شاخصههای انیمیشن رضوی؛ فرم یا محتوا؟/ کار رضوی در قالب سفارشی نمیگنجد
گروه هنر: تولید انیمیشنهای رضوی با برگزاری جشنوارههای متمادی طی سالهای اخیر رونق خوبی گرفته است اما این آثار شاخصههای یک انیمیشن تأثیرگذار که مولد و مروج فرهنگ رضوی باشد را دارا هستند و یا فقط باید به فرم و یا محتوا توجه کرد؟
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از خراسان رضوی، قصه گویی از دیرباز جذابترین سرگرمی بشر بوده و هست و البته به روزکردن آن تأثیری چند برابر روی کودک خواهد داشت که این تأثیرگذاری در قالب انیمیشن بیشتر هم خواهد شد؛ رویاپردازی و پرداختن به تخیلاتی که گستره نامحدودی دارند، میتواند در موضوعات مذهبی و دینی بسیار اثرگذار باشند.
کودکان امروزه سخت درگیر بازیهای رایانهای و انیمیشنهای خارجی با فضاهای جذاب و پر کشش هستند و بدون شک با قراردادن خود در نقش کاراکترهای هم سن و سالشان وارد داستانی میشوند که در هر لحظه آن نکتهای میآموزند، از این رو میتوان با ساخت انیمیشنهای دینی و مذهبی که برای کودک جذابتر و باورپذیرتر است او را با مسایل دینی آشنا کرد البته باید این موضوع را نیز در نظر داشت که بیان بعضی موضوعات برای کودکان و نوجوانان به راحتی امکانپذیر نیست و باید با زبان خودشان با آنها به گفتوگو پرداخت زیرا آنها تنها واژهها و تعابیر ذهنی خود را درک میکنند.
با توجه به برگزاری جشنواره پویانمایی رضوی طی چند سال اخیر و حضور خیل دغدغهمند در این عرصه، شاهد تولید انیمیشن با این موضوع در کشور هستیم اما اینکه تا چه میزان انیمیشنهای رضوی توانستهاند شاخصههای یک انیمیشن تأثیرگذار که مولد و مروج فرهنگ رضوی باشد را داشته باشند؟
تولیدات مسلمانان الزاما هنر اسلامی نیست
حجتالاسلام محمد جواد قاسمپور، عضوشورای سیاستگذاری و عضو هیئت موسس نهضت مردمی پوستر انقلاب، در گفتوگو با ایکنا عنوان کرد: من بین هنر اسلامی و هنر مسلمانان تفکیک قائل میشوم چون هر چیزی مسلمانان تولید میکنند الزاما اسلامی نیست و زمانی که ما این تفکیک را بین هنر اسلامی و هنر مسلمانان قائل شویم خیلی از مفاهیم هنری بهتر برای ما قابل فهم خواهد بود.
وی در رابطه با انیمیشن رضوی بیان کرد: هنر انیمیشن یک هنر جدیدی است زیرا تنها 100 سال ازعمر انیمیشن میگذرد و این کارهنری شاخصههای خودش را دارد که براساس تجربه چند سالهای که در این عرصه دارم به این نتیجه رسیدهام که هر موضوعی به درد انیمیشن نمیخورد و قرار نیست این هنر مرکبی برای هر معنایی باشد.
قاسمپور ادامه داد: در انیمیشن دو نگاه وجود دارد، بعضیها بر این باورند که انیمیشن هنری است که وقتی نتوان باتکنیکهای سینمای آن را تولید که به سراغ آن میروند یعنی سختیها و خیال پردازیهایی دارد که فضای رئال سینما نمیتواند آن را بسازد لذا باید به سمت انیمتکردن آن رفت، اما این نگاه در دنیا طرفداران و مخالفانی دارد.
وی با بیان اینکه عده دیگری معتقد هستند انیمیشن یک هنر است و در هر قالبی میگنجد چه رئال و چه خیال انگیز، اظهار کرد: انیمیشن بسیار سیال و خیال انگیز است و قوه خیال مخاطب را درگیر میکند به طوری که در 70 الی 80 سال گذشته مفاهیم مختلفی در انیمیشنهای شرقی و آمریکایی با موضوعات انسانی، مذهبی و فلسفی انیمیشن ساخته شده است.
هنر اسلامی؛ هنری بر پایه فطرت انسانی
عضو شورای سیاستگذاری و عضو هیأت موسس نهضت مردمی پوستر انقلاب، یاد آورشد: اسلام به عنوان کاملترین دین برای هنر حرف دارد و هنر اسلامی هنری است که بر پایه فطرت انسانی بنا نهادهاند.
