«قنبر خوانی»؛ آئین دیرینه مردم کاشمر در عزای امیرالمؤمنین(ع)

به گزارش خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) از خراسان رضوی، مردم کاشمر در ایامی که ماه کریم خوانده می‌شود، سفره‌های پرشمار افطاری برپا می‌کنند و دوست و آشنا پای سفره افطاریشان می‌نشینند، بیشترین سفره‌های افطاری در ایام شهادت امیرالمؤمنین(ع) در امام‌زاده سید مرتضی(ع) یا بقعه متبرکه سیدحمزه(ع) و یا در مزار شهید مدرس(ره) پهن می‌شود.

در این ایام به ویژه کسانی که نذر دارند و یا کسانی که قصد دارند فرزندان خود را عقیقه کنند، گوسفندی ذبح و گوشت آن را بین فقرا تقسیم می‌کنند و یا آن را می‌پزند و افطاری می‌دهند. برخی افراد هم که توانایی افطاری‌دادن ندارند لااقل به توزیع یک جعبه خرما بعد از نماز مغرب و عشاء بین نمازگزاران مسجد می‌پردازند و این گونه به حدیث پیامبر اکرم(ص) مبنی بر این که «اگر نمی‌توانید، با یک خرما افطاری بدهید» عمل می‌کنند، همچنین عده‌ای شب‌های قدر نان جو بین نمازگزاران توزیع می‌کنند.

آداب و رسوم مردم کاشمر در شب‌های قدر

در همین خصوص علی کریمی، یکی از پژوهشگران بومی منطقه کاشمر در گفت‌و‌گو با ایکنا در خصوص برگزاری مراسم شب‌های احیا در این منطقه گفت: مردم کاشمر به شب‌های قدر «شب‌های احیا» می‌گویند، در این شب‌ها به شب زنده‌داری می‌پردازند که این احیا با آداب و رسوم و آئین خاصی انجام می‌شود.

وی اظهار کرد: در این شب‌ها مردم شهر دارالمؤمنین کاشمر همچون سایر نقاط کشورمان حال و هوای دیگری دارند تا سحر بیدارند و شب زنده‌داری می‌کنند، آن‌ها قدر شب‌های قدر و فضیلت آن را به خوبی می‌دانند و اغلب از فرصت توبه و استغفار در این ایام نهایت استفاده را می‌کنند و از خداوند آینده‌ای توأم با موفقیت و معنویت آرزو می‌کنند.

این پژوهشگر بومی منطقه کاشمر افزود: مردم کاشمر در این سه شب احیا بر اساس یک سنت دیرینه اقدام به پخت نان جو کرده و با تأسی به مولای خود در افطاری از نان جو استفاده می‌کنند؛ عده‌ای نیز میزان بیشتری نان جو تهیه و به توزیع بین نمازگزاران مساجد می‌پردازند.

پخت آش و توزیع آن بین همسایه‌ها در شب‌های احیا

وی با اشاره به اینکه در این شب‌ها معمولاً در سفره‌های افطاری که در خانه‌ها، منازل و مساجد برپا می‌شود، خرما و نان جو وجود دارد تا با تأسی از امیرالمؤمنین(ع) غذایی ساده و بی‌ریا صرف شود، ادامه داد: اغلب بانوان به ویژه در شب نوزدهم، بیست و یکم و بیست و سوم ماه رمضان در منازل آش می‌پزند در بین همسایه‌ها و افراد بی‌بضاعت توزیع می‌کنند تا همگان در این شب‌ها افطار داشته باشند.

وی بیان اینکه چون حضرت علی(ع) نان جو استفاده می کرده‌اند در شب شهادت ایشان مردم در سفره‌های افطار خود نان جو همراه با ماست می‌خورند، ابراز کرد: غسل شب قدر یکی از کارهایی است که در این شب‌ها مردم قبل از غروب آفتاب انجام می‌دهند، همچنین در ایام شهادت امیرمؤمنان(ع) مردم به مساجد، تکایا و امامزاده‌ها رفته و همه با هم به قرائت دعای جوشن کبیر می‌پردازند و سپس یک روحانی روی منبر رفته و علاوه بر بیان مسائل و احکام شرعی، به بیان رشادت ها و فضائل امیرالمؤمنین(ع) پرداخته و سپس مراسم قرآن به سر انجام می‌شود.

شب قدر اوج معنویت و عبادت ماه مبارک رمضان است در این شب قرآن، کلام خداوند در آن نازل شده است و مقدرات زندگی بشر تا شب قدر آینده در آن تعیین می‌شود. خواندن دعاهای جوشن کبیر، جوشن صغیر، توسل به ائمه، مجیر و دعای «اللهم انی اسئلک بکتابک المنزل» ، همراه شدن در مسیر یگانه انسان شدن از دیگر برنامه‌های مراسم احیا در کاشمر است که کریمی بدان اشاره کرد.

