هنر متعهد، پلی برای رسیدن به کمال است/ عدم تعهد؛ رواج سراب تردید و پوچگرایی
گروه هنر: همه تعالیم اسلامی، به منظور هموارکردن مسیر رشد و کمال انسان شکل گرفتهاند و برای تحقّق زندگی مادّی و معنوی سالم تلاش میکنند بنابراین هنر نیز با توجّه به نقش تعیین کنندهاش در زندگی انسانی باید در همین مسیر حرکت کند تا بتوانیم آن را هنر متعالی بنامیم.
به گزارش خبرگزاری بین المللی قرآن(ایکنا) از خراسان رضوی، هنر اسلامی هنری است که هم گام با خداوند باشد و هنرمند متعهد نیز هنرمندی است که با هنر خود بتواند زمینه ساخت و تربیت انسان را در پیش بگیرد لذا هنرمندان میتوانند در هر زمینه هنری با الهامات از کلام وحی، هنری تولید کنند که انسانها را از دام هلاکت رهایی بخشد.
در این راستا برای بررسی هنر متعهد و وظایف هنرمندان متعهد با فرامرز اکبری، شاعر دفاع مقدس به گفتوگو نشستیم. وی در گفتوگو با خبرنگار ایکنا یکی از مسائل جدّی و مهم در عرصه فرهنگ را موضوع تعهّد در هنر و ادبیات دانست و اظهار کرد: هنر متعهد، هنری است که وجدان بیدار در ادبیات و هنر، اصلاح و تربیت جوامع بشری و سیر صعودی انسانها در رسیدن به قلّههای رفیع ایمان را به دنبال دارد.
وی ادامه داد: عدم تعهّد، بیمسئولیتی و تفسیر غلط از هنر و ادبیات، موجب سقوط پدیدآورندگان آثار ادبی و هنری در مردابِ بی هویتی، سردرگمی و از خودبیگانگی میشود و در نتیجه، جامعه را به سرابِ حیرت، تردید و پوچ گرایی میکشاند.
هنر و تعهد، مانند دو بال لازم و ملزوم یکدیگرند
اکبری با اشاره به اینکه در فرهنگ شرق(مخصوصاً فرهنگ اسلامی)، هنر و تعهّد، مَثَل دو بال لازم و ملزوم یکدیگرند، عنوان کرد: این امر نهایتاً به پرواز روح انسانی منجر میشود و اگر یکی از آنها نباشد، پروازی صورت نخواهد گرفت امّا در مقابل، بعضی مکاتب فکری ظهور کرده در غرب(پارناسیزم)، رابطه بین «هنر و تعهّد به یک باور» را نفی میکنند و به تبلیغ و ترویج هنر غیر متعهّد(هنر برای هنر) میپردازند.
وی ادامه داد: این نگاه به هنر که منشأ آن، تجدّد و مدرنیته (تمدّن جدید غرب) است، سالهای طولانی است که به جامعه ما نفوذ کرده و برخی جریانهای روشنفکر غربگرا در داخل کشور نیز آن را تبلیغ میکنند.
این شاعر، شعر جنگ را هنر متعهد برخاسته از متن جامعه و مردم دانست و اظهار کرد: شعر دفاع مقدس ریشه در باور مردم، واقعیت و حقیقت دارد زیرا رزمندگان از دل همین مردم بودند لذا نباید در شعر دفاع مقدس غلو شود.
عدم نوآوری و نپرداختن به جزئیات؛ نقطه ضعف شعر دفاع مقدس
وی عدم نوآوری و نپرداختن به جزئیات را نقطه ضعف شعر دفاع مقدس دانست و بیان کرد: شعرهای دفاع مقدس تنوع خاصی ندارد و شبیه به هم هستند بنابراین باید در جشنوارههایی که با این موضوع برگزار میشود، آسیبشناسی جدی صورت بگیرد تا ریشه شعر دفاع مقدس محکم و استوار بماند.
این شاعر، با بیان اینکه شعر جنگ بعد از انقلاب از نظر کمی رشد مناسبی نداشته است، اظهار کرد: با وجود حجم زیادی از شعرهای جنگ اما هنوز نتوانستیم به نتیجه مطلوب دست یابیم.
درون مایه ادبیات دفاع مقدس؛ باور دینی و اعتقاد شاعر
وی مهمترین مشکل شاعران جوان در زمینه شعر دفاع مقدس را ناآشنا بودن با جنگ و دفاع مقدس دانست و عنوان کرد: شاعران جوان باید از نزدیک مناطق جنگی را ببینند و یا با افراد حاضر در دوران تحمیلی آشنا شوند تا بتوانند اثری فاخر و باورپذیر در ذهن مخاطب ایجاد کنند.
اکبری با اشاره به اینکه تصویرسازی در شعر دفاع مقدس میتواند با حس مخاطب ملموستر باشد، بیان کرد: باید از کلیگویی در شعر بپردازیم، لذا هر چه تصویر بیشتر باشد، خوانندهای که شعر را میخواند خود را در متن جنگ تصور میکند.