وی اضافه کرد: زمانی که هنری بر اساس فطرت انسانی خلق میشود به هر زبان و در هر کجایی باشد با انسان ارتباط برقرار میکند و اگر بر اساس فطرت انسانی خلق نشود هر چقدر هم زیبا باشد با انسان نمیتواند، ارتباط برقرار کرده و حس خوب را در انسان بیدار کند.
هنر اسلامی هنر خنثی نیست
قاسمپور با بیان اینکه برخلاف تصور خیلیها هنر با عقل ارتباط مستقیم دارد البته نه آن عقلی که دو دو تا چهارتا را میفهمد، بلکه منظور آن عقلی است که میتواند خوب را از بد تمیز دهد، ادامه داد: هنر اسلامی هنری است که به شدت عدالتخواه است، هنر اسلامی هنر خنثی نیست و با فطرت انسانی همخوانی دارد.
وی در پاسخ به این سؤال که آیا این شاخصهها آرمانگرانه نیست؟ عنوان کرد: هنر هم آرمان است و هم طریق و هم مسیر ما را نشان میدهد، در واقع هنر آمده تا از آرمانها حرف بزند؛ هنر اسلامی هنر با محتوا است و در آن حرف بیهوده و دم دستی معنا ندارد.
عضو شورای سیاستگذاری و عضو هیأت موسس نهضت مردمی پوستر انقلاب، با اشاره به صحبت رهبر معظم انقلاب عنوان کرد: ایشان هنری را هنر اسلامی میدانند که بتواند پیام خودش بدون اینکه مخاطب بفهمد در ذهن مخاطب به جا بگذرد لذا باید هنر اسلامی طبق این فرمایش رهبری هنری باشد که در لایههای پنهان، حرفهای خود را عنوان کند تا تأثیرگذار باشد.
ناصر جاهدنیا، مدیرعامل انجمن انیمیشن خراسان رضوی نیز در این راستا با بیان اینکه تعیین شاخصههای رضوی کار بسیار سختی است، عنوان کرد: آثاری که در حوزه انیمیشن تولید میشود در سه دسته فلسفی که با درون مایه فلسفی هستند و بیشتر برای جشنوارهها تولید میشوند و بیشتر مخاطب خاص دارند، تبلیغاتی و سرگرمی که برای مخاطب عام تولید میشوند، تقسیمبندی میشود.
کار رضوی در قالب سفارشی نمیگنجد
وی با بیان اینکه معمولا انیمیشنهای آمریکای بیشتر بر اصل سرگرمی بنا نهاده شدهاند و در لایه زیرین مفاهیم خود را انتقال میدهند، ادامه داد: فکر میکنم در حوزه انیمیشنهای رضوی میتوان هم در قالب سرگرمی و هم در قالب جشنوارهای کار کرد اما در قالب سفارشی نمیتوان کار تولید کرد.
جاهدنیا ادامه داد: وقتی یک کار سفارشی شد کارایی خود را از دست میدهد، چون هنرمند و تیم تولید خریداری میشود در حالی که برای بیان یک مفهوم،شاید عوامل و کارگردان دغدغه نداشته و اعتقادی نیز به آن نداشته باشند.
وی با بیان اینکه به نظر من باید یک کار هنری در زمینه رضوی تولید شود و نهادها از آن حمایت کنند، اظهار کرد: متأسفانه مرکز سیاستگذاری در بحث انیمیشن در کشور وجود ندارد که انیمیشنها کنار هم جمع شوند و یک مرامنامه در این زمینه بنویسند.
رکود؛ عامل سفارشی شدن انیمیشن رضوی
مدیرعامل انجمن انیمیشن خراسان رضوی با بیان اینکه تولید انیمیشن در اکثر شهرها به جز مشهد وابسته صداوسیما است، گفت: با توجه به رکود بسیاری از استودیوها در تهران یا بسته شدهاند یا با تعدیل نیرو مواجه شدند، در چنین شرایطی وقتی پیشنهادی به هنرمندان میشود تنها برای اینکه کاری انجام داده باشند بیتوجه به اینکه آیا جزو دغدغههای آنها هست یا نه، قبول میکنند.
وی با اشاره به اینکه جشنواره رضوی طی چند سال متمادی در حال برگزاری است، افزود: اما خروجی که انتظار میرود، برآورده نشد و حمایتی نیز از تولیدکنندگان بخش رضوی نمیبینیم از همین رو باید توجه داشت کسانی که میخواهند برای تولید محصولات رضوی دارند به سراغ افرادی بروند که در این زمینه کار کردهاند.
جاهدنیا اظهار کرد: اکثر کارهایی که در زمینه مذهبی تولید میشود با این نگاه است که بودجهای وجود دارد و باید یک کار تولید شود، خلق میشوند بدون اینکه به نیاز جامعه توجه شود و تنها براساس نگاه سفارش دهند تولید میشود.
