مشهد ۲۰۱۷ در یک نگاه/ سهم شهر من از پایتخت فرهنگی جهان اسلام چیست؟
گروه اجتماعی: شهر مشهد از سوی آیسسکو، عنوان یکی از چهار پایتخت فرهنگی جهان اسلام را در سال ۲۰۱۷ به خود اختصاص داد اما باید دید این واقعه که به قول بسیاری از مسئولان یک فرصت بزرگ فرهنگی است، تا چه اندازه مهم تلقی شده و سهم این شهر از عنوان پایتخت فرهنگی جهان اسلام چیست؟
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از خراسانرضوی، آیسسکو (ISESCO) یک سازمان علمی، فرهنگی و آموزشی وابسته به سازمان کنفرانس اسلامی است که مقرّ آن در کشور مراکش بوده و هر ساله چند شهر را به عنوان پایتختهای فرهنگی جهان اسلام انتخاب میکند که شهر مشهد، در سال 2010 میلادی، در اجلاس ایسسکو در شهر باکو، به عنوان یکی از چهار پایتخت فرهنگی جهان اسلام در سال 2017 انتخاب شد.
آیا مشهد 2017 فرصت مهمی است؟
بسیاری از مسئولان استانی و کشوری در گفتوگوهای متنوعی که در رابطه با انتخاب شهر مشهد به عنوان فرهنگی جهان اسلام انجام دادهاند، این واقعه را بسیار مهم و نوعی فرصت برای معرفی مشهد و ظرفیتهای آن به جهان اسلام خوانده اند اما کدام جنبه این واقعه مهم است؟
مهمترین اتفاقی که قرار است در این سال از طرف آیسسکو رهبری شود، اجلاس سه روزه وزرای فرهنگ اسلامی کشورهای عضو سازمان کنفرانس اسلامی است اما هنوز مشخص نیست دقیقا کدام شهر قرار است میزبان این اجلاس سه روزه باشد.
در حالی که وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی ایران، در اجلاس مسقط، رسما همه وزرای کشورهای عضو سازمان کنفرانس اسلامی را برای برگزاری این اجلاس در شهر مشهد، در سال 2017، به ایران دعوت کرد، اما مهدی رضویکیا، مدیر روابط عمومی و بینالملل شهرداری مشهد، در نشست هماندیشی پیرامون فعالیتهای بینالمللی شهرداری مشهد از ابراز نگرانیهایی در رابطه با اعطای این میزبانی به امان در کشور اردن خبر داد.
پس در یک بازنگری کوتاه، اگر قرار نیست بزرگترین واقعه آیسسکو در آن سال در مشهد برگزار شود، واضح است که این همه برنامهریزی به هدف اصلی خود نمیرسد. البته این دیدگاه بسیار بدبینانه است ولی در صورتی که باید برای دستیابی به این هدف کار جدی صورت گیرد، آیا ما اکنون در جایگاه رقابت هستیم؟
حرکت از خط شروع با چند سال تاخیر!
انتخاب مشهد به عنوان پایتخت فرهنگی جهان اسلام، در سال 2010 صورت گرفت ولی ستاد اولیه مشهد 2017 در دوم بهمنماه سال گذشته یعنی با وقفهای تقریبا پنج ساله رسما شروع به کار کرد. تاخیر در برنامهریزی و هدفگذاری برای این اجلاس تا همین امروز هم دیده میشود به طور مثال هنوز هیچ بودجه رسمی کشوری برای آمادهسازی شهر در بودجه سالانه تصویب نشده و فقط به تازگی محمد نوبخت، ریس سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور، در حاشیه نمایشگاه مطبوعات اعلام کرد در حال بررسی و جمعبندی در رابطه با قرار دادن بودجهای در برنامه بودجه سال آینده کل کشور در این رابطه هستند.
از طرف دیگر در سطح استانی نیز این هرج و مرج در برنامهریزی و بودجهبندی وجود دارد و هیچ کدام از ارگانها عدد مشخصی برای بودجهای که صرف آمادهسازی شهر در حوزه خود، صرف خواهد کرد، اعلام نکردهاند. شاید تنها عدد رسمی اعلام شده، اختصاص سه درصد از اعتبارات عمرانی استان به پروژه مشهد 2017، توسط محمد مقدوری، معاون هماهنگی امور عمرانی استانداری خراسان رضوی بود.
این در حالی است که به گفته سیدمحمد باقر طباطبایی، مشاور دبیرخانه شورای هماهنگی و برنامهریزی «مشهد 2017»، عملیات عمرانی شهری بخش بسیار اندکی از پروژه مشهد 2017 را در برمیگیرد و محوریت کارها باید فعالیتهای فرهنگی مانند جشنوارهها و رویدادها باشد.
