لزوم پیاده شدن خروجی مجالس عاشورایی در سبک زندگی عزاداران حسینی

حجت‌الاسلام محمدرضا جواهری، مدیر گروه علوم و معارف اسلامی دانشکده الهیات دانشگاه فردوسی مشهد در گفت‌وگو با خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) از خراسان رضوی، با بیان اینکه چیستی، چرایی و چگونگی عزاداری برای امام حسین(ع) را باید از خود اهل بیت(ع) فرا گیریم، گفت: پس از واقعه عاشورا و شهادت امام حسین(ع)، ائمه(ع) سال ها در ماه محرم و روز عاشورا برای ایشان عزاداری کردند، از همین رو کمیت، کیفیت و سبک عزاداری را باید از خود اهل بیت(ع) فرا گیریم و نه از آنها جلو بزنیم و نه از آنها عقب بمانیم.

وی ادامه داد: ویژگی‌های مجالس عاشورایی در درون سخنان اهل بیت(ع) بیان شده است و خود اهل بیت(ع) آموزگار راه و رسم عزاداری مجالس عاشورایی بودند، لذا باید در کتاب‌های تاریخ امامت و تشیع، زندگانی ائمه(ع)، کتب حدیث و منابع معتبر چگونگی عزاداری این بزرگان را به دست آورده و استفاده کنیم.

توجه به سفارش امام رضا(ع) در مورد چگونگی عزاداری برای سیدالشهداء(ع)

جواهری اضافه کرد: امام رضا(ع) در ضمن حدیث معروفی که گفت و گوی ایشان با ریّان ‌ابن شبیب است، شش راهبرد را برای مجالس عاشورایی یادآوری کردند و باید مجالسی که نمایانگر عاشوراست و با این نهضت ارتباط دارد، این ویژگی‌ها را داشته باشد.

وی افزود: یکی از این راهبردها گریه است، یعنی باید افراد در مجالس عاشورایی با ذکر مقتل معتبر و صحیح، اشک ریخته و گریه کنند، از همین رو امام رضا(ع) به ریّان‌ابن شبیب می‌فرمایند: « اگر می‌خواهی گناهانت بریزد و پاک شوی بر مصیبت‌های سیدالشهدا(ع) گریه کن، به گونه‌ای که اشک بر گونه‌هایت جاری شود» زیرا این گریه پاک‌سازی و پالایش گناهان را در بر دارد.

این استاد دانشگاه ابراز کرد: گاهی در مجالس عزاداری صدا و فریاد، سینه‌زنی و زنجیره‌زنی فراوان انجام می‌شود اما هیچ اشکی بر دیدگان افراد جاری نشده و ذکر مصیبتی صورت نمی گیرد، حتی اگر ذکر مصیبتی هم بشود افراد فقط نگاه می‌کنند و اشکی بر دیدگانشان جاری نمی‌شود.

عضو هیئت علمی دانشگاه فردوسی با بیان اینکه اشک از معرفت برمی‌خیزد، ادامه داد: اگر انسان معرفتش نسبت به ائمه(ع) در سطح مطلوب قرار داشته باشد وقتی مصیبت‌های آنان را می‌شنود از باب انسی که با اهل بیت(ع) دارد، دلش سوخته و اشک بر دیدگانش جاری می‌شود، در واقع این اشک ارتباط قلبی با ائمه(ع) بوده و سازنده است، انسان را وادار به ترک گناه و حرکت در مسیر رشد و سعادت می کند.

مجالس عزاداری حسینی توسط امام خمینی(ره)، نمونه مجالس عاشورایی بدون انحراف

جواهری بیان کرد: در واقع یکی از منابع شناخت مجالس عاشورایی بدون انحراف، مجالسی است که امام خمینی(ره) در ایام محرم و صفر در دوران پس از پیروزی انقلاب برپا می کردند، مرحوم کوثری، مداح ایشان ذکر مصیبت و مقتل می‌گفت و امام(ره) هم اشک می‌ریختند.

این استاد دانشگاه راهبرد دومی که امام رضا(ع) به آن اشاره دارند را زیارت دانست و افزود: امام رضا(ع) در روایت می‌فرمایند: «ای ریان اگر می‌خواهی خدا را ملاقات کنی در حالی که پاک شده و همه گناهانت ریخته باشد، امام حسین(ع) را زیارت کن».

وی بر ضرورت آراستگی مجالس عاشورایی به زیارات امام حسین(ع) تأکید کرد و ادامه داد: از همین رو مجالس عاشورایی باید آراسته به زیارت سیدالشهدا(ع) باشد، یعنی هیئت‌ها و مجالس برنامه زیارت ایشان از نزدیک را تنظیم کنند و اگر هم امکان آن فراهم نشد در همان مجالس عاشورایی با قرائت زیارت عاشورا به امام حسین(ع) سلام دهند.