جشنوارهها زمینه ساز کشف استعدادها
وی بیان کرد: اگر قرار است در زمینه انیمیشن رضوی شاهد تحولی باشیم باید جشنوارهها زمینه ساز کشف استعدادها برای تولید کار خوب باشد، کسی که با دوربین تلفن همراه میتواند یک کار فوق العاده بسازد، حتما میتواند کارهای بزرگتر را نیز تولید کنند به شرطی که از این استعدادها حمایت شود.
مدیرعامل انجمن انیمیشن خراسان رضوی عنوان کرد: اگر از فردی که خودش با علاقه و استعداد دست به تولید انیمیشن رضوی زده و کار خوب تولید میکند، حمایت شوند و آموزش بیشتری ارائه شود، این افراد تبدیل به مبلغان فرهنگ رضوی خواهند شد که به زبان بینالمللی هنر مسلط هستند.
وی با بیان اینکه فرهنگ چندین تعرف دارد اما به نظر من این تعریف که «فرهنگ هر آن چیزی است که کاشت، داشت و در رفتار عموم برداشت میشود» جالبتر از همه است، ابراز کرد: زمانی که کاشت، داشت و برداشت فرهنگی درست چیده بشود، میتوان انتظار تولید خوب را داشت که این موضوع مستلزم شناسایی درست، سپس سرمایه گذاری و دادن زمانی برای به بار نشستن این میوه، است.
جاهدنیا با بیان اینکه تاکنون چنین شرایطی که زمینه برای یک هنرمند با استعداد فراهم باشد، را من ندیدهام، افزود: بیشتر شرایط مایکروویو وار است؛ یک بودجه میآید، باید ظرف یک زمانی محدودی یک کار تولید شود و توقع دارند کار خوب و تأثیرگذار نیز تولید شود.
مدیرعامل انجمن انیمیشن خراسان رضوی در رابطه به اینکه آیا میشود زندگی امام رضا(ع) در قالب انیمیشن ارائه داد، گفت: در بحث انیمیشن رضوی بستگی دارد آیا داستان و موضوعی که انتخاب میکنیم قابلیت انیمت شدن را دارد یا خیر، داستانی که بتواند با خیال اعجاز و تخیل همراه شود قابلیت تبدیل شدن به انیمیشن را دارد.
وی یادآور شد: تمام نکات و خط قرمزهای که برای رئال هست، برای انیمشین رضوی هم وجود دارد اما میشود به زبان کودکانه و لطیفتری به این موضوع پرداخت مثل کاری که محمد افشارنژاد در انیمیشن «نامه ای برای آفتاب» انجام داده است که بسیار لطیف و کودکانه داستانی از شفاعت امام رضا(ع) را بیان میکند.
وی با بیان اینکه گاهی در انیمیشنهای مذهبی از ادبیات سنگینی استفاده میکند که حتی مخاطب بزرگسالش هم نمیتواند درک درستی از موضوع به دست آورد، بیان کرد: زمانی که کار سفارشی باشد و کار دغدغه کارگردان نیست، پارامترهایی که باعث جذابیت این انیمیشن میشود، درست در جای خود نخواهد نشست و کار خوبی و تأثیرگذار تولید نخواهد شد.
نگاهی کوتاه به انیمیشنهای مذهبی نشان میدهد که کارهای تولیدی در این زمینه خالی از ابتکارعمل و خلاقیت است و همین موضوع باعث شده جذابیتی برای کودکان نداشته باشد و تأثیر لازم را بر روی مخاطب خود نمیگذرد، ترس عبور از خط قرمزها باعث شده خیلی از کارگردانان به سراغ این نوع انیمیشن نروند این درحالی است که تنها خط قرمز ساخت این گونه انیمیشنها، شخصیت واقعی امام رضا(ع) و مستندات تاریخی است لذا همین موضوع سبب تولید انیمیشنهای سطحی در زمینه امام رضا(ع) و سایر ائمه(ع) میشود.
برای تأثیرگذاری انیمیشنهای مذهبی برای کودکان باید علاوه بر خلاقیت و ابتکار، گرافیک و داستان کودکانهای هم داشته باشد تا مورد توجه مخاطب این سن قرار گیرد. ساخت انیمیشن و تولیدات در زمینه رضوی هزینه زیادی را میطلبد لذا همین موضوع باعث شده اکثر کارگردان به سمت کار سفارشی بروند اما اینکه چقدر سفارشی بودن بر روند تولید انیمیشن اثر میگذارد، در گزارش بعدی مورد بررسی قرار خواهیم داد.
