مشی مناظراتی امام رضا(ع)؛ بهترین شیوه گفتوگو از منظر قرآن
گروه اندیشه: عضو هیئت علمی دانشگاه فردوسی مشهد با اشاره به ویژگیهای یک گفتوگوی اسلامی از منظر قرآن ابراز کرد: مناظره باید در درجه اول با متانت و شیوه صحیح استدلال، بهرهگیری از منابع و مستندات متقن و نقض ادله طرف مقابل که همان شیوه مناظراتی امام رضا(ع) است.
حجتالاسلام غلامرضا رئیسیان، رئیس دانشکده الهیات دانشگاه فردوسی مشهد در گفتوگو با خبرگزاری بین المللی قرآن(ایکنا) از خراسان رضوی، با بیان اینکه مطالعه مناظرات امام رضا(ع) با سایر ادیان و مذاهب امری ضروری است، عنوان کرد: وقتی امام معصوم با صاحب ملل و نحل و متدینین به ادیان دیگر وارد گفتوگو میشود، به ما میآموزد که حتی اگر طرف مقابل را قبول نداشته و برحق نمیدانیم، باید تحمل شنیدن سخن آنها را داشته باشیم.
رئیس دانشکده الهیات دانشگاه فردوسی مشهد ادامه داد: از همین رو با توجه به شرایط عصر حاضر و مشکلاتی که بین متدینان ادیان با خود و دیگران وجود دارد، باید با تمرکز بر روی نقاط مشترک، گفتوگو و تعامل کرده تا در پرتو مشترکات، زندگی مسالمتآمیزی داشته باشیم.
ویژگیهای یک گفتوگوی اسلامی از منظر قرآن
وی با اشاره به ویژگیهای یک گفتوگوی اسلامی از منظر قرآن ابراز کرد: قرآن در این زمینه میفرماید: «... وَجادِلهُم بالَّتی هِیَ أَحسَنُ...، و با آنها به روشی که نیکوتر است، استدلال و مناظره کن»(نحل/125) بنابراین مناظره باید در درجه اول با متانت و شیوه صحیح استدلال، بهرهگیری از منابع و مستندات متقن و نقض ادله طرف مقابل، که همان شیوه مناظراتی امام رضا(ع) در مواجهه با ادیان، مذاهب و حتی پیروان غیر ادیان است، همراه باشد.
عضو هیئت علمی دانشگاه فردوسی مشهد با بیان اینکه شیوه مناظره امام رضا(ع) مستند به قرآن کریم است، افزود: خداوند در آیه 125 سوره نحل میفرماید: «ادعُ إِلىٰ سَبیلِ رَبِّکَ بِالحِکمَةِ وَالمَوعِظَةِ الحَسَنَةِ وَجادِلهُم بِالَّتی هِیَ أَحسَنُ...، با حکمت و اندرز نیکو، به راه پروردگارت دعوت نما! و با آنها به روشی که نیکوتر است، استدلال و مناظره کن!» که در اینجا «احسن» یعنی «بهترین» مطرح شده که به معنای بهترین شیوه است. چه بسا همین نحوه برخوردکردن در طرف مقابل تأثیرگذار بوده و او را متأثر کند.
وی تحمل نظر مخالف را یکی از ضروریرین نیازهای عصر حاضر دانسته و عنوان کرد: وقتی امام رضا(ع) در مناظراتشان در مواجهه با افرادی که منکر خدا، نبوت و حتی دین بودند تا این حد متین و استوار برخورد میکنند، همچنانکه قرآن کریم در آیه 70 سوره احزاب نیز به ما میآموزد: «... وَقولوا قَولًا سَدیدًا، و سخنى استوار گویید» بنابراین بر ما که خود را محب و پیرو امام رضا(ع) مینامیم واجب است، اینگونه عمل کرده و تحمل نقد طرف مقابل را داشته باشیم.
لزوم توجه ویژه به سیره عملی اهل بیت(ع) در کنار پرداختن به شعائر
حجتالاسلام رئیسیان با انتقاد از اینکه چرا روش و منش امام رضا(ع) نباید در جلسات گفتگوی ما حاکم باشد، اظهار کرد: مسلمانی فقط سوگواری و مرثیهسرائی در عزای اهل بیت(ع) نیست، گرچه اینها در جای خود خوب است اما تنها شعائر و ظواهر دین است، ولی گوهر دین و سیره امام رضا(ع) و حتی سایر ائمه(ع) که کلهم نور واحدند، این است که در مقام عمل به آن بزرگواران اقتدا کنیم.
وی یکی از رسالتهای رسانهها را انعکاس پررنگ سیره اهل بیت(ع) عنوان کرده و افزود: نباید تنها به ظواهر دین اکتفا کنیم بلکه باید از دل سیره ائمه(ع) این نکات را استخراج، استنباط و اطلاعرسانی کنیم. از این رو این مطالب باید در رسانههای مختلف اعم از رسانه ملی و جراید به صورت مداوم انعکاس یابد تا نهادینه و در نهایت به یک مطالبه عمومی از جانب مردم تبدیل شود.