این استاد دانشگاه اضافه کرد: خواندن زیارت وارث نیز در همه ایام و در طول روز و شب توصیه بسیار شده است و به زمان خاصی اختصاص ندارد حتی وقتی به زیارت امام رضا(ع) هم می‌رویم شایسته است که این زیارت خوانده شود.

مدیر گروه علوم و معارف اسلامی دانشکده الهیات دانشگاه فردوسی مشهد اظهار کرد: بنابراین باید در مجالس عزاداری قرائت زیارت عاشورا با صد لعن و سلام، یا حداقل خواندن زیارت وارث و سلام دادن رو به قبله با گفتن صل‌الله علیک یا اباعبدالله حتما وجود داشته باشد.

وی با بیان اینکه زیارت، دانشگاه انسان‌سازی است، اضافه کرد: آموزه‌های زیارت فراوان هستند به ویژه زیارت امام حسین(ع) که اگر افراد برای زیارت حرکت کنند، شاهد آثار دنیوی و اخروی بسیاری خواهند بود.

جواهری به مبارزه بنی امیه و بنی عباس با مکتب زیارت امام حسین(ع) اشاره کرد و ادامه داد: بنی امیه و بنی عباس با مکتب زیارت سیدالشهدا(ع) و عاشورا درگیر بودند، به گونه‌ای که متوکل عباسی چندین مرتبه قبر امام حسین(ع) را شخم زد و به آب بست، اما شیعیان توسط درخت صدری که در آن نزدیکی بود حدود قبر حضرت را مشخص می‌کردند و دوباره به زیارت می‌رفتند.

این استاد دانشگاه گفت: اما حکام جور این آثار را از بین می‌بردند به گونه‌ای که متوکل عباسی برنامه‌ریزی کرد اگر کسی بخواهد به زیارت امام حسین(ع) برود باید دستش قطع شود، در همان دوران جوانی به زیارت سیدالشهدا(ع) آمد به او گفتند اگر می‌خواهی به زیارت بروی باید دست راستت را قطع کنیم او قبول کرد و بعد از قطع یک دستش به زیارت رفت؛ سال بعد همین جوان به زیارت آمد و به او گفتند که این بار باید دست دیگرت قطع شود او هم قبول کرد و سپس به زیارت امام حسین(ع) رفت، لذا بنی‌عباس دید با همه این سخت‌گیری‌ها محبان ائمه(ع) دست بر دار نیستند، راه زیارت را باز کرده و عقب‌نشینی کردند.

مدیر گروه علوم و معارف اسلامی دانشکده الهیات دانشگاه فردوسی مشهد ابراز کرد: مکتب و دانشگاه زیارت بسیار سازنده است و انسان ها را دلبسته به راه و رسم امام حسین(ع) تربیت کرده و آماده فداکاری در راه ایشان می‌کند.

لعنت بر قاتلان سیدالشهداء (ع)، زمینه ساز شناخت ظالمان زمان

وی افزود: راهبرد سوم در گفت و گوی امام رضا(ع) با ریان بن شبی، اظهار برائت و لعنت نسبت به قاتلان سیدالشهدا(ع) است، ایشان می‌فرمایند: « اگر دوست داری و خوشحال می‌شوی که اتاق‌هایی در بهشت ساخته شده و با پیامبر(ص) و اهل بیت(ع) زندگی کنی قاتلان امام حسین(ع) را لعنت کن».

جواهری اضافه کرد: گفتن همین عنوان کلی «اللهم العن قتلة الحسین(ع)» یعنی وجود تولی و تبری در کنار هم لازم است و خود نشان دهنده اظهار برائت نسبت به دشمنان امام حسین(ع) است، زیرا این دشمنان در گذشته بودند و هم اکنون نیز هستند.

وی لعنت کردن دشمنان سیدالشهداء(ع) را انکار و اعتراض نسبت به جریان باطل که از گذشته بوده و تاکنون هم ادامه دارد، دانست و گفت: امروز هم گروه‌های داعش و اسرائیل غاصب در واقع نمایندگان جریان باطل هستند و مانند بنی امیه و بنی عباس در مقابل راه و رسوم سیدالشهداء(ع) قرار گرفتند.

