مروری بر سوابق و فعالیتهای تولیت جدید آستان قدس رضوی
گروه اجتماعی: حجتالاسلام والمسلمین سید ابراهیم رئیسی صبح امروز از سوی رهبر معظم انقلاب به عنوان تولیت جدید آستان قدس رضوی منصوب شد که در این گزارش نگاهی گذرا به زندگی، سوابق و فعالیتهای اجرایی و مسئولیتهای وی تاکنون داریم.
به گزارش خبرگزاری بین المللی قرآن(ایکنا) از خراسان رضوی، به نقل از پایگاه اطلاع رسانی سیدابراهیم رئیسی، حجتالاسلام و المسلمین سیدابراهیم رئیسی، تولیت آستان قدس رضوی در سال 1339 هجری شمسی در خانوادهای روحانی در محله نوغان مشهد مقدس دیده به جهان گشود. پدرش از روحانیون مشهد و جدّ مادریاش هم روحانی بود. وی از سادات حسینی(ع) است و نسباش از هر دو سو به امام زین العابدین، علی ابن الحسین(ع) میرسد. وی پنج ساله بود که پدر بزرگوارش به رحمت ایزدی پیوست.
تحصیلات
پس از پایان تحصیلات ابتدایی در مدرسه جوادیه، راه پدر را در پیش گرفت و وارد عرصه طلبگی و دروس حوزوی شد. ابتدا وارد مدرسه نواب شد و مدت کوتاهی در آنجا به تحصیل پرداخت و سپس برای گذراندن مقدمات شامل ادبیات، منطق، معانی و بیان به مدرسه علمیه آیتالله موسوینژاد رفت.
وی بنابر تأکید و سنت آیتالله موسوینژاد، در همان اوان طلبگی و از سال سوم، تدریس به طلبههای تازه وارد را آغاز کرد. تحصیل را در مدرسه آیتالله موسوینژاد تا سال 1354 ادامه داد تا آنکه در این سال، به توصیه برادر بزرگ خود، تصمیم گرفت برای ادامه تحصیلات به شهر مقدس قم برود.
در زمان ورود او به قم، مدارس فیضیه و دارالشفاء با اجبار طاغوت فعالیت نداشتند لذا وارد مدرسه آیتالله بروجردی شد. وی علاوه بر تحصیل در مدرسه آیتالله بروجردی، مدتی هم تحت مدیریت آیتالله پسندیده، در مدرسهای که به طور رسمی زیر نظر دفتر امام خمینی(ره) که آن زمان مسئولیتش با اخوی ایشان بود؛ اداره میشد، درس خواند.
وی در این مرحله کتاب اصولالفقه را نزد آیتالله مروی، لمعتین را محضر آیتالله فاضل هرندی، رسائل را نزد آیتالله موسوی تهرانی، مکاسب محرمه را خدمت آیتالله دوزدوزانی، مکاسب بیع را محضر آیتالله خزعلی، خیارات مکاسب را نزد آیتالله ستوده و آیتالله طاهری خرمآبادی و کفایه را خدمت آیتالله سید علی محقق داماد فرا گرفت.
اما اغتنام او از فضای علمی قم، تنها به فراگیری فقه و اصول محدود نماند و او در کنار دروس فقهی، شرح منظومه و فلسفه را نزد آیتالله احمد بهشتی و دوره شناخت را محضر آیتالله شهید مرتضی مطهری تلمذ کرد و درس نهجالبلاغه را نزد آیتالله نوری همدانی گذراند. او بنابر علاقه خود، در دورههای تفسیر قرآن هم شرکت کرد و به این منظور در جلسات تدریس آیتالله مشکینی حاضر بود و از آیتالله خزعلی استفاده برد.
