمی‌خواهد، ابراز کرد : برهان و استدلال با علم حصولی است زیرا می‌خواهیم با استفاده از آن چیزی را تحصیل کنیم با مقدماتی که به گفته عقلا وصل شود.

دکتر مهدی محقق، مدرس حوزه علمیه و دانشگاه به عنوان سخنران آخر این مراسم افتتاحیه اظهار کرد: در گذشته آیت‌آلله آقا بزرگ شهیدی، حکمت مشاء را به پدرم آموزش دادند و گفتند برو و از این مطلب پنج منبر بساز، این بدان معنی است که می‌توان در منبرها حکمت‌های عقلی را به مردم ارائه کرد و این یکی از ضروریات ما در حوزه ارائه معارف اسلامی است.

محقق با اشاره به اینکه در دوران جوانی به دلیل زندانی شدن پدرم پس از واقعه گوهرشاد به تهران رفتم و در آنجا از محضر اساتید حکمت بهره گرفتم، یادآور شد: در دوران جوانی از دروس اخلاق بزرگوارانی مانند حاج شیخ مجتبی قزوینی استفاده کردم و در تهران نیز که مرکز بزرگان حکمت و دانش بود، در محضر مرحوم شهاب‌الدین، استاد امام راحل(ره) تلمذ کردم.

این مدرس حوزه علمیه تهران و دانشگاه ابراز کرد: بعد از سفر به خارج تصمیم گرفتم تا علومی که فقط در ایران است به زبان‌های مختلف انتشار دهم و در همین راستا از دستاوردهای علمی به جای مانده از حاج ملاهادی سبزواری که یک مفسر قرآن و استاد حکمت و فلسفه بود، بهره بردم.
وی ابراز کرد: ضدیت فلسفه با فلسفه و حکمت یک موضع عربی و سنی است، چرا که برخی فکر می‌کنند ابن‌سینا و فارابی ننگ عالم اسلام هستند، این در حالی است که در دین ما به تفکر و اندیشیدن جایگاه ویژه‌ای اختصاص داده شده است.

محقق با اشاره به اینکه مجمع عالی حکمت اسلامی وظیفه سنگینی بر عهده دارد، گفت: در مکتب ما همیشه تاریخ بدون ارزش تلقی می‌شد، به همین دلیل است که ما یک آجر از رصدخانه مراغه نداریم و از مدرسه نظامیه نیشابور نیز اثری باقی نمانده است، بنابراین این مجمع باید سعی کند تا فلسفه اسلامی و حکمت اسلامی را که ویژه کشور ماست، به همگان معرفی کند.

پس از سخنرانی اساتید و صاحب‌نظران، مراسم به پایان رسید و حاضران در همایش برای افتتاح رسمی مجمع عالی حکمت اسلامی شعبه مشهد به محل این مجمع واقع در سناباد 33 عزیمت کردند.

یادآور می‌شود، ساعت 15 تا 17 امروز نیز میزگردی با موضوع وضعیت و نقش علوم عقلی در تمدن اسلامی با حضور دکتر سید عباس صالحی، معاون فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، حجت‌الاسلام والمسلمین حمید پارسانیا، مدرس حوزه علیمه مشهد و حجت‌الاسلام والمسلمین حمید واسطی، از مدرسان حوزه علمیه مشهد در محل مجمع عالی حکمت اسلامی مشهد برگزار می‌شود.