فلسفه عاشورا، عنصر گمشده در اشعار آئینی/ مطالعه؛ گامی برای غنای این شعر

غلامرضا شکوهی، شاعر پیشکسوت مشهدی در گفت‌و‌گو با خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) از خراسان رضوی، با انتقاد ازسرودن اشعار آیینی بدون مأخذ توسط برخی از شعرا، ابراز کرد: بارها، رهبر معظم انقلاب به شعرا تأکید کردند که کلام بدون مأخذ نگویید ولی متأسفانه برخی از مداحان و شعرای ما مسائلی را مطرح می‌کنند که اعتراض بسیاری از افراد را درآورده است.

وی با بیان اینکه متأسفانه بعضی از مداحان برای گریستن مخاطب و برخی از شعرا برای آوردن لفظ و معنای جدید، به بیراهه رفته‌اند، افزود: تمامی قهرمانان کربلا را چنان تصویر کرده‌اند که گویی آب را از دشمن تکدی کردند در صورتی که فلسفه شاه دین این بود که مرگ سرخ بهتر از زندگی ننگین است و آن‌ها برای حق و نگهداشتن عمود دین شهید شدند و به اسارت رفتند.

این شاعر آیینی مشهدی افزود: برخی منابر از مطالب ناروا پر شد و ذهن بعضی از شعرا، کمی بیراهه رفت، به‌طوریکه فلسفه عاشورا تغییر کرده و در واقع، شعر تبدیل به دروغ و آزار ائمه اطهار(ع) شده است ولی در مقابل، برخی از شاعران نیز مراقب هستند تا در این زمینه، قلمشان به خطا نرود.

شکوهی با اشاره به اینکه در شعر عاشورایی امروز، لفظ، نو شده است ولی به سخنی نو پرداخته نشده است، گفت: در اشعار امروز، بیشتر به ظواهر صحنه کربلا پرداخته‌اند و کمتر به فلسفه عاشورا اشاره شده است؛ شعر عاشورایی امروز، از نظر سبک، نسبت به گذشته تغییر کرده و واژه‌ها، تصاویر و ترکیب‌های جدیدی در شعر راه یافته است ولی به ندرت، مفاهیم و فلسفه عاشورا در آن دیده می‌شود.

مطالعه، ضرورت غنای شعر آیینی

شاعر یشکسوت مشهدی با بیان اینکه شاعر برای سرودن شعر، باید مطالعه داشته باشد، اظهار کرد: همچنانکه برای رسیدن به آب زلال در قنات، باید آن را لایروبی کرد، ذهن نیز بدون آبکاری نمی‌تواند سخن بگوید ولی متأسفانه، میزان سرایش شعر بیش از میزان مطالعه است و تولیدکنندگان شعر، بدون مطالعه، فقط به تولید شعر می‌پردازند، در نتیجه، گر دایره کوزه ز گوهر گیرند، از کوزه همان برون تراود که در اوست!

وی افزود: شعرا، نه‌تنها در علم مذهب بلکه در علم بیان، فلسفه و تاریخ و حتی آثار رمانتیک ادب فارسی نیز باید مطالعه داشته باشند، به نظر می‌رسد که از این حیث، شعرای گذشته بسیار داناتر بودند زیرا هم مطالعه داشتند و هم به زبان دیگری تسلط داشتند.

گذری بر پیشینه شعر عاشورایی در ادب فارسی

شکوهی به پیشینه شعر مذهبی و آیینی در ادب فارسی اشاره و ابراز کرد: اشعار آیینی کمی از شهید بلخی و رودکی به جای مانده است ولی از قرن پنجم، برخی از شعرا صرفا شعر آیینی و مذهبی می‌سرودند که درباره همه ائمه اطهار(ع) و به‌خصوص، امام حسین(ع) بود لذا، از این دوره به بعد، اشعار آیینی فراوانی را می‌توان یافت مثلا سنایی غزنوی در آثار خود، مدح همه ائمه(ع) را دارد.

شاعر آیینی مشهد افزود: در قرن هفتم، اثر بسیار خوبی از نیر تبریزی درباره امام حسین(ع) به جای مانده است و پس از آن تا قرن نهم که گاهی شیعیان و گاهی اهل تسنن بر سر قدرت بودند، کمتر در این زمینه پرداخته شده است ولی از عصر صفویان که شیعه، مذهب رسمی کشور شد، اشعار مذهبی فراوانی را می‌توان یافت.

وی درباره رویکرد شاهان صفوی به اشعار آیینی گفت: مثلا شاه طهماسب دستور داد شاعران، فقط شعر مذهبی بسرایند، به همین دلیل، شعرای غیر آیینی به هندوستان کوچ کردند. در این دوران، به جز چندین شاعر، شعر عاشورایی شاخصی ندارند که سرآمد آنها شعر «باز این چه شورش است که در خلق عالم است» محتشم کاشانی است.