مقتل‌خوانی از شب ضربت خوردن حضرت علی(ع) تا پایان شب بیست و سوم رمضان

وی با اعلام اینکه از شب ضربت خوردن حضرت علی(ع) تا پایان شب بیست و سوم لحن مناجات‌ها و شب‌خوانی‌ها تغییر می‌کند و به سمت واقعه شهادت حضرت علی(ع) سوق می‌یابد که در برخی روستاها از آن به عنوان مقتل‌خوانی نام برده می‌شود، عنوان کرد: راز و نیاز به درگاه الهی در شب‌های احیا توسط مؤذنان ا و افراد خوش صدا در مساجد کاشمر انجام می‌گیرد.

این پژوهشگر بومی با اشاره به اینکه در این شب‌ها از آواهای آئینی ایرانی به ویژه در مایه حجاز که یکی از بهترین مایه‌های مناجات بوده است، استفاده می‌شود، افزود: مردم در شب‌های احیا اغلب تا نزدیک اذان صبح در مساجد و تکایا حضور دارند و ضمن خواندن نمازهای مستحبی و قرائت قرآن مجید به راز و نیاز پرداخته و اعمال ویژه این شب‌ها را انجام می‌دهند.

وی با بیان اینکه در کاشمر در روز بیست و یکم رمضان مراسم ویژه‌ای برگزار می‌شود، اظهار کرد: پس از آنکه جمعیت انبوهی برای قرائت نماز ظهر و عصر در مسجد جامع حضور می‌یابند، جمعیت چشم‌گیری در حسینیه حیدری تجمع کرده و در قالب چند دسته عزاداری از محل حسینیه حیدری به سمت مسجد جامع حرکت کرده و در مسجد جامع مورد استقبال نمازگزاران و مسئولان شهر در مسجد جامع قرار می‌گیرند.

کریمی گفت: پس از ورود آنان به مسجد برنامه‌ها در اختیار مداحان و عزاداران هیئت حیدری قرار می‌گیرد و این عزاداران با سوز و گداز خاصی به عزاداری برای امام اول می‌پردازند.

وی با اشاره به اینکه در شب بیست و سوم ماه رمضان نیز مراسم احیا و عزاداری در اماکن مذهبی برپاست، ادامه داد: اغلب در این مراسم به صورت نمادین مجلس ختمی برای حضرت علی(ع) گرفته می‌شود، بدین ترتیب که حین عزاداری و سینه‌زنی عزاداران یکی از قاریان قرآن سوره مبارکه «الرحمن» را قرائت می‌کند.

این پژوهشگر بومی منطقه عنوان کرد: مردم کاشمر معتقدند در شب‌های قدر پرونده همه مورد بررسی قرار می‌گیرد و اسامی آن‌هایی که قرار است تا سال آینده دار فانی را وداع کنند، مشخص می‌شود لذا مردم در این شب‌ها بیش از سایر مواقع به استغفار و دعا برای آمرزش گناهان می‌پردازند.

برپایی مراسم تعزیه با عنوان «قنبر خوانی»

وی در ادامه یکی از جذاب‌ترین برنامه‌ها در مسجد جامع را برپایی مراسم تعزیه با عنوان «قنبر خوانی» دانست و اظهار کرد: پس از اتمام مراسم عزاداری و سینه‌زنی عزاداران، تعزیه آغاز می‌شود و فردی در نقش قنبر و فردی در نقش امیرالمؤمنین(ع) به اجرای حرکات تعزیه می‌پردازند.

کریمی با اشاره به اینکه قنبر از ابتدای حرکت به سمت خانه امام علی(ع) اشعاری در مدح و منقبت سیدالاوصیا می‌خواند و حاضران با ذکر صلوات و تکرار برخی ابیات او را همراهی می‌کنند، بیان کرد: در نهایت با رسیدن به در خانه حضرت علی(ع) با حالتی ویژه به دیدار و ملاقات امام که پس از ضربت خوردن در بستر بیماری افتاده می‌شتابد که این بخش برنامه همراه با آه و ناله و  بسیار حزن‌انگیز است.

از جمله رسم‌های مردم این دیار پختن آش توسط زنان و توزیع بین خویشان و اقوام و همسایه‌ها در ساعاتی قبل از افطار است. عصر روز آخر ماه رمضان والدین اعم از پدر یا مادر به ازای هر یک نفر از اعضای خانواده خود یک من گندم و یا معادل آن وجه نقد کنار می‌گذارند و هنگام افطار دست به دست بین اعضا فطریه می‌چرخد و با رسیدن به دست پدر او فطریه را به فردی مستحق می‌دهد.

عید فطر؛ بهانه خوبی برای صله رحم

پژوهشگر بومی منطقه کاشمر با بیان اینکه روز عید فطر بهانه خوبی برای مردم این دیار است تا صله رحم به جا آورند و از پدر و مادر و بزرگترهای فامیل سر بزنند، ابراز کرد: در گذشته نماز عید فطر در همه مساجد شهر و البته نه با شکوه امروز برگزار می‌شد.

وی عنوان کرد: طی سال‌های اخیر نماز عید سعید فطر باشکوه خاصی و با حضور ده‌ها هزار نفر از مردمی که یک ماه به روزه‌داری و عبادت پرداخته‌اند، در محل زیارتگاه شهید آیت‌الله سیدحسن مدرس(ره) برگزار می‌شود و مردم با تقید خاصی نسبت به فطریه دادن اقدام می‌کنند.