جواهری با بیان اینکه گروه های تکفیری، ساخته دست اسرائیل و حاکمان فاسد و ظالم است، اضافه کرد: داعش که ساخته دست آمریکا، اسرائیل و حاکمان فاسد و ظالم کشورهای اسلامی و نمایندگان آنها در منطقه برای مبارزه با راه امام حسین(ع) و مجالس عاشورایی است، لذا باید کسانی را که در مسیر قاتلان سیدالشهداء(ع) گام بر می دارند را شناخت و با آنها مبارزه کرد.

وی افزود: همچنین امام رضا(ع) راهبرد چهارم را شهادت‌طلبی و آمادگی برای شهادت در راه امام حسین(ع) بیان می‌کنند و می‌فرمایند: «اگر می‌خواهی به ثواب آن کسانی که با سیدالشهدا(ع) شهید شدند برسی هر وقت به یاد آنان افتادی بگو یَا لَیْتَنِی کُنْتُ مَعَکُمْ فَأَفُوزَ فَوْزا عَظِیما ای کاش با شما بودم و به پیروزی و رستگاری بزرگ می‌رسیدم».

مدیر گروه علوم و معارف اسلامی دانشکده الهیات دانشگاه فردوسی مشهد اظهار کرد: البته گفتن این عبارت نباید تنها لقلقه زبان، لفظ و حرف باشد، بلکه رسیدن به این مرحله از آمادگی نیاز به خودسازی، تذهیب و تزکیه نفس پیوسته دارد تا فرد آماه باشد و بتواند این حرف را صادقانه و از سویدای دل بیان کند.

مجالس عاشورایی؛ تربیت کننده انسان برای حرکت در مسیر شهادت طلبی

وی عنوان کرد: مجالس عاشورایی، مجالسی است که افراد را برای شهادت طلبی در راه امام حسین(ع) پرورش، تربیت و آماده می کند تا صادقانه و با باور قلبی با یاد کردن امام حسین(ع) و یارانش این جمله را بر ذهن و زبان خویش بیان کنند.

جواهری با اشاره به راهبرد پنجم از دیدگاه امام رضا(ع) در مورد عزاداری سیدالشهداء(ع) افزود: حزن و اندوه راهبرد دیگری است که باید در مجالس عاشورایی حاکم باشد و امام رضا(ع) نیز می فرمایند: «اگر می‌خواهید با ما در درجات عالی و متعالی بهشت باشید زمانی که ما محزون و اندوهگین هستیم، محزون باشید و آن زمان که ما خوشحالیم، شادمان باشید».

وی ادامه داد: داشتن اندوه در ناراحتی‌های اهل بیت(ع) و فرح و خوشحالی در شادمانی آنان یکی از نشانه‌های بارز مجالس عاشورایی است و باید این مجالس آراسته به علایم و نشانه‌های حزن از جمله در گفت و گوها، پوشش، ارتباطات و سیاه‌پوش کردن ها مانند زمانی که انسان یکی از نزدیکان خود را از دست می دهد، باشد، زیرا ائمه(ع) پدران معنوی و دینی اسلام و مسلمانان هستند.

مدیر گروه علوم و معارف اسلامی دانشکده الهیات دانشگاه فردوسی مشهدابراز کرد: آنجا که مجالس عاشورایی گرفتار طبل‌، دهل و مظاهر شادمانی می‌شود دیگر از این فرهنگ عاشورایی خارج شده است.

وی با اشاره به نکته ششم در این حدیث افزود: ولایت‌مداری موضوع دیگری است که امام رضا(ع) در پایان این روایت بیان می‌کنند و می‌فرمایند: «بر تو باد بر ولایت ما» یعنی ولایت و امامت ما اهل بیت(ع) را بپذیری، زیرا انسان هر آنچه را که دوست داشته باشد با همان محشور می‌شود.

جواهری با بیان اینکه ولایت همراه با مودت، یعنی وجود محبت آگاهانه، گفت: ولایت‌مداری یعنی پذیرش آگاهانه امامت ائمه(ع) و الگو قرار دادن آنها، بدان معنا که امام حسین(ع) را اسوه حسنه جامع، جهانی، جاودان، پاک از گناه و برگزیده خدا بداند و راه و رسوم و برنامه‌ زندگی خود را از ایشان بگیرد و همواره تلاش کند تا شبیه او شود.

این استاد دانشگاه با بیان اینکه ضروری است که این راهبردها در متن و گفتمان یک منبر و مداحی شایسته حاکم باشد، عنوان کرد: البته امام رضا(ع) در قالب یک روایت دیگر نیز دو نکته مهم را به عنوان راهبرد هفتم و هشتم برای مباحث عزاداری بیان می‌کنند.

