تمدن اسلامی ـ ولایی چگونه شکل میگیرد؟/ برتری تمدنی؛ ویژگی خاص مکتب امام رضا(ع)
گروه سیاسی: رئیس گروه نظریهپردازی انقلاب اسلامی گفت: توسعه و رشد فرهنگ اسلامی به لحاظ کمی و کیفی، حاکمیت سیاسی اسلام، شکلگیری منطق تولید علم مبتنی بر مکتب وحی، تولید علم و ارائۀ محصولات علمی و ساخت ابزار مورد نیاز و تأمین نیاز جامعۀ اسلامی چهار مرحلۀ شکلگیری تمدن اسلامی به شمار میرود.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از خراسان رضوی، نخستین نشست از همایش مکتب سیاسی امام رضا(ع) با رویکرد تمدن سازی در مکتب سیاسی امام رضا(ع) در حالی عصر دیروز، 12 مردادماه در دانشگاه علوم اسلامی رضوی برگزار شد که موسی نجفی، مدیر گروه اندیشه سیاسی دانشکده الهیات و فلسفه دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات تهران در این مراسم به ایراد سخنرانی پرداخت.
وی با اشاره به نامگذاری همایش به نام مکتب سیاسی، توضیح داد: مکتب، جامعیت بیشتری نسبت به اندیشه دارد که شامل فلسفۀ سیاسی، علم سیاسی و کلام سیاسی نیز میشود، مخصوصا در مورد حضرت رضا(ع) که علم و عمل هر دو با هم وجود دارد؛ همچنین اندیشه بیشتر نسبت به انسانهای غیر معصوم به کار میرود.
عناصر تمدن
رئیس پژوهشکده فرهنگ، انقلاب و تمدن اسلامی در ابتدا به بیان 15 عنصر تمدن پرداخت و بیان کرد: لازم نیست همۀ این ویژگیها در یک زمان به منصۀ ظهور برسد بلکه ممکن است بعضی مربوط به قبل یا بعد یک دورۀ تمدنی باشند.
شهرنشینی به علت توجه شهرنشینان به نیازهای ثانویه و برآوردهشدن نیازهای اولیۀ آنها مانند امنیت، ازدواج و ...، خلاقیت و نوآوری، باروری فرهنگ، قانونمندی، اخلاق مداری، سعی در شکوفایی همۀ استعدادهای انسان به تناسب کامل بودن تمدن، تولید نهاد در عرصههای اقتصادی، سیاسی، اجتماعی و فرهنگی، استفاده از ادبیات، در مسیر توسعه و تکامل بودن، سطح متعالی فرهنگ بودن، ارزش آفرینی، به فعلیت رساندن ظرفیتهای انسانی و استعدادهای بشری به تناسب جامعیت تمدنها و چند لایهای بودن از عناصر تمدن است که موسی نجفی به آنها اشاره کرد.
تمدن اسلامی ـ ولایی چگونه شکل میگیرد؟
وی در ادامۀ سخنانش در توضیح معنای تمدن اسلامی ولایی بیان کرد: خاستگاه این تمدن وحی، مبانی آن، توحید، اصول این تمدن، ولایت، شریعت و هدایت است، همچنین اخلاق تمدن اسلامی شامل قرب به خدا، توسعۀ عبودیت، انسان سازی و سرپرستی انسان کامل و ایجاد حیات طیبه میشود.
رئیس گروه نظریهپردازی انقلاب اسلامی با بیان اینکه شکلگیری تمدن اسلامی پس از چهار مرحله صورت میگیرد، گفت: توسعه و رشد فرهنگ اسلامی به لحاظ کمی و کیفی، حاکمیت سیاسی اسلام، شکلگیری منطق تولید علم مبتنی بر مکتب وحی، تولید علم و ارائۀ محصولات علمی و ساخت ابزار مورد نیاز و تأمین نیاز جامعۀ اسلامی چهار مرحلۀ شکلگیری تمدن اسلامی است.
برتری تمدنی؛ ویژگی خاص مکتب امام رضا(ع)
نجفی در بخش دیگری از سخنان خود به بیان ویژگیهای مکتب سیاسی امام رضا(ع) پرداخت و ادامه داد: جاودانگی، وسعت نظام علوی و نظام مدینة النبی، برتری فرهنگی و در نتیجه بعد از برتری فرهنگی، برتری تمدنی امامت شیعه در زمان حضرت رضا(ع) از ویژگیهای مکتب سیاسی ایشان به شمار میرود.
وی با اشاره به سخن شهید مطهری مبنی بر اینکه مأمون از جنبههای علمی، حسن سیاست، عدالت نسبی و مفیدبودن به حال مردم از بهترین خلفاست و یکی دانستن فردی از طبقهای مانند خلفا براساس آن طبقه عقیدهای مارکسیستی است، توضیح داد: شهید مطهری در ادامه میفرماید: «آدمکشی و ظلم این افراد هم به خاطر خلافت بوده است که دست به هرکاری میزدهاند»، اما نکتۀ مهم و قابل توجه این است که با وجود تفاوت مأمون با دیگر خلفای قبلی مکتب امام رضا(ع) باز هم تمدن برتر آن زمان بوده است.
