ابعاد اعتقادی، اخلاقی و اجتماعی انتظار/ 4
آموزه مهدويت؛ هويتساز فرهنگ شيعه در فرآيند جهانیشدن
گروه انديشه: آموزه مهدويت به ويژه در زمانی كه ما با پديدهای مانند جهانی شدن روبرو هستيم میتواند نهتنها به عنوان يك فرهنگ پيشرو ما را به حركت درآورد، بلكه به عنوان ابزاری قوی برای رويارويی با فرهنگها و هويتهای منحط، هويتساز ما در فرآيند جهانیشدن خواهد بود.
حجتالاسلام و المسلمين رحيم كارگر، مدير گروه آيندهپژوهی پژوهشكده مهدويت و آيندهپژوهی و استاد مركز تخصصی مهدويت حوزه علميه در گفتوگو با خبرگزاری بينالمللی قرآن (ايكنا)، با بيان اين كه موضوع مهدويت و آموزه انتظار سرمايه معنوی فوق العادهای برای ما معتقدان به امام مهدی(عج) است، اظهار كرد: اين سرمايه مهدوی هم بر جامعه فعلی ما اثرگذار است و هم تضمينكننده آينده روشن ماست و حركت ما به سمت اين آينده متعالی و اين آينده زيبا خواهد بود.
كارگر افزود: اگر ما اين آموزه را به عنوان يك سرمايه، يك ذخيره و يا در حقيقت يك نيروی فوقالعاده معنوی و حتی ظاهری بدانيم و آن را در مقام يك نيروی مادی به حساب آوريم كه میتواند باعث رشد و باعث تلاش و كوشش ما شود، به ويژه در زمانی كه ما با پديدهای مانند جهانی شدن روبرو هستيم، كه همه عرصههای اقتصادی، سياسی و اجتماعی در نورديده و در حال توليد فرهنگ و هويت خاص خويش است و انسان جديدی را ارائه میدهد، اين آموزه از اهميتی خاص برخوردار خواهد بود و میتواند نه تنها به عنوان يك فرهنگ پيشرو ما را به حركت درآورد، بلكه سرمايهای هويتبخش خواهد بود.
وی با اشاره به سطوح فردی، اجتماعی و دينیِ هويت، گفت: هويت فردی هر انسان ناظر به خودی است كه هر فرد با آن تعريف میشود. هويت اجتماعی نيز شامل گستره وسيعی از هويتها همچون هويت فرهنگی، هويت قومی و نژادی، هويت ملی، هويت جهانی و ... و از جمله هويت دينی است؛ كه نه فقط من، بلكه ما را از ديگران متمايز میكند و در نهايت از دل همين هويت اجتماعی، وقتی كه يك هويت دينی شكل میگيرد میتواند قوام و پايداری يك كشور و ملت به همين هويت دينی آن تعريف شود و در اين جاست كه ما بايد بررسی كنيم كه آيا اين هويتهای ما به درستی شكل گرفته و در عرصه جهانی شدن و تغيير و تحولات سريع همراه با جريانات مدرنيته، میتوانيم هويتهای جديد و هويتهايی در مقابل هويتهای ساختگی داشته باشيم يا نه.
استاد مركز تخصصی مهدويت حوزه علميه با بيان اين كه عوامل زيادی میتوانند در سطح فردی و اجتماعی هويتبخش باشند، آموزه مهدويت را مهمترين عامل هويتبخش در جامعه ما خواند و افزود: آموزه مهدويت به عنوان يك سرمايه معنوی هم از بعد داخلی و درونی و هم از بعد خارجی و بينالملل و در راستای همين جهانی شدن میتواند كاملاً اين هويتبخشی را برای ما به ارمغان بياورد. به تعبير ديگر مهدويت دارای فرهنگ به خصوصی است كه تجلی آن را میتوانيم در فرهنگ انتظار ببينيم، اما اين آموزه عناصر خاصی نيز دارد كه میتواند در فرآيند و جريان جهانی شدن، و در گستره بينالمللی، توليد هويت خاصی كند كه نهتنها ما را از تهديدات و خطرات آن حفظ میكند بلكه میتواند برای ما موجب رشد، تعالی و پيشرفت باشد.