فعالیتهای وصله و پینه شده فرهنگی
با وجودی که محمدکاظم دبیری، جانشین دبیر شورای برنامهریزی و هماهنگی مشهد 2017 در گفتوگویی اعلام کرده است: هنوز هیچ برنامه مصوبی برای مشهد 2017 نداریم، مسئولان استانی و ملی در موقعیتهای مختلف، پیشنهادها یا وعده وعیدهایی در این زمینه میدهند.
با این حال برخی وعدههای مطرح شده، با در نظر گرفتن روند پیش رو در زمینه آمادهسازی برای مشهد 2017، آن قدر دور از ذهن هستند که تقریبا همگی از انجام نشدن آنها مطمئن هستند مگر اینکه همین امروز برای برگزاری و انجام آنها برنامهریزی و اقدام شود.
مثلا در حالی که علیرضا رشیدیان، استاندار خراسان رضوی، در مراسم افتتاحیه هفدهمین نمایشگاه بینالمللی کتاب ناشران در مشهد، از برپایی نمایشگاه کتاب ناشران جهان اسلام در سال 2017 خبر داد و سید سعید سرابی، مدیرکل اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی خراسان رضوی، هفدهمین نمایشگاه کتاب مشهد را رخدادی فرهنگی برای پیوند زدن به مشهد 2017 خواند؛ نمایشگاه از نظر کمیت و کیفیت هیچ شباهتی به یک رویداد بینالملی نداشت.
برخی پیشنهادها نیز با وجودی که مدت بسیار زیادی از ایدهپردازی آنها میگذرد اما با توجه به نیاز به بودجه و نیروی انسانی زیاد، عملا در حد حرف باقی خواهند ماند، به طور مثال علی مرادخانی، معاون هنری وزرات فرهنگ و ارشاد اسلامی در حاشیه نمایشگاه مطبوعات، طراحی و اعطای اولین جایزه هنری جهان اسلام به برترین هنرمندان جهان اسلام را یکی از برنامههای فرهنگی مناسب دانست.
در کنار برنامه های فرهنگی اعلام شده، برنامههایی نیز به چشم میخورند که در واقع ربطی به این رویداد ندارند اما برگزارکنندگان آن با تغییر کاربری رویدادها تصمیم به شرکت در پروژه مشهد 2017 گرفتهاند. این مسئله به خودی خود اصلا بد نیست و شاید نوعی سپردن کار به بخش خصوصی قلمداد شود که در صورت هماهنگی و جهتدهی مناسب، وجهه برنامههای فرهنگی را ارتقا خواهد داد.
نادیده گرفته شدن برخی ابعاد در برنامهریزیهای مشهد 2017
براتعلی خاکپور، رییس مرکز پژوهشهای شورای اسلامی شهر مشهد، در حاشیه برگزاری هفتمین کنفرانس ملی برنامهریزی و مدیریت شهری در دانشگاه فردوسی گفت: هشتمین دوره این کنفرانس با محوریت مشهد پایتخت فرهنگی جهان اسلام در سال 96 به صورت بینالمللی برگزار خواهد شد؛ وی همچنین از برگزاری دو همایش دیگر در این زمینه در سال 96 خبر داده است.
ابعاد دیگر از این برنامهریزیها که نقش بسیار حیاتی و مهم معرفی یک شهر در جهان امروز دارند، عملا نادیده گرفته شدهاند، ابعادی مانند تکنولوژیهای نرمافزاری و برنامههای مجازی، تبلیغات و زمانبندی برای معرفی قبل از برگزاری، تعیین نقاط قوت و جنبههای گردشگری و گردشگری مذهبی و غیره.
در حاشیه نشست هماندیشی پیرامون فعالیتهای بینالمللی شهرداری مشهد، محمدصادقی، معاون نمایندگی وزرات امور خارجه در شمال شرق کشور، به عقب ماندگی برنامهریزیها در حوزههای نرمافزاری اشاره کرد و در حالی که ابوذر ابراهیمی ترکمان، رئیس سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، درنخستین نشست ستاد بین الملل شورای عالی سیاست گذاری «مشهد 2017»، بخش بینالملل این رویداد را مهمترین قسمت آن خواند و گفت باید بتوانیم مشهد را به عنوان شهر تاریخی، تمدنی و مذهبی کشورمان در سطح بینالملل معرفی کنیم؛ اما هیچ تلاشی برای معرفی جنبههای مختلف این شهر در سطح بینالملل تاکنون انجام نشده است و اگر قرار است در سال 2017 میزبان کسی باشیم باید در سالهای قبل اقدام به معرفی، آشنایی و دعوت کرده باشیم، اینجاست که باید پای برنامهریزیهای اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری خراسان رضوی را وسط کشید.
