اعلام تلویزیونی رؤیت هلال ماه قابل اطمینان است/ ضرورت توجه به نظر مراجع در این زمینه
گروه اندیشه: کارشناس مسائل فقهی در پاسخ به این سؤال که آیا با اعلام تلویزیون میتوان از رؤیت هلال اطمینان حاصل کرد، گفت: ملاک اطمینان مکلف است زیرا باید طبق ملاک مرجع خود به قابل رؤیتبودن اطمینان کند، لذا اعلام تلویزیون قابل اطمینان است ولی به نظر مرجع باید توجه کرد.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از خراسان رضوی، حجتالاسلام سید صادق علوی، کارشناس مسائل فقهی در نشست بررسی تخصصی ـ نجومی ثبوت اول ماه و تبیین نظرات مراجع تقلید که ظهر امروز، 25 خردادماه در دانشگاه علوم اسلامی رضوی برگزار شد، با بیان اینکه در سالهای اخیر مسائل مختلفی در مورد رؤیت هلال ماه در کشور مطرح و گاهی به یک موضوع پیچیده تبدیل شده است، افزود: در این حوزه سؤالات متعددی مطرح میشود و قصد داریم سؤالات، ابهامات و شبهاتی که در این حوزه وجود دارد، را پاسخ دهیم.
حجتالاسلام علوی، چرا با وجود پیشرفت علم به دیدن ماه تأکید میشود؟ آیا محاسبه زمان رؤیت به طور دقیق ممکن نیست؟ علت اختلاف نظر در مورد رؤیت ماه چیست؟ چرا اکثر مراجع رؤیت با ابزار را برای ثبوت اول ماه کافی نمیدانند؟ چه شهرهایی با هم، هم افق هستند؟ آیا در مورد دیده شدن یا نشدن ماه باید تقلید کنیم؟ آیا میتوان به خاطر راحتشدن در این مسئله تعویض مرجع تقلید را انجام داد؟ را از جمله سؤالات مطروحه در این زمینه برشمرد.
قابل رؤیتبودن ماه؛ ملاک شرع برای ثبوت ماه قمری
وی در مورد این سؤال که چرا با وجود محاسبات نجومی دقیق که مکان ماه را مشخص میکند همه مراجع به دیده شدن ماه تأکید دارند، گفت: ملاکی که شرع برای ثبوت ماه قمری گذاشته این است که ماه به حدی برسد که قابل رؤیت باشد، لذا حد قابل رؤیت در مدار خودش ملاک است زیرا اول ماه محسوب میشود.
این کارشناس مسائل فقهی با بیان اینکه مهمترین عامل شکلگیری هلال، حرکت ماه به دور زمین است، عنوان کرد: نحوه تشکیل شکلهای مختلف ماه بدین شکل است که اگر از فضا به ماه نگاه کنیم مانند کرهای است که نصف آن روشن و نصف دیگر آن تاریک خواهد بود.
وی با بیان اینکه با حرکت ماه به دور زمین حالتهای مختلفی شکل میگیرد که از دید ناظر زمینی وضعیت این اشکال متفاوت است، گفت: هنگامی که ماه بین زمین و خورشید قرار دارد هیچ بخشی از ماه برای ناظر زمینی روشن نیست که به این لحظه مقارنه ماه و خورشید یا ماه نو گفته میشود، در واقع مقارنه لحظه تولد ماه است.
هفت درجهشدن هلال ماه؛ عاملی برای رؤیت ماه
حجتالاسلام علوی با بیان اینکه فاصله زمین میان دو مقارنه است که 29 روز و 12 ساعت و 24 دقیقه و سه ثانیه طول میکشد، یعنی این مدت باید بگذرد تا ماه یک دور کامل بزند، عنوان کرد: پس از مقارنه تا مدتی هلال شکل نمیگیرد و به لحاظ تئوری نمیتوانیم بگوییم که هلال داریم بعد از آن وقتی که هلال ماه به هفت درجه برسد قابل رؤیت است که این را حد دانژون میگویند، در واقع تا جدایی زاویهای خاصی که حدود هفت درجه است صورت نگیرد، هیچ هلال ماهی قابل مشاهده نیست.
وی با بیان اینکه هلال قابل مشاهده ماه یک یا دو روز پس از مقارنه صورت میگیرد، در مورد چرایی تأکید مراجع بر دیده شدن ماه اظهار کرد: از آن جهت که وجود خود ماه زمان قطعی ثبوت اول ماه نیست لذا اول ماه زمانی است که ماه به حدی برسد که قابل رؤیت باشد و این معیار سنجش اول ماه شرعی است که اهمیت دارد و فتوای همه مراجع این است.
رؤیت هلال ماه؛ تقویم طبیعی خداوند برای بندگان
این کارشناس مسائل فقهی در مورد حکمتهای پذیرش این امر افزود: یکی از حکمتها برای پذیرش این شیوه رؤیت این است که مشخصترین شی در آسمان که همه میتوانند آن را ببیند، ماه است لذا خداوند یک تقویم طبیعی قرار داده که از حدود سه هزار سال قبل از میلاد نیز تقویم مردم بوده است و اسلام نیز این امر را تائید میکند.
وی با بیان اینکه شب در تقویم قمری تقدم دارد، ابراز کرد: شب زودتر میآید و واضحترین نقطهای که همه افراد به راحتی میتوانند از آن در تقویم زمانی خود استفاده کند، ماه است در صورتی که ماههای شمسی محاسبه سختتری نیاز دارد لذا خداوند در آیه 189 سوره بقره و آیه پنج سوره یونس به منزلگاههای ماه اشاره کرده است.