وی با اشاره به حكومت واحد و فراگير جهانی به عنوان اولين عنصر هويتبخش مهدويت گفت: اولين عنصر هويتبخش مهدويت همان شكلگيری حكومت واحد و فراگير جهانی است؛ يعنی نه تنها مهدويت در عصر ظهور، در آن حكومت قاهر و گسترده جهانی تجلی و بروز میكند، بلكه پيش از تحقق اين حكومت نيز میتواند افكار، اذهان و آراء بشری را به سمت تشكيل اين حكومت واحد و فراگير جهت دهد و جذب كند. بر اين اساس اين عنصر از آموزه مهدويت كه در قرآن و روايات صريحاً با عنوان از دولت جهانی، دولت حق، دولت عدالت، آخرين دولت و بزرگترين دولت از آن سخن رفته است، میتواند نقشی كاملاً هويتبخش و متمايزكننده داشته باشد و در جريانات جهانی فعلی، شكل جديدی از هويت جهانی برای ما ايجاد كند.
نويسنده كتاب «تعليم و تربيت در عصر ظهور» ملت واحد جهانی را دومين عنصر از آموزه مهدويت عنوان كرد، و گفت: مهدويت با تكيه بر فطرت و سرشت پاك انسانها و با تكيه بر اين كه انسانها دارای گوهری واحد و يكسان هستند و هيچ تمايز و تبعيض و برتری و چندگانگی بين آنها نيست، میتواند در كمرنگ شدن جدايیها و اختلافات تأثير بگذارد و انسانها را تحت ملتی مشترك، واحد و جهانی در بياورد و در اينجا نيز اين ايده و چشمانداز خود به خود میتواند در ارادهها و انديشهها تأثيرگذار واقع شده و منجر به خلق هويت اجتماعی جديدی در راستای ملت واحد جهانی شود.
وی در توضيح اين بخش از صحبتهای خود بيان كرد: هر نوع نگاهی كه ما به آينده داريم دو تأثير مستقيم بر ما دارد كه يكی از اين تأثيرات در همان زمان حال و به شكل هويتبخشانه خواهد بود و تأثير ديگر در آينده خود را نشان خواهد داد. در واقع هر چيزی كه متعلق به آينده است و ما درباره آن صحبت میكنيم اين میتواند در انديشه ما و در ذهن ما تأثير بگذارد و انديشه ما را به آن سمت جلب كند. وقتی انديشه به سمت آن موضوع و مطلوب مورد نظر پيش رفت خود به خود در اراده ما تأثير میگذارد و باعث حركت ما به سمت آن میشود و امروزه به همين خاطر است كه در آيندهپژوهی، خلق چشماندازها و تصويرهای روشن از آينده بسيار مهم و اساسی و حركتآفرين است.
نويسنده كتاب «جستارهايی در مهدويت» از دين واحد جهانی به عنوان سومين عنصر هويتبخش مهدويت ياد كرد و گفت: آموزه مهدويت با تأكيد بر يگانگی اديان و در نهايت حاكميت و برتری دين اسلام بر همه اديان، ذهنها را به سمت دين واحد و دين فراگير و جهانی سوق میدهد و در نتيجه به كمك همين ايده و همين فكر پايهگذار هويت دينی جديدی است كه در زمان ظهور نيز با سوق دادن افكار و انديشهها به سمت قرآن و تعليم و تربيت براساس آن توسط حضرت مهدی(عج) ادامه و كمال خواهد يافت.
كارگر در مورد ديگر عنصر هويتبخش مهدويت بيان كرد: مهدويت به كمك ايجاد يك سرنوشت مشترك و توجه به غايت و پايان تاريخ میتواند هويتبخشی خود را به نحو أحسن انجام دهد. در واقع مهدويت میتواند انسانها را نسبت به آينده و فرجام نهايی خود حساس و ذهنها را به آن سمت متمايل بسازد. مهدويت میتواند رفتارها، برنامهها و سياستها را متناسب با آن جامعه آرمانی و جامعه مقصد تعيين كند و به كمك همين تغيير و تحولاتی كه به كمك ايجاد يك حس مشترك و ايجاد يك نگاه جديد به سرنوشت مشترك، در نوع نگاه انسان به غايت تاريخ پديد میآورد، میتواند باعث خلق هويت جديد جهانی براساس آموزه مهدويت باشد.
