الگويی جديد از تاريخنگاری در «نگاهی نو به تاريخ جهان اسلام»
گروه انديشه: كتاب «نگاهی نو به تاريخ جهان اسلام» نوشته رينهارد شولز با ترجمه اميربهرام عرباحمدی و به همت گروه تاريخ و تمدن پژوهشگاه فرهنگ و انديشه اسلامی و انتشارات اين پژوهشگاه چاپ و منتشر شد.
به گزارش خبرگزاری بينالمللی قرآن (ايكنا)، كتاب «نگاهی نو به تاريخ جهان اسلام» نوشته رينهارد شولز، استاد دپارتمان مطالعات اسلامی دانشگاه برن سوئيس، يكی از جديدترين كتابهايی است كه طی چند سال گذشته در ارتباط با جهان اسلام در قرن بيستم تأليف شده است.
شولز از ديدگاهی خاص سهم قابل ملاحظهای در گشودن افقی نو در حوزه مطالعات كشورهای اسلامی در جهان غرب ايفا كرده است. وی در اين راستا با نگرشی جديد و ديدگاهی جامعهشناختی، به تحليل وقايع تاريخی و شاخصههای سياسی جهان اسلام از خاورميانه تا شمال و غرب آفريقا از يك سو و خاور دور و اروپا از سوی ديگر پرداخته است و در اين كتاب در مقاطع 10 ساله و به صورت مقطعی، تاريخ حوادث سياسی و اجتماعی و فرهنگی جوامع اسلامی را از ديدگاه خاص خود بررسی و تحليل كرده است.
رويكرد خاص پروفسور رينهارد شولز به طور عمده به چند كشور اسلامی از جمله امپراتوری عثمانی (تركيه)، ايران، مصر، عربستان، اندونزی، الجزاير و افغانستان معطوف بوده است و میتوان گفت كه او اين كشورها را نمونهای از كل جهان اسلام در نظر گرفته است. از منظر او جهان اسلام را میتوان به عنوان انديشهای جهانی نيز در نظر گرفت؛ چرا كه از يك سو صدها فرهنگ و قوم را از مناطق مختلف جهان تحت پوشش خود قرار داده و از سوی ديگر دارای فرهنگ خاص و منحصر به فردی است كه همچون شبكهای اجتماعی تمام كشورهای اسلامی و مسلمانان ساكن در ديگر كشورهای جهان را با يكديگر مرتبط میسازد.
از نگاه نويسنده، غلبه رويكرد شرقشناسانه در قرن نوزدهم (دوران استعمار) و تداوم آن در مطالعات تطبيقی تا به امروز، پيامدهای سهمگينی برای تاريخنگاری جهان اسلام داشته است. بدين منظور، نگارنده تاريخنگاری خود را بر بنياد دو مفهوم «زمان جهانی» و «ترجمهپذيری فرهنگها» استوار میكند.
مراد از زمان جهانی، زمانی است مبتنی بر ويژگیهای فراگير كه يك متن تاريخی را مشخص میكند. زمان جهانی سنن فرهنگی را در مقابل پرسشهای مشتركی قرار میدهد. پاسخهای هر سنت فرهنگی، گرچه بر نظام نمادين و مفهومی همان سنت استوار است، اما قابل ترجمه به ديگر سنتهای فرهنگی است. بنابراين، سنن فرهنگی زمانی جهانی (مثلاً مدرنيته) را میسازند كه همواره چند زبانه است. برخلاف تفسير انحصارطلبانه زبان اروپايی مدرنيته، سنت فرهنگی جهان اسلام در رويارويی با و در متن مدرنيته از زبان مستقلی برخوردار است كه تنها بر اساس شناخت آن، تاريخنگاری علمی جهان اسلام در قرن بيستم امكانپذير میشود.
در اين كتاب، نويسنده با تفكيك سه دوره در تاريخ جهان اسلام در قرن 20، دوره اول را كه در بر گيرنده پنج دهه آغازين قرن بيستم است در سه فصل اول كتاب بررسی میكند؛ دوران رويارويی با استعمار، تفوق گفتمان عرفی - ناسيناليستی و تلاش ناسيوناليستهای شهری برای چيرگی بر روستا و اقتصاد تجاری - كشاورزی وابسته به كشورهای استعماری. دوران دوم كه شامل دهه های 50 تا 80 ميلادی است، در فصلهای چهار و پنج بررسی میشود. ويژگی اين دوران رويكرد گفتمان غربی و اسلامی به جامعه مدنی است و چيرگی فرهنگی ايدئولوژیهای اسلام سياسی بر آن. فصل ششم با بررسی سالهای 1989 تا 1993 جنبشهای قومی مبتنی بر ايدئولوژیهای اسطورهای (اسلامی يا عرفی) میپردازد و آن را حاصل فروپاشی و تجزيه گفتمانهای فراگير اسلامی و غربی دوران پيشين و همچنين تضعيف اقتدار دولت ـ ملت در فرآيند جهانی شدن میداند.