وی درون مایه ادبیات دفاع مقدس را باور دینی و اعتقاد شاعر دانست و اظهار کرد: هر چه اعتقادات شاعر قویتر شود، میتواند شعرهایی فاخر و باورپذیر بسراید.
هنر در زندگی انسانی باید در مسیر رشد و کمال حرکت کند
از آنجایی که هنر متعهد هنری است که زمینهساز رشد و تعالی انسان باشد و هنرمند متعهد موظف است هنری ارزشی تولید کند. از هیمن رو مجتبی اصغری، شاعر جنگ در گفتوگو با خبرنگار ما در این خصوص عنوان کرد: همه تعالیم اسلامی، به منظور هموارکردن مسیر رشد و کمال انسان شکل گرفتهاند و برای تحقّق زندگی مادّی و معنوی سالم تلاش میکنند بنابراین هنر نیز با توجّه به نقش تعیین کنندهاش در زندگی انسانی باید در همین مسیر حرکت کند تا بتوانیم آن را هنر متعالی بنامیم.
وی با اشاره به اینکه هنر متعهد در اسلام یک سرگرمی یا تفنّن نیست بلکه باید در خدمت ساختن و تربیت انسان باشد، بیان کرد: هنر متعهد پلّهای است برای صعود نه سقوط، این هنر باید انسان را به انسانیت نزدیک کند نه این که جامعه را به حیوانیت و به دام هوسهای سرکش و رهاکردن غرایز طبیعی بکشاند.
اصغری با بیان اینکه به کارگیری هنر نباید طوری باشد که انسان، زندگی حقیقی و کمال خود را قربانی هنر کند، اظهار کرد: وقتی هنرمند یک اثر هنری ایجاد میکند، در صورتی که به کمالات انسانی و تعالیم آسمانی وفادار باشد هنرش به آزادی او میانجامد یعنی وقتی هدف او به شهرت رسیدن و یا صرفاً ارضای خودش نباشد و آنچه هدف خلقت است، مدّ نظر قرار دهد، هنرش باعث آزادی او از خود و نفسش میشود.
هنر متعهد، هنری الهی و پلی برای رسیدن به کمال
وی ادامه داد: در ادامه این هنر باعث میشود که دیگر خود را نبیند و هنر خویش را موهبت خداوند و آن اثر هنری را جلوهای از زیباییهای الهی بشمارد که در روی زمین، ظاهر شده است و پلی برای ادامه مسیر و به کمال رسیدن خواهد بود.
این شاعر جنگ، شعر دفاع مقدس را هنر متعهد دانست و با اشاره به اینکه این شعر محدود به سرزمین و جغرافیای خاصی نمیشود، بیان کرد: از صدر اسلام پادشاهان زیادی بودند که از سرزمینهای خود دفاع کردهاند، پس هر کجا دفاع از حق باشد و شعری سروده شود، شعر دفاع مقدس به شمار میرود.
شعرجنگ با المانهای واقعی باورپذیر میشود
وی یکی از مشکلات شعر دفاع مقدس را دور بودن از گذشته دانست و عنوان کرد: امروزه شاعران بسیاری در زمینه دفاع مقدس شعر میسرایند اما تعداد اندکی از این شعرها فاخر میشود زیرا تنها افرادی میتوانند در این زمینه آثار قوی بسرایند که خود، جنگ و جبهه را به خوبی درک کرده باشند و یا اینکه خود را درگیر رزمندگان و مناطقهای جنگی به جامانده از آن زمان کرده باشند که در این صورت میتوانند شعری معناگرا و باورپذیر بسرایند.
وی یکی از آسیبهای شعر جنگ را سفارشی بودن دانست و اظهار کرد: شعر جنگ نمیتواند توسط ارگان و سازمانی سفارش داده شود بلکه شعر جنگ، جهان شمولتر است لذا با توجه به جنگ گذشته و جنگ نرم امروز، باید شعرهایی گفته شود که باورپذیر و به دور از اغراق و همراه با جزئیات باشد.
اصغری با بیان اینکه شاعران به عنوان هنرمندان متعهد میتوانند تعهد خود را در اشعارشان نشان دهند، بیان کرد: المانهای خوب در شعر، استفاده از مضامین به روز و دور از اغراق و غیر کلیشای، استفاده از حس و حال مادر و فرزند شهید، چه جنگ تحمیلی و چه هستهای و رزمندگان و افرادی که در این عرصه بودند، میتواند به شاعر در خلق اثر جدید و نشان دادن تعهد خود کمک شایانی کند.
اگرچه زیباییخواهی فطری است و بشرذاتاً زیبایی و هماهنگی را دوست دارد، یکی از چیزهایی که حسّ زیبایی ما را ارضا میکند، هنر است. هنر چون در زندگی تولید میشود و در خلأ شکل نمیگیرد، پس نمیتواند خالی از انحرافات باشد.
هنر متعالی رویکردی است که از انحرافات هنر فاصله میگیرد و ابتذال را دفع میکند، این هنر گرچه در خدمت انسان است ولی در خدمت انسانی است که جانشین خدا بر روی زمین است نه انسان منقطع از خداوند و در واقع هنر متعالی وسیلهای است برای قُرب و نزدیکی به خداوند و رسیدن به او.