عوامل تأثیرگذار در رؤیت هلال ماه
وی با اشاره به عوامل تأثیرگذار در رؤیت هلال ماه که این امر را گاهی آسان، سخت و غیر ممکن میکند، اظهار کرد: در این موضوع سن ماه، ارتفاع، سمت، جدایی زاویهای، مدت مکث، ضخامت بخش میانی، درصد روشنایی ماه و تاریکی زمینه آسمان نیز در تعیین این موضوع دارای اهمیت است که این عوامل به صورت غیرخطی و به میزان متفاوت تأثیر داشته و سبب میشود که پیشبینی رؤیت ماه در برخی از موارد بسیار مشکل شود.
وی در مورد سن ماه ابراز کرد: حداقل سنی که تا به حال شناسایی شده، 14 ساعت بوده است یعنی از زمان مقارنه 14 ساعت گذشته است، البته باید توجه کرد که معمولا ما در آستانه غروب آفتاب و بعد از آن در تاریکی رؤیت هلال را انجام میدهیم.
علوی در مورد تاریخچه پیشبینی رؤیت هلال ماه ابراز کرد: بابلیها این امر را دنبال میکردند و در ادامه در قرون بعد ابن طارق، فاردینگهام، ماندرد معیارهایی را برای این موضوع پیشبینی کرد، همچنین اسکاچ، بروین و الیاس فرمولهایی را برای این امر بیان کردهاند.
وی ادامه داد: در حال حاضر نیز از معیارهای جدید از جمله رصدخانه آفریقای جنوبی، معیار یالوب و محمد عود در این زمینه استفاده میشود، همچنین ایرانیها از دهه 80 هجری شمسی از معیار قاضی سعید با نام میرسعید استفاده میکنند، البته کارشناسان معتقدند که معیار یالوب به واقعیت نزدیکتر است و براساس آن میتوانیم وضعیت ماه را در قسمتهای مختلف دنیا مشخص کنیم.
راههای اثبات اول ماه در کتابهای فتوایی
علوی با بیان اینکه نظر مراجع این است که اول ماه با پیشبینی منجمان ثابت نمیشود مگر موجب یقین و اطمینان شود، افزود: راههای اثبات اول ماه در کتابهای فتوایی ذکر شده و خبر دادن منجمان از آن جمله موارد نیست، ولی گاهی خبر منجمان باعث اطمینان میشود.
وی در مورد علت اختلاف نظر در زمینه رؤیت هلال ماه در میان مراجع گفت: این امر چند دلیل دارد از جمله اینکه ثبوت و یا عدم ثبوت اول ماه با ابزار بزرگنمایی مانند تلسکوپ است لذا برخی از مراجع میگویند اگر ماه به حدی برسد که بتوان با ابزار هم دید، درست است اما برخی میگویند باید به حدی برسد که با چشم بتوان دید.
علوی ادامه داد: باید به نظر مراجع احترام گذاشت زیرا هر کدام ادله شرعی خاص خود را دارند، مثلا رهبر معظم انقلاب میگویند، دیدن هلال با تلسکوپ و ابزار بزرگنمایی کافی است اما سایر مراجع میگویند باید به حدی برسد که با چشم معمولی قابل رؤیت باشد.
وی با بیان اینکه میزانی که شرع برای ثبوت اول ماه گذاشته این است که ماه به حدی برسد که با چشم معمولی قابل رؤیت باشد، افزود: لازمه میقات و تقویم عمومی بودن ماه هم همین است که همه افراد بتوانند با همین چشم معمولی ببینند، لذا بنای اسلام بر دادن مقیاسهای قابل دسترسی برای همه مردم است، مانند زراع، قدم، وجب و موارد دیگر که در احکام وجود دارد و در اندازهگیریها به کار میرود.
کارشناس مسائل فقهی در مورد نتیجهگیری از این بحث عنوان کرد: هر کس طبق نظر مرجع تقلید خود که اعلم تشخیص داده عمل کند و کسی حق بیاحترامی به دیگران و نظر مراجع را ندارند زیرا آنان ادله فقهی دارند و مجتهد هستند.
وی در مورد مسئله اتحاد افق گفت: معیار ثبوت اول ماه قابل رؤیتبودن ماه در شهر خود مکلف است در صورتی که عدهای میگویند رؤیت در بلاد دیگر هم کافی است، لذا نظریه مشهور اتحاد افق در میان مراجع این است که باید رؤیت در شهر خود مکلف با شهری که با آن شهر هم افق است صورت گیرد و تعریف هم افق این است که شهری که دیدهشدن ماه در آن با شهر ما ملازمه داشته باشد.
تعیین هر ماه قمری نیازمند بررسیهای جداگانه است
علوی با بیان اینکه همه ماههای قمری حتی برای یک شهر مثل هم نیست، لذا برای تعیین هر ماه قمری باید بررسیهای جداگانهای صورت گیرد، در مورد برخی از معیارهای نادرست ولی معروف در این زمینه گفت: عدهای میگویند اگر ماه در شرق دیده شود حتما برای غربیها نیز ثابت میشود اما همیشه اینگونه نیست و در این امر خطوط عرضی تأثیر دارد.
کارشناس مسائل فقهی با بیان اینکه اصل مسئله لزوم اتحاد افق و یا عدم آن تقلیدی است و باید ببینیم که مرجع تقلید چه میگوید، اظهار کرد: در مورد رؤیت ماه نیز باید گفت که بخشی از این مطلب تقلیدی است مانند کافی بودن و یا نبودن ابزار رؤیت.
وی در پاسخ به این سؤال که آیا با اعلام تلویزیون میتوان از رؤیت هلال اطمینان حاصل کرد، گفت: ملاک اطمینان مکلف است زیرا باید طبق ملاک مرجع خود به قابل رؤیتبودن اطمینان کند، لذا اعلام تلویزیون قابل اطمینان است ولی به نظر مرجع باید توجه کرد.
