تجاری شدن، مهمترین آسیب گردشگری مذهبی است
گروه اجتماعی: مدیرکل مطالعات فرهنگی و اجتماعی شهرداری تهران گفت: متعالیترین شکل گردشگری مذهبی بحث زائر است اما تجاریشدن در گردشگری موجب از بین رفتن این صنعت شده است.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از خراسان رضوی، علیاصغر محکی، مدیرکل مطالعات فرهنگی و اجتماعی شهرداری تهران دکترای علوم ارتباطات، ظهر امروز، هفتم خردادماه در سمینار تخصصی «نقش رسانهها در توسعه گردشگری شهری» با تأکید بر ویژگیهای معنوی شهر مشهد با موضوع «کنش ارتباطی در گردشگری مذهبی» عنوان کرد: گردشگری قبل از اینکه پدیده سیاسی و اجتماعی باشد، پدیدهای فرهنگی است و با انسان معنا پیدا میکند.
وی با اشاره به اینکه تاریخ ارتباطات قدمتی به انداز عمر بشر دارد، ادامه داد: گردشگری مذهبی رایجترین گردشگری در سراسر جهان است و شامل سفرهایی میشود که با هدف تجربه مذهبی صورت میگیرد.
محکی با بیان اینکه به دلیل وجود بارگاه حرم رضوی هر ساله بالغ بر 20 میلیون زائر به این شهر سفر میکنند، اظهار کرد: تعالی روحی و معنوی، تقویت تعلق دینی، سبک زندگی، عادات و الگوهای رفتاری متقابل از آثار گردشگری مذهبی است.
وی ادامه داد: سبک زندگی و ساختار خانوادگی در جامعه ایرانی همراه با سازگاری دینی است لذا با بررسی تجربه زیستی سه نسل بعد از انقلاب از زائران حرم مطهر رضوی متوجه شدیم که از میان نسل اول تا نسل سوم، در نسل جدید شاهد کاهش محسوسی در گرایش به گردشگری مذهبی هستیم؛ در حقیقت گردشگری کشور ما از سمت زیارت به سمت گردشگری فراغت حرکت کرده است.
این استاد دانشگاه یکی از آسیبهای گردشگری مذهبی به ویژه زائران را، بحث تجاری شدن دانست و ادامه داد: متعالیترین شکل گردشگری مذهبی بحث زائر است اما تجاریشدن در گردشگری موجب از بین رفتن این صنعت شده است.
وی با اشاره به نبود دیدگاه جامعه شناختی در حوزه گردشگری کشور بیان کرد: گردشگری پیش از آنکه یک پدیده اقتصادی باشد، مقولهای اجتماعی است و عمری به درازای عمر بشر دارد.
محکی با اشاره به کارکردهای گردشگری در سطوح خرد و کلان عنوان کرد: مباحثی مانند سبک زندگی، هویت، تقویت تعلق دینی و. ... از جمله آثار گردشگری در سطح خرد به شمار میرود.
وی با اشاره به تأثیر گردشگری در ایجاد هویت و شکلدهی سبک زندگی گفت: امروزه مقوله سبک زندگی از اهمیتی دوچندان برخوردار است زیرا در سبک زندگی ایرانی سازوکارهای دینی تأثیرگذاری زیادی داشته که بحث زیارت نیز در دل آن جای میگیرد؛ در حقیقت زیست مؤمنانه شیعیان تحت تاثیر زیارت قرار میگیرد.
این استاد دانشگاه با بیان اینکه گردشگری مذهبی یک جنبش فرهنگی جهانی است، یادآور شد: امروز در ادیان مختلف موج بزرگی به سمت گردشگری مذهبی حرکت کرده است. فرضیهای که این رویداد را توجیه میکند آن است که گردشگری مذهبی نوعی تکاپوی اخلاقی و انسانی برای نجات از بحران هویت از راه بازگشت به ریشهها است؛ این تحلیل نشان میدهد سازماندهی دینی موقعیت خود را حفظ کرده است.
به گفته محکی، امروز جوامع برای مقابله با بحرانهای هویت به دنبال عزیمت از زیست موجود به گردشگری مذهبی هستند، در این مسیر چالش اصلی در مواجهه با موج عزیمت جوامع، آن است که آژانسهای گردشگری به گردشگر مذهبی به عنوان توریست مینگرند، در واقع نگاه به گردشگر مذهبی با رویکرد اقتصادی همراه است.
وی، گردشگر مذهبی را شکل متعالی توریست دانست که نمونه متعالیتر آن زائر است و ادامه داد: مخاطره بزرگ امروز این است که به گردشگر مذهبی و زائر به چشم توریست نگاه میشود.
این استاد دانشگاه به تفاوتهای گردشگر مذهبی با زائر اشاره کرد و یادآور شد: گردشگر از یک مکان مذهبی بازدید میکند اما زائر زیارت میکند، از حیث تجربه هر دوی اینها به دنبال کسب تجربیات متفاوت هستند اما در این بین زائر جستاری دینی را پشت سر گذاشته و به دنبال تقویت باورهای خود است، همچنین گردشگر علاوه بر حضور در مکانهای زیارتی، انتخابهای دیگری نیز برای دید و بازدید دارد ولی زائر قلب و روح خود را در حرم مطهر مقدس جا گذاشته است.
وی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به معیارهای افزایش و کاهش ماندگار زائر در مشهد گفت: به طور میانگین مدت اقامت هر زائر در حرم 35 دقیقه است، اما هرچه فاصله شهر مبدأ گردشگر با مشهد بیشتر باشد مدت اقامت او بیشتر خواهد شد؛ همچنین میزان آشنایی با مشهد، دفعات سفرها به مشهد، درآمد ماهیانه خانوار و تعداد همسفران از عواملی است که در کاهش یا افزایش ماندگاری در مشهد موثر خواهد بود.
وی با بیان اینکه باید رابطه گردشگر و زائر بر اساس عناصر ششگانه مورد بررسی قرار گیرد، گفت: یکی از این عناصر ارتباطات جمعی و ابزارهای آن است، در این سطح زائر حتی در مراوداتش در فضای مجازی نیز تجارب خود را بیان میکند.
این استاد دانشگاه با بیان اینکه حتی زائر پس از تجربه سفر به برنامههای تلویزیونی مرتبط با حرم توجه بیشتری نشان میدهد که اینجا نقش رسانه بسیار پررنگ خواهد بود، اظهار کرد: عنصر دوم رابطه زائر با مکان است، مکان شامل المانهای شهری و مبلمان آن میشود که البته با فضای شهری متفاوت است زیرا فضای شهری به مسائلی نظیر برگزاری مراسم آیینی در حرم و مراکز ویژه و همچنین حضور افراد مذهبی در حرم اختصاص دارد.
وی با اشاره به اینکه نقش رسانه در معرفی این مقولات بسیار مهم است، یادآور شد: ما به رغم وجود دانش اندوخته در حوزه گردشگری مذهبی توفیقی در بهرهبرداری از نتایج آن نداشتهایم.
