مشترک گازیم یا شریک شیطان؟!

به گزارش خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) از خراسان رضوی، دین مبین اسلام بهره‏‌بردارى مشروع از نعمت‌هاى الهى را مجاز و در مقابل اسراف و زیاده‌روى را حرام و ناروا مى‌داند و از اسراف‌کاران با عنوان برادران شیطان یاد می‌کند.

خداوند متعال از اسرا‌ف‌کاران به عنوان «برادران شیطان» یاد کرده یعنی آنان که زیاده‌روی می‌کنند، عمل آن‌ها شیطانی و همدستی با شیطان است پس می‌توان چنین گفت؛ کسانی که در مصرف انرژی اسراف می‌کنند، پشتیبان شیطانند و در اعمال او شریک.

رهبر معظم انقلاب هم در خصوص ضرورت اصلاح الگوی مصرف فرموده اند: این حرکت، گامی اساسی در روند پیشرفت و عدالت است چرا که بیماری اسراف، از لحاظ اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی، آسیب‌ها و مشکلات گوناگونی به وجود آورده و آینده کشور را تهدید می‌کند.

ایشان با اشاره به اینکه اسراف باعث برهم خوردن توازن تولید و مصرف می‌شود، بیان کرده‌اند: باید اعتراف کنیم که عادت‌ها، سنت‌ها و روش‌های غلط، زیاده‌روی در مصرف را به دنبال آورده و نسبت میان تولید و مصرف را به ضرر تولید بر هم زده است، به گونه‌ای که متوسط مجموع انرژی مصرفی در ایران، بیش از دو برابر متوسط جهانی شده و نسبت انرژی مصرف شده به کالای تولید شده، هشت برابر کشورهای پیشرفته است.

قرآن کریم در آیه 159 بقره این حقیقت را در قالب‌هاى زیبایی بیان مى‏‌کند: «وَأَنفِقُواْ فِی سَبِیلِ اللّهِ وَلاَ تُلْقُواْ بِأَیْدِیکُمْ إِلَى التَّهْلُکَةِ ...، و در راه خدا انفاق کنید و خود را با دست‏ خود به هلاکت میفکنید...» از این آیه شریفه چنین استفاده م‌ ‏شود که اگر مال در راه خدا و به سود جامعه و رفع نیازمندی‌هاى مردم مصرف نشود، سرنوشت آن جامعه و ملت ‏به هلاکت و سقوط مى‌انجامد.

با توجه به موقعیت استراتژیک کنونی کشورمان در شرایط تحریم‌های همه‌جانبه اقتصادی برای رسیدن به کشوری مستقل و قدرتمند نیازمندیم  سرمشق‌های رهبر معظم انقلاب در رابطه با الگوی اقتصاد مقاومتی و نیز دستورالعمل‌های اسلامی از جمله قناعت و میانه‌روی را در همه امور سرلوحه عمل قرار دهیم.

همواره در مقابل معضل اسراف که به شدت مورد نکوهش فرهنگ اسلامی بوده است، خصلت پسندیده قناعت و احساس بی نیازی مطرح می‌شود که سعادت دنیا و آخرت عاملان آن را در پی دارد. امام محمدباقر(ع) در این رابطه می‌فرمایند: «هرکه قناعت کند به آنچه که خدا به او می‌دهد، غنی‌ترین مردم است».

آثار و تبعات سوء اسراف

اسراف‌کار، علاوه بر زیان‌هاى اقتصادى که بر مردم و جامعه تحمیل مى‌کند، براى خود نیز زیان‌هاى جبران‏‌ناپذیرى به بار مى‌‏آورد که خشم الهی، محرومیت از هدایت و فقر از جمله اثرات فردی استفاده نادرست از نعمات خدادادی به شمار می‌رود.

مسرفان با بر هم زدن تعادل و توازن اقتصادى جامعه، از رحمت‏ الهی دور بوده و گرفتار خشم خدا می‌شوند، همان‏‌گونه که در آیه 31 سوره اعراف قرآن مجید آمده است: «... إِنَّهُ لاَ یُحِبُّ الْمُسْرِفِینَ ، ...، ... که او اسرافکاران را دوست نمی‌دارد...».

یکی از مهم‌ترین تبعات اقتصادی اسراف، فقر است که فرد و جامعه را به نابودی می‌کشاند، راهکار دین مبین اسلام برای پیشگیری از این معضل اقتصادی و رفع محرومیت از جامعه مسلمانان، ریشه‌کنی اسراف در همه شئونات زندگی است، حضرت على(ع) در همین زمینه می‌فرمایند: «اقتصاد و میانه‏‌روى باعث توانگرى و اسراف و ولخرجى مایه فقر و تنگدستى است».

از سوی دیگر تبعات و اثرات اجتماعی اسراف از نظر اسلام، قابل تحقیق و بررسی است، به دیگر سخن هر کس مالک حاصل کار و دسترنج‏ خود است ولى انسان نمی‌تواند به بهانه این که مالک مالى است، هر طور که بخواهد آن را خرج کند.

مصرف مال در راه‌های نامشروع، ثروت‏‌اندوزى که نه فرد از آن بهره‌مند شود و نه دیگران، کاهش تولید، سقوط اخلاقى، اختلاف طبقاتی و ... از جمله اثرات استفاده نادرست از نعمات الهی در اجتماع به شمار می‌رود.