يادآور میشود، كتاب «نگاهی نو به تاريخ جهان اسلام» نوشته پروفسور رينهارد شولز به ترجمه اميربهرام عرباحمدی به همت گروه تاريخ و تمدن پژوهشگاه فرهنگ و انديشه اسلامی و انتشارات اين پژوهشگاه، در 560 صفحه با شمارگان 1000 نسخه و قيمت 170 هزار ريال منتشر شده است.
شولز از ديدگاهی خاص سهم قابل ملاحظهای در گشودن افقی نو در حوزه مطالعات كشورهای اسلامی در جهان غرب ايفا كرده است. وی در اين راستا با نگرشی جديد و ديدگاهی جامعهشناختی، به تحليل وقايع تاريخی و شاخصههای سياسی جهان اسلام از خاورميانه تا شمال و غرب آفريقا از يك سو و خاور دور و اروپا از سوی ديگر پرداخته است و در اين كتاب در مقاطع 10 ساله و به صورت مقطعی، تاريخ حوادث سياسی و اجتماعی و فرهنگی جوامع اسلامی را از ديدگاه خاص خود بررسی و تحليل كرده است.
رويكرد خاص پروفسور رينهارد شولز به طور عمده به چند كشور اسلامی از جمله امپراتوری عثمانی (تركيه)، ايران، مصر، عربستان، اندونزی، الجزاير و افغانستان معطوف بوده است و میتوان گفت كه او اين كشورها را نمونهای از كل جهان اسلام در نظر گرفته است. از منظر او جهان اسلام را میتوان به عنوان انديشهای جهانی نيز در نظر گرفت؛ چرا كه از يك سو صدها فرهنگ و قوم را از مناطق مختلف جهان تحت پوشش خود قرار داده و از سوی ديگر دارای فرهنگ خاص و منحصر به فردی است كه همچون شبكهای اجتماعی تمام كشورهای اسلامی و مسلمانان ساكن در ديگر كشورهای جهان را با يكديگر مرتبط میسازد.
از نگاه نويسنده، غلبه رويكرد شرقشناسانه در قرن نوزدهم (دوران استعمار) و تداوم آن در مطالعات تطبيقی تا به امروز، پيامدهای سهمگينی برای تاريخنگاری جهان اسلام داشته است. بدين منظور، نگارنده تاريخنگاری خود را بر بنياد دو مفهوم «زمان جهانی» و «ترجمهپذيری فرهنگها» استوار میكند.
مراد از زمان جهانی، زمانی است مبتنی بر ويژگیهای فراگير كه يك متن تاريخی را مشخص میكند. زمان جهانی سنن فرهنگی را در مقابل پرسشهای مشتركی قرار میدهد. پاسخهای هر سنت فرهنگی، گرچه بر نظام نمادين و مفهومی همان سنت استوار است، اما قابل ترجمه به ديگر سنتهای فرهنگی است. بنابراين، سنن فرهنگی زمانی جهانی (مثلاً مدرنيته) را میسازند كه همواره چند زبانه است. برخلاف تفسير انحصارطلبانه زبان اروپايی مدرنيته، سنت فرهنگی جهان اسلام در رويارويی با و در متن مدرنيته از زبان مستقلی برخوردار است كه تنها بر اساس شناخت آن، تاريخنگاری علمی جهان اسلام در قرن بيستم امكانپذير میشود.
در اين كتاب، نويسنده با تفكيك سه دوره در تاريخ جهان اسلام در قرن 20، دوره اول را كه در بر گيرنده پنج دهه آغازين قرن بيستم است در سه فصل اول كتاب بررسی میكند؛ دوران رويارويی با استعمار، تفوق گفتمان عرفی - ناسيناليستی و تلاش ناسيوناليستهای شهری برای چيرگی بر روستا و اقتصاد تجاری - كشاورزی وابسته به كشورهای استعماری. دوران دوم كه شامل دهه های 50 تا 80 ميلادی است، در فصلهای چهار و پنج بررسی میشود. ويژگی اين دوران رويكرد گفتمان غربی و اسلامی به جامعه مدنی است و چيرگی فرهنگی ايدئولوژیهای اسلام سياسی بر آن. فصل ششم با بررسی سالهای 1989 تا 1993 جنبشهای قومی مبتنی بر ايدئولوژیهای اسطورهای (اسلامی يا عرفی) میپردازد و آن را حاصل فروپاشی و تجزيه گفتمانهای فراگير اسلامی و غربی دوران پيشين و همچنين تضعيف اقتدار دولت ـ ملت در فرآيند جهانی شدن میداند.
يادآور میشود، كتاب «نگاهی نو به تاريخ جهان اسلام» نوشته پروفسور رينهارد شولز به ترجمه اميربهرام عرباحمدی به همت گروه تاريخ و تمدن پژوهشگاه فرهنگ و انديشه اسلامی و انتشارات اين پژوهشگاه، در 560 صفحه با شمارگان 1000 نسخه و قيمت 170 هزار ريال منتشر شده است.