مدير گروه آيندهپژوهی پژوهشكده مهدويت و آيندهپژوهی در پايان اين بخش از اين گفتوگو با اشاره به اين كه محقق شدن اين عناصر هويتی میتواند موجب نشاط و پويايی اجتماعی شود، عنوان كرد: ما داريم با يك چنين سرمايه قوی و با يك چنين انرژی فراوانی به سمت برخورد و تلاطم با امواج جهانی شدن پيش میرويم و بايد نسبت به آينده بسيار اميدوار باشيم. در حقيقت اين سرمايه كه حاكميت ادبيات اميد و گفتمان اعتماد به آينده را به همراه خواهد داشت، هم موجب نشاط و پويايی جامعه ما میشود و هم میتواند به عنوان ابزاری قوی برای رويارويی با فرهنگها و هويتهای منحطی كه انسانهايی با هويتهای جعلی و بيگانه درست میكند، هويتساز ما در فرآيند جهانیشدن باشد.
كارگر افزود: اگر ما اين آموزه را به عنوان يك سرمايه، يك ذخيره و يا در حقيقت يك نيروی فوقالعاده معنوی و حتی ظاهری بدانيم و آن را در مقام يك نيروی مادی به حساب آوريم كه میتواند باعث رشد و باعث تلاش و كوشش ما شود، به ويژه در زمانی كه ما با پديدهای مانند جهانی شدن روبرو هستيم، كه همه عرصههای اقتصادی، سياسی و اجتماعی در نورديده و در حال توليد فرهنگ و هويت خاص خويش است و انسان جديدی را ارائه میدهد، اين آموزه از اهميتی خاص برخوردار خواهد بود و میتواند نه تنها به عنوان يك فرهنگ پيشرو ما را به حركت درآورد، بلكه سرمايهای هويتبخش خواهد بود.
وی با اشاره به سطوح فردی، اجتماعی و دينیِ هويت، گفت: هويت فردی هر انسان ناظر به خودی است كه هر فرد با آن تعريف میشود. هويت اجتماعی نيز شامل گستره وسيعی از هويتها همچون هويت فرهنگی، هويت قومی و نژادی، هويت ملی، هويت جهانی و ... و از جمله هويت دينی است؛ كه نه فقط من، بلكه ما را از ديگران متمايز میكند و در نهايت از دل همين هويت اجتماعی، وقتی كه يك هويت دينی شكل میگيرد میتواند قوام و پايداری يك كشور و ملت به همين هويت دينی آن تعريف شود و در اين جاست كه ما بايد بررسی كنيم كه آيا اين هويتهای ما به درستی شكل گرفته و در عرصه جهانی شدن و تغيير و تحولات سريع همراه با جريانات مدرنيته، میتوانيم هويتهای جديد و هويتهايی در مقابل هويتهای ساختگی داشته باشيم يا نه.
استاد مركز تخصصی مهدويت حوزه علميه با بيان اين كه عوامل زيادی میتوانند در سطح فردی و اجتماعی هويتبخش باشند، آموزه مهدويت را مهمترين عامل هويتبخش در جامعه ما خواند و افزود: آموزه مهدويت به عنوان يك سرمايه معنوی هم از بعد داخلی و درونی و هم از بعد خارجی و بينالملل و در راستای همين جهانی شدن میتواند كاملاً اين هويتبخشی را برای ما به ارمغان بياورد. به تعبير ديگر مهدويت دارای فرهنگ به خصوصی است كه تجلی آن را میتوانيم در فرهنگ انتظار ببينيم، اما اين آموزه عناصر خاصی نيز دارد كه میتواند در فرآيند و جريان جهانی شدن، و در گستره بينالمللی، توليد هويت خاصی كند كه نهتنها ما را از تهديدات و خطرات آن حفظ میكند بلكه میتواند برای ما موجب رشد، تعالی و پيشرفت باشد.
وی با اشاره به حكومت واحد و فراگير جهانی به عنوان اولين عنصر هويتبخش مهدويت گفت: اولين عنصر هويتبخش مهدويت همان شكلگيری حكومت واحد و فراگير جهانی است؛ يعنی نه تنها مهدويت در عصر ظهور، در آن حكومت قاهر و گسترده جهانی تجلی و بروز میكند، بلكه پيش از تحقق اين حكومت نيز میتواند افكار، اذهان و آراء بشری را به سمت تشكيل اين حكومت واحد و فراگير جهت دهد و جذب كند. بر اين اساس اين عنصر از آموزه مهدويت كه در قرآن و روايات صريحاً با عنوان از دولت جهانی، دولت حق، دولت عدالت، آخرين دولت و بزرگترين دولت از آن سخن رفته است، میتواند نقشی كاملاً هويتبخش و متمايزكننده داشته باشد و در جريانات جهانی فعلی، شكل جديدی از هويت جهانی برای ما ايجاد كند.