حضور در محافل سیاسی و سوابق مبارزاتی
زمان حضور وی در قم مصادف با سالهای پایانی حاکمیت طاغوت بر کشور بود. در این دوره و خصوصاً از سال 56 که با هتاکی روزنامه اطلاعات وقت به حضرت امام خمینی(ره)، موج جدیدی از اعتراضها از قم آغاز و در سراسر کشور منتشر شد، حجتالاسلام و المسلمین رئیسی در اجتماعات اعتراضی که مبدأ اغلب آنها در قم، مدرسه آیتالله بروجردی(مدرسه خان) و مقصد آنها، بیوت علمای عظام بود شرکت میکرد، که از جمله مشهورترین این تظاهرات، تجمع 19 دی ماه سال 1356 در برابر منزل آیتالله العظمی نوری همدانی بود که با تیراندازی عوامل رژیم، به خون کشیده شد.
علاوه بر این، وی در مدرسه خان( که در دوره بسته شدن فیضیه و دارالشفاء برای طلاب انقلابی مرکزیت داشت) در قالب هستهای از طلاب انقلابی فعالیت میکرد.
حجتالاسلام و المسلمین رئیسی در این دوران فعالیتهای مبارزاتی خود را در ارتباط با علمای انقلابی که در زندان طاغوت بودند، پی گرفت و در این راستا به واسطه رفت و آمد به منزل آیات سید ناصر حسینی و شیخ هادی مروی، به مرور با بزرگانی چون شهید مطهری، بهشتی و مفتح، آقای حکیمی و سایر بزرگان آشنا شد. وی در این دوران حضور پراکنده خود در تهران را با فعالیت انقلابی همراه میکرد و در تجمعهایی چون تحصن علماء و روحانیون دانشگاه تهران، شرکت داشت.
پس از پیروزی انقلاب اسلامی، مرحوم شهید بهشتی که از نگرش عمیق حکومتی و تشکیلاتی برخوردار بود، بر آن شد تا با هدف کادرسازی برای تأمین نیازهای مدیریتی نظام تازه پا، یک دوره آموزشی برای حدود 70 نفر از طلاب قم که آنها را برای به دوش کشیدن بار مسئولیتهای مختلف در کشور مناسب تشخیص داده بود، برگزار تا آنها را برای پذیرش این مسئولیتها آماده کند که حجتالاسلام و المسلمین رئیسی یکی از این طلاب برگزیده بود.
در این دوره فشرده که عمدتاً در مدرسه عالی شهید مطهری برگزار میشد، شخص شهید آیتالله بهشتی، حضرت آیتالله خامنهای و دیگران از جمله مرحوم شهید حسن آیت، آیتالله موسوی اردبیلی و ... به صورت هفتگی به تدریس میپرداختند.
در روزهای اول استقرار نظام جمهوری اسلامی، همچون برخی مناطق دیگر مرزی در کشور، اخبار خوبی از شهر مسجد سلیمان که پایگاه گروههای چپ و مارکسیست بود به گوش نمیرسید. اینگونه شد که حضرت امام(ره) برای ساماندهی اوضاع، آیتالله شیخ هادی مروی را به عنوان نماینده خود در این شهر منصوب فرمودند. به این ترتیب، حجتالاسلام و المسلمین رئیسی به دعوت آن مرحوم، برای کمک در کار فرهنگی و اداره شهر همراه با گروهی از طلاب به مسجدسلیمان رفت و کلید ارتباط وی با مجموعه دادسرای انقلاب هم از همانجا زده شد.
حجتالاسلام و المسلمین سیدابراهیم رئیسی پس از بازگشت از مسجدسلیمان، مجموعه سیاسی ایدئولوژیک پادگان آموزشی صفر دو، در شاهرود را تأسیس و برای مدت کوتاهی آن را اداره کرد.
ورود حجتالاسلام و المسلمین رئیسی به عرصه مدیریت قضایی از سال 1359 و با حضور در جایگاه دادیاری شهرستان کرج آغاز شد. اما هنوز چند ماهی از این دوره نگذشته بود، که با حکم دادستان کل انقلاب، شهید آیتالله قدوسی، دادستان کرج شد.