آشکارشدن انحرافات جامعۀ اسلامی در سبک زندگی توسط شخص امام رضا(ع) و مجبورشدن مأمون به دعوت از امام رضا(ع) برای ولیعهدی، استفاده از هنر و ادبیات در جهت عمق یافتن مبانی و معارف اهل بیت(ع)، ملتسازی با ارتباط چهره به چهرۀ ایرانیان با امام رضا(ع) در مسیر مدینه به مرو از دیگر ویژگیهای مکتب امام رضا(ع) بود که توسط نجفی بدان آن اشاره شد.
نقش امام رضا(ع) در پی ریزی تنها کشور شیعه
رئیس پژوهشکده فرهنگ، انقلاب و تمدن اسلامی در ادامه، در توضیح نقش امام رضا(ع) در پیریزی ملت جدید در سایۀ تشیع بیان کرد: حرم رضوی مقدسترین مکان در کشور است و از طرفی ما بعد از دورۀ صفویه کشورمان را مقدس میدانیم و دفاع ما دفاع مقدس میشود که در اینجا باید به استفادۀ ایرانیان از حضور امام رضا(ع) اشاره کنیم.
وی ادامه داد: ساخت مسجد گوهرشاد در زمان مغولها و ساخت منارهها در زمان سلجوقی ها نیز نشان از توجه ویژۀ سلاطین بعد از صفویه به حرم مقدس امام رضا(ع) دارد.
نجفی در بیان یکی دیگر از ویژگیهای مکتب سیاسی امام رضا(ع) گفت: تصحیح جریانات سیاسی قبلی، مانند نقد سقیفه و مطرحشدن غدیر و عاشورا تا جایی که مأمون مجبور میشود حداقل آل علی و آل عباس را در حکم ولیعهدی در کنار هم بیاورد یعنی به وجود آمدن فضای جدید اندیشۀ سیاسی در زمان امام رضا(ع).
ملاک مدینۀ فاضله این است که رهبر جامعه سعادت را بشناسد
رئیس گروه نظریه پردازی انقلاب اسلامی در ادامه با بیان اینکه تمدن هر جامعهای براساس افراد آن جامعه شکل میگیرد، توضیح داد: تمدن غرب مادی است چون ساحت تمایلات افراد آن جامعه هم مادی است، بنابراین جامعهای که در صدر آن انسان کامل است، تمدنش هم تابع همان شخص خواهد بود چراکه مدینۀ فاضله بر اساس نظر افلاطون جامعهای است که رهبر آن و رئیس مدینه سعادت را میشناسد نه مردم آن جامعه.
وی با این توضیح که عباسیها به دلیل اینکه بر خلاف امویها به دنبال سقیفه بودند و زبیریها که به دنبال جمل بودند، مشروعیت خاصی نداشتند لذا روایت رسمی خلافت را با ولایتعهدی امام رضا(ع) شکستند، ادامه داد: امام رضا(ع) از این موقعیت بیشترین استفاده را در اثبات حقانیت حضرت امیر(ع) و فرزندانشان بردند.
نجفی درادامۀ بیان ویژگیهای مکتب سیاسی امام رضا(ع) اضافه کرد: نشاندادن قابلیت پیادهسازی سیرۀ پیامبر(ص) و امام علی(ع) در جامعه، برخورداری از اعتدال و تفکر ماند فضای مناظره که نامش را مناظرۀ ایدهها میگذاریم، از دیگر ویژگیهای مکتب سیاسی امام رضا(ع) است لذا ما در این زمان که غرب سعی دارد با استفاده از گروههای تروریستی درگیریهای مسلحانه را آغاز کند، میتوانیم با این روش یعنی مناظرۀ ایدهها، فرهنگ غرب را به چالش بکشیم.
نتیجۀ قبول ولایتعهدی توسط امام رضا(ع) به اندازۀ خون امام حسین(ع) است
رئیس گروه نظریهپردازی انقلاب اسلامی با این توضیح که در زمان معاویه خلافت و سلطنت یکی شد، خلافت به پسر یا برادر منتقل میشد از همین رو قیام امام حسین(ع) هم پس از این ماجراها اتفاق افتاد، اقدام مأمون در ولایتعهدی امام رضا(ع) را زیر سؤالبردن خلافت سلطنتی دانست و گفت: مأمون خلافت را به پسر یا بردارش نداد و به برتری امام رضا(ع) اعتراف کرده بود و قرار بود پس از مرگ وی خلافت به امام رضا(ع) برسد و همین نکته نشان میدهد نتیجۀ قبول ولایتعهدی توسط امام رضا(ع) به اندازۀ خون امام حسین(ع) است.
وی در پایان بیان کرد: بازگشتن قیامها و ترس خلفا از موج شیعه پس از امام رضا(ع) و زندانیکردن امامان(ع) پس از عالم آل محمد(ع)، عمق تأثیر قبول ولایتعهدی این امام و مکتب سیاسی ایشان را نشان میدهد.