نويسنده كتاب «تعليم و تربيت در عصر ظهور» ملت واحد جهانی را دومين عنصر از آموزه مهدويت عنوان كرد، و گفت: مهدويت با تكيه بر فطرت و سرشت پاك انسانها و با تكيه بر اين كه انسانها دارای گوهری واحد و يكسان هستند و هيچ تمايز و تبعيض و برتری و چندگانگی بين آنها نيست، میتواند در كمرنگ شدن جدايیها و اختلافات تأثير بگذارد و انسانها را تحت ملتی مشترك، واحد و جهانی در بياورد و در اينجا نيز اين ايده و چشمانداز خود به خود میتواند در ارادهها و انديشهها تأثيرگذار واقع شده و منجر به خلق هويت اجتماعی جديدی در راستای ملت واحد جهانی شود.
وی در توضيح اين بخش از صحبتهای خود بيان كرد: هر نوع نگاهی كه ما به آينده داريم دو تأثير مستقيم بر ما دارد كه يكی از اين تأثيرات در همان زمان حال و به شكل هويتبخشانه خواهد بود و تأثير ديگر در آينده خود را نشان خواهد داد. در واقع هر چيزی كه متعلق به آينده است و ما درباره آن صحبت میكنيم اين میتواند در انديشه ما و در ذهن ما تأثير بگذارد و انديشه ما را به آن سمت جلب كند. وقتی انديشه به سمت آن موضوع و مطلوب مورد نظر پيش رفت خود به خود در اراده ما تأثير میگذارد و باعث حركت ما به سمت آن میشود و امروزه به همين خاطر است كه در آيندهپژوهی، خلق چشماندازها و تصويرهای روشن از آينده بسيار مهم و اساسی و حركتآفرين است.
نويسنده كتاب «جستارهايی در مهدويت» از دين واحد جهانی به عنوان سومين عنصر هويتبخش مهدويت ياد كرد و گفت: آموزه مهدويت با تأكيد بر يگانگی اديان و در نهايت حاكميت و برتری دين اسلام بر همه اديان، ذهنها را به سمت دين واحد و دين فراگير و جهانی سوق میدهد و در نتيجه به كمك همين ايده و همين فكر پايهگذار هويت دينی جديدی است كه در زمان ظهور نيز با سوق دادن افكار و انديشهها به سمت قرآن و تعليم و تربيت براساس آن توسط حضرت مهدی(عج) ادامه و كمال خواهد يافت.
كارگر در مورد ديگر عنصر هويتبخش مهدويت بيان كرد: مهدويت به كمك ايجاد يك سرنوشت مشترك و توجه به غايت و پايان تاريخ میتواند هويتبخشی خود را به نحو أحسن انجام دهد. در واقع مهدويت میتواند انسانها را نسبت به آينده و فرجام نهايی خود حساس و ذهنها را به آن سمت متمايل بسازد. مهدويت میتواند رفتارها، برنامهها و سياستها را متناسب با آن جامعه آرمانی و جامعه مقصد تعيين كند و به كمك همين تغيير و تحولاتی كه به كمك ايجاد يك حس مشترك و ايجاد يك نگاه جديد به سرنوشت مشترك، در نوع نگاه انسان به غايت تاريخ پديد میآورد، میتواند باعث خلق هويت جديد جهانی براساس آموزه مهدويت باشد.
مدير گروه آيندهپژوهی پژوهشكده مهدويت و آيندهپژوهی در پايان اين بخش از اين گفتوگو با اشاره به اين كه محقق شدن اين عناصر هويتی میتواند موجب نشاط و پويايی اجتماعی شود، عنوان كرد: ما داريم با يك چنين سرمايه قوی و با يك چنين انرژی فراوانی به سمت برخورد و تلاطم با امواج جهانی شدن پيش میرويم و بايد نسبت به آينده بسيار اميدوار باشيم. در حقيقت اين سرمايه كه حاكميت ادبيات اميد و گفتمان اعتماد به آينده را به همراه خواهد داشت، هم موجب نشاط و پويايی جامعه ما میشود و هم میتواند به عنوان ابزاری قوی برای رويارويی با فرهنگها و هويتهای منحطی كه انسانهايی با هويتهای جعلی و بيگانه درست میكند، هويتساز ما در فرآيند جهانیشدن باشد.