ضرورت خواندن مصیبت اهل بیت(ع) از مقاتل معتبر

وی با بیان اینکه می توان گفت که راهبرد هفتم در مجالس عاشورایی به فرموده ایشان ذکر مصیبت است، افزود: گریه یک بحث است و ذکر مصیبت بحث دیگری، ذکر مصیبت یعنی مصیبت امام حسین(ع) از مقاتل معتبر و تواریخ صحیح آنگونه که اتفاق افتاده است، بیان و بر در و دیوار نوشته شود تا مردم از مصیبت های رفته بر اهل بیت(ع) باخبر شوند، زیرا ذکر مصیبت انسان را برای تحمل رنج‌ها و سختی‌های در راه حق آماده می کند.

مدیر گروه علوم و معارف اسلامی دانشکده الهیات دانشگاه فردوسی مشهد گفت: وقتی انسان بشنود که فرزند رسول خدا در راه حق، عزت و کرامت انسانی و زنده نگه داشتن امر به معروف و نهی از منکر چه فداکاری ها کرده است به گونه ای که به تعبیر امام رضا(ع) ایشان را زنده ذبح می کنند، او نیز برای اینگونه فداکاری‌ها در راه خدا آماده می شود.

این استاد دانشگاه اضافه کرد: امام رضا(ع) می‌فرمایند: «کسی که ذکر مصیبت بگوید، هم خودش بگرید و هم دیگران را بگریاند، چشمانش روز قیامت گریان نخواهد شد» این یک ویژگی بسیار مهم است، که فردی با حال مناسب مصیبت اهل بیت(ع) را بخواند، خود سوخته و دیگران را به معرفت می رساند و می‌گریاند، از همین رو گریه یک راهبرد و ذکر مصیبت و مقتل‌خوانی راهبرد دیگر است.

جواهری با تاکید بر خواندن مقاتل معتبر بدون خرافات، بیان مصیبت‌ها و اتفاقات نهضت عاشورا آنگونه‌ که بوده است و با عزت اهل بیت(ع) سازگاری دارد، بیان کرد: صحنه عاشورا چهره تبهکاری، زشتی، طغیان و سراسر بدی یزیدیان است، عاشورا چهره سراسر خوبی و نیکی نیز دارد لذا بیان چهره واقعی زشتی‌ امری مهم به شمار میرود.

وی گفت: چهره زیبای عاشورا آن است که زینب کبری(س) می‌فرمایند: «ما رأیت الاّ جمیلاً جز زیبایی ندیدم»، در واقع عاشورا صحنه پایبندی به احکام شرعی، تکلیف‌گرایی، ‌عمل به وظیفه دینی، پایبندی به ارزش‌های قرآنی، تلاش برای احیای سنت پیامبر(ص) و امر به معروف و نهی از منکر، اصلاح جامعه، توجه به مکارم اخلاقی، شهادت، ‌سخاوت،‌ غیرت، نماز، ایثار، حجاب و فداکاری به عنوان بخشی از درس‌های مکتب حسین(ع) است.

مدیر گروه علوم و معارف اسلامی دانشکده الهیات دانشگاه فردوسی مشهد با بیان اینکه بیان ویژگی های عاشورا سبب می شود که افراد  اجرای زیبایی های عاشورا را در کردار و رفتار خود پیگیری کنند، ادامه داد: راهبرد دیگری که در این حدیث امام رضا(ع) به آن اشاره می کنند و می توان به عنوان نکته هشتم در ویژگی های مجالس عاشورایی مورد نظر قرار داد، توجه به احیاء امر ائمه(ع) است، بدان معنا که مجلس عاشورایی باید همراه با منبر، موعظه و بیان سخنان و فضائل اهل بیت(ع) باشد.

باید در مجالس عاشورایی، امر اهل بیت(ع) احیاء شود

مدیر گروه علوم و معارف اسلامی دانشکده الهیات دانشگاه فردوسی مشهد اضافه کرد: امام رضا(ع) در این زمینه می‌فرمایند: «هر کس در مجلسی بنشیند که در آن مجلس امر ما زنده می گردد، روزی که دل ها می میرد، دلش نخواهد مرد» این بدان معنی است که دلش با احیای امر اهل بیت(ع) زنده شده و با این نور حیات پیدا می کند.

وی افزود: لذا باید بر مداحی‌ها، منبرها و مجالس عاشورایی احیای امر ائمه(ع) حاکم باشد تا شاهد نتایج حاصل از این خروجی در رفتار، گفتار، سبک زندگی و ‌مجالس عزاداریمان باشیم و پیوند و ارتباط مردم با این الگوهای کامل بیشتر شده و در راه اجرای این دستورات حرکت کنند.