تبیین سیره اهل بیت(ع) برای تبدیل شدن به فرهنگ عمومی
رئیس دانشکده الهیات دانشگاه فردوسی مشهد ادامه داد: مسلما وقتی مردم نسبت به این امر آگاهی پیدا کنند، خود به خود جزو مطالباتشان خواهد شد لذا در همین راستا باید از اساتیدی که در حوزه سیره امام رضا(ع) و اهل بیت(ع) به صورت تخصصی کار کردهاند در تبیین این امر بهره برد تا در جامعه به صورت یک فرهنگ عمومی درآید.
حجتالاسلام رئیسیان بیان کرد: در یک گفتوگو وقتی شما به سخن طرف مقابل گوش داده و به آن احترام میگذارید، حداقلش این است که از عداوت و دشمنی آن فرد نسبت به شما کاسته میشود و چه بسا دریچه جدیدی باز شود تا فرد به مطالعه روی آورد و به حقانیت آیین شما پی ببرد، نه اینکه با تلقین و اجبار به دنبال انجام این کار باشیم که قطعا نتیجه معکوس خواهد داد.
وی اضافه کرد: همچنانکه خود امام رضا(ع) نیز میفرمایند: «خدا رحمت کند کسی را که امر ولایت ما را زنده میسازد. پرسیده شد امر شما چگونه زنده میشود؟ فرمود: علوم و معارف و احادیث ما را فراگرفته و به دیگران بیاموزد زیرا مردم اگر با زیباییهای سخنان ما آشنا گردند از ما پیروی خواهند نمود.»(بحارالانوار، جلد 2، صفحه 30) در همین راستا اخیرا با یک هیئت مسیحی که از آمریکا به دانشکده الهیات آمده بودند نشستی داشتیم که رئیس آن هیئت میگفت: «ما یک واحد درسی به نام Hearing در رشتههایمان داریم»، که این نشان میدهد گوش دادن خود یک هنر محسوب میشود.
هنر شنیدن و پاسخگویی مستدل؛ مهمترین درس سیره امام رضا(ع)
رئیس دانشکده الهیات دانشگاه فردوسی مشهد با بیان اینکه در منابع و متون دینی ما نیز فراوان بر این امر تأکید شده است، گفت: در همین راستا شخصی نزد امام حسن مجتبی(ع) میآید و علیه پدر گرامیشان حرفهای زشتی به زبان میآورد که در نتیجه برخورد صحیح امام حسن(ع) توبه میکند. بنابراین مهمترین درسی که میتوانیم از سیره اهل بیت(ع) مخصوصا امام رضا(ع) بگیریم، هنر شنیدن و تحمل آرا و نظرات طرف مقابل و پاسخگویی مستدل و متین است.
وی در پاسخ به این سؤال که با توجه به وجود بارگاه منور رضوی در ایران اسلامی چگونه میتوان از ظرفیتهای وجودی و علمی عالم آل محمد بیشتر بهره برد، اظهار کرد: به همت دانشکده الهیات دانشگاه فردوسی مشهد، همایش سیره و معارف رضوی به صورت یک سال در میان برگزار می شود که تاکنون دو بار برگزار شده و تلاش کردیم که این همایش را از بعد ملی به بینالمللی ارتقا داده تا بتوانیم معارف رضوی را در سطح بینالمللی مطرح کنیم که سومین همایش آن در سال 95 برگزار خواهد شد.
عدم فرمایشی بودن کنفرانسها و سمینارها
حجتالاسلام رئیسیان با تأکید بر عدم فرمایشی بودن کنفرانسها و سمینارهایی که در این حوزه برگزار میشود، گفت: باید در قالب کنفرانسها و سمینارهای مختلف مخصوصا در مواجهه با ادیان دیگر حقیقتا و به صورت علمی سیره اهل بیت(ع) را تبیین کنیم، این اقدامات از طریق مجموعه مقالاتی که تدوین میشود و یا سخنرانیهایی که از طریق رسانههای ملی و بینالمللی منعکس میشود باعث معرفی هرچه بیشتر این گنجینههای ارزشمند به افکار عمومی دنیا میشود.
عضو هیئت علمی دانشگاه فردوسی مشهد یکی دیگر از راههای تبیین اصول مناظره از دیدگاه امام رضا(ع) در جامعه را انعکاس از طریق خطبا و مؤلفان دانست و بیان کرد: این افراد باید بتوانند عمق فرمایشات حضرت را با بیان شیوا و در قالبهای مختلف، همچون فیلم، سریال، نقاشی و روشهای نوین برای جامعه واکاوی کنند تا رفته رفته این مسئله فرهنگسازی و نهادینه شود.