همچنین وابستگى به بیگانگان، تضییع حقوق دیگران، غفلت از خدا و حریم‌‏شکنى را بایستی از دیگر پیامدهاى اسراف برشمرد؛ به علاوه دغدغه خاطر و گرفتاری‌هاى روحى و بیماری‌هاى جسمى و روانى از نتایج مسلم ولخرجی‌ها و بی ‏بندوباری‌ها است.

مصرف می‌کنیم یا خیانت به نعمت؟

بهره مندی عمومی و مداوم از امکانات اجتماعی اعم از آب، برق، گاز و ... باعث استفاده نادرست از این نعمات خدادادی و در نتیجه اتلاف این منابع به وسیله اکثر مردم ایران شده است.

از این مرتبه بالاتر و مخرب‌تر، اسراف در بیت‌‏المال است که در این رابطه امیرالمؤمنین على(ع) فرمود: «بالاترین خیانت، خیانت‏ به مردم است» در واقع استفاده شخصى از اموال عمومى مانند آب، برق و گاز علاوه بر اسراف‌کارى، خیانت‏ به مردم محسوب می‌شود.

مصرف گاز ایران از چین پیشی گرفت

شاخص‌های آماری مصرف ایرانیان در قیاس با سایر کشورهای پیشرفته مانند چین، فرانسه، آمریکا و ... ضرورت بازگشت به الگوهای مصرف اسلامی را بیان می‌کند.

ایران پس از کشورهای آمریکا و روسیه در رتبه سوم مصرف جهان قرار دارد، این در حالی است که چین با جمعیت یک میلیارد و 200 میلیون نفری، سالانه 130 تا 140 میلیارد مترمکعب گاز مصرف می‌کند اما مصرف گاز ایران با جمعیت حدود 70 میلیون، حدود 155 تا 160 میلیارد مترمکعب در سال است.

هم‌اکنون ایران چهار برابر متوسط جهانی، 18 برابر ژاپن و معادل کل صنایع 18 کشور عضو اتحادیه اروپا گاز مصرف می‌کند و پیش‌بینی پژوهشگاه صنعت نفت نشان می‌دهد که مصرف گاز ایران تا چشم انداز 1404 به معادل 2.5 میلیارد مترمکعب در روز افزایش یابد.

از سوی دیگر در روزهای پایانی پائیز سال جاری، مصرف گاز طبیعی کشور هم با ثبت یک رکورد جدید به بیش از 520 میلیون مترمکعب در روز رسید که از این میزان حدود 430 تا 432 میلیون مترمکعب آن به تنهایی در منازل و ساختمان‌ها دود شده است.

سالیانه نزدیک به 2.12 میلیارد تومان یارانه واقعی و 78 هزار میلیارد تومان یارانه پنهان پرداخت می‌کنیم که در مجموع مبلغ کل یارانه آشکار و پنهان دولت را چیزی در حدود 90 هزار میلیارد تومان برآورد کرده‌اند.

عدم تدوین و اجرای استانداردها در تولید وسایل گرمایشی، نبود برنامه جامع برای فرهنگ‌سازی و اطلاع‌رسانی توسط دستگاه‌های ذی‌نفع همچون شرکت ملی گاز، نامشخص بودن طرح‌های انتقال انرژی به شهرها و روستاهای دور افتاده، عدم تدوین و اجرای طرح جامع انرژی و حجم بالای  گازهای گمشده در تأسیسات پالایشگاهی، خطوط انتقال و تأسیسات تقویت فشار از مهم‌ترین دلایل رشد افسار گسیخته مصرف گاز ایران به شمار می‌رود.

اعتدال و قناعت؛ نسخه اسلامی نجات از بیماری اسراف

شاید برای برخی از ما بروز خشکسالی یا کمبود و قطعی منابع انرژی بزنگاه‌هایی است که چشم ما را به روی بها و ارزش این نعمات می‌گشاید و اهمیت صرفه‌جویی را بیش از پیش روشن می‌سازد اما اسلام به عنوان مکتبی که برای سعادت بشر برنامه دارد، درهمه حال اسراف را امری ناپسند دانسته است پس باید مجدداَ فرهنگ مصرف اسلامی را احیا کنیم.

در شرایط فعلی کشورمان، نیاز جدی برای ترویج اصول مصرف اسلامی احساس می‌شود چرا که با فرهنگ عمومی مردم سازگارتر است بنابراین بازخوانی و بازگویی آموزه‌های مصرفی اسلام مانند قناعت، پرهیز از اسراف، میانه‌روی و اعتدال در مصرف، گام‌هایی دشوار اما مهم در مسیر رشد و پیشرفت پایدار هستند.

آمار ارائه شده هم به خوبی نشانگر دلایل توسعه نیافتگی کشورمان است که این بار برعهده دولت‌مردان یا سیاست‌های نادرست آنان نیست، بلکه متولد نگاه و نگرش مردم در زندگی فردی و اجتماعی آنان است، از آنجایی که نحوه استفاده مردم از منابع برگرفته از فرهنگی است که به تدریج و در خلال سالیان شکل گرفته است پس به سرعت هم تغییر نخواهد کرد اما هر از گاه بررسی و یادآوری آثار و مظاهر اسراف از دریچه قرآن و عترت، دست کم تلنگری است بر وجدان خفته اجتماع.

سارا صالحی