عباس صدری، رئیس دفتر منطقه ای آیسسکو نیز با اشاره به همین موضوع گفت: معرفی مشهد در سال 2016 مهمتر از 2017 است، چرا که سیاستمداران، نخبگان کشورهای اسلامی با شناخت پیشینی که از مشهد و وضعیت قبل از 2017 دارند در این اجلاس شرکت خواهند کرد. اینجا یک سوال دیگر هم پیش میآید که جایگاه برنامهریزیهای تبلیغاتی بینالمللی در برنامههای مشهد 2017 کجاست؟
همه این نگرانیها زمانی بزرگتر میشوند که ارگانهای موثر کنار گذاشته شوند مثلا حجتالاسلام سید محمود مرویان حسینی، مدیرکل تبلیغات اسلامی خراسان رضوی، اعلام کرد هنوز به طور مستقیم مسئولیتی برای اداره کل تبلیغات اسلامی خراسان رضوی در خصوص مشهد 2017 پیشبینی و طراحی نشده است.
عملیات عمرانی، توپی که هر روز در زمین یکی است
نیاز به ساخت و ساز و تولید بناهای جدید برای یک واقعه که عملا بر پایه داشتههای فرهنگی، تمدنی و مذهبی یک شهر برنامهریزی شده است، شاید در نظر اول کاری بی اساس باشد اما اگر قرار است از کنار این واقعه برداشتهای دیگری مانند معرفی شهر و جذب توریست انجام شود آنگاه وضعیت فرق خواهد کرد.
به نظر میرسد مهمترین نیاز عمرانی مشهد، یک سالن مناسب برای برگزاری اجلاس وزرای فرهنگ و اطلاعات کشورهای عضو اجلاس سران کشورهای اسلامی است، اما هنوز یک نقشه، طرح یا حتی تصمیمگیری قاطع در این زمینه دیده نمیشود؛ این عدم برنامهریزی از پیشنهادهای مختلفی که از مسئولان مختلف دریافت میشود قابل درک است.
مثلا در حالی که علی اصغر عنابستانی، مشاور عالی و جانشین شهردار مشهد در کنار تشریح برنامههای عمرانی برای مشهد 2017 از ساخت و آمادهسازی یک سالن فاخر تا ابتدای سال 2017 خبر میدهد، سید صولت مرتضوی، شهردار مشهد در بازدید از نمایشگاه گلهای داوودی در باغ گیاهشناسی مشهد، پیشنهاد داد این گردهمایی در باغ گیاهشناسی مشهد برگزار شود!
اگر بر اساس گفتههای عنابستانی یک نقشه کامل راه وجود دارد و پروژههای عمرانی قرار است بر اساس آن پیش برود، کسی فکر تامین بودجه آن را هم کرده است؟ زیرا تاکنون هیچ بودجه رسمی تصویب شدهای غیر از سه درصد اعتبارات استانی برای آن اعلام نشده است.
مردم از همه جا بیخبر
وقتی پای مذهب و فرهنگ و تمدن وسط باشد، مهمترین عنصر مردم هستند، یعنی افرادی که در واقع سه مفهوم انسانی گفته شده با وجود آنها معنا پیدا میکند، این در حالی است که مردم حلقه مفقوده اصلی برنامههای اعلام شده از سوی سازمانها هستند و با کمی جرات میتوان گفت پاشنه آشیل برنامهریزیها به حساب میآیند و شاید نبود آنها در برنامهها باعث شکست شود.
اگر همین امروز نظرسنجی از همه مردم مشهد در رابطه با مشهد 2017 انجام شود، اصلا نتایج خوبی به دست نمیآید. حال فکر کنید چطور میتوان از مردمی که از اطلاعرسانی به آنها دریغ کردهایم توقع میزبانی داشته باشیم؟
به قول سیدمحمد باقر طباطبایی، مشاور دبیرخانه شورای هماهنگی و برنامهریزی «مشهد 2017»، مردم مشارکت کنندههای این پروژه هستند نه مخاطبان آن، پس باید از آنها کمک و یاری بگیریم.
آنچه در این نوشته گفته شد بخش کوچکی از وقایع و کمبودهای برنامهریزیهای مشهد 2017 است. در جهان امروز استفاده از موقعیتهای بینالمللی برای معرفی و نمایش یک شهر به جامعه بینالملل کلید طلایی پیشرفتهای بعدی است، اما واقعا همه سهم شهر من از این رویداد چه خواهد بود؟
خبرگزاری ایکنا در نظر دارد در گزارشها و مصاحبههایی به طور منظم و هفتگی یکی از جنبههای رویداد بزرگ «مشهد 2017؛ پایتخت فرهنگی جهان اسلام» را بررسی کند.