اوضاع قضایی شهر کرج به علت مهاجرت عمومی به این شهرستان نزدیک به پایتخت و مسائل برآمده از محیط امنیتی ـ سیاسی عمومی کشور در اوایل شکل گیری نظام مقدس جمهوری اسلامی، از جمله آغاز جنگ تحمیلی در شهریور 1359، پیچیده بود و اداره آن نیازمند جذب نیروهای فهیم انقلابی و هماهنگی با دیگر مسئولان بود که حجتالاسلام و المسلمین رئیسی در طول این دوره دو سال و اندی(سالهای 59 و 60) به آن اهتمام ورزید.
موفقیت وی در ساماندهی وضعیت پیچیده این شهر موجب شد تا در سال 1361، همزمان با دادستانی کرج، مسئولیت دادستانی شهر همدان نیز به وی محول شود. به این ترتیب حجتالاسلام و المسلمین رئیسی ناگزیر بود تا برای رسیدگی به امور هر دو حوزه، ایام هفته خود را به دو بخش، تقسیم و پیوسته میان این دو شهر تردد کند.
حضور همزمان وی در این دو مسئولیت، سه تا چهار ماه ادامه یافت تا آنکه به عنوان دادستان استان همدان معرفی شد و از 1361 تا 1363، به مدت سه سال در این سمت خدمت کرد. سال 1364، سال آغاز مدیریت قضایی وی در پایتخت بود و به این ترتیب عهدهدار سمت جانشینی دادستان انقلاب تهران شد.
با گذشت سه سال از این تاریخ و در سال 1367، مورد توجه ویژه حضرت امام خمینی(ره) قرار گرفت و احکام ویژه (1 و 2 و 3) و مستقیمی برای رسیدگی به مشکلات قضایی در برخی استانها از جمله لرستان، کرمانشاه و سمنان را مستقل از ساختار قوه قضائیه، از بنیانگذار انقلاب اسلامی دریافت کرد. بعد از آن هم حضرت امام خمینی(ره) چندین پرونده مهم را برای تصمیم قضایی به وی و آقای نیری محول کرد.
بعد از رحلت حضرت امام(ره) و آغاز زعامت حضرت آیتالله خامنهای، حجتالاسلام والمسلمین رئیسی با حکم آیتالله یزدی، رئیس وقت قوه قضائیه، به سمت دادستان تهران منصوب شد و از سال 1368 تا 1373 به مدت پنج سال این مسئولیت را بر عهده گرفت. پس از آن و از سال 1373 به ریاست سازمان بازرسی کل کشور منصوب شد و این سمت را تا سال 1383 عهدهدار بود.
حجتالاسلام و المسلمین رئیسی از سال 1383 تا سال 1393، به مدت 10 سال معاون اول قوه قضائیه بود و از سال 1393 تاکنون نیز دادستان کل کشور است. همچنین وی از سال 1391 تاکنون با حکم مقام معظم رهبری به عنوان دادستان کل ویژه روحانیت نیز منصوب شد.
درس و بحث همگام با پذیرش مسئولیتهای مختلف در نظام جمهوری اسلامی
حجتالاسلام و المسلمین رئیسی درباره انگیزه خود برای جدا نشدن از کانون درس و بحث حوزوی میگوید: «اگر چه اشتغال به فعالیتهای انقلابی و مناصب قضایی و فرهنگی در طول دوره مبارزات انقلابی و پس از پیروزی انقلاب اسلامی، برای ما که تابع ولایت فقیه و مقلّد حضرت امام(ره) بودیم، یک واجب کفایی محسوب میشد و گریزی از تقیّد به آن نبود، اما واقعیت آن است که برای یک طلبه، حلاوت قرار گرفتن در بحبوحه درس و بحث حوزوی و فقهی، با هیچ اشتغالی قابل معاوضه نیست».
بر این اساس وی در سال اول پذیرش مسئولیت دادستان انقلاب اسلامی در کرج، با سه نفر از دوستان طلبه خود، حضور در یک دوره فقهی در محضر آیتالله مدرسی را آغاز کرد و برای آنکه به اشتغالات اداری او ضربهای وارد نشود، زمان آن را در هماهنگی با استاد، اولین ساعات صبحگاهی تنظیم کرد.
این رویه را خصوصاً پس بازگشت از همدان به تهران ادامه داد و علاوه بر صبحگاهان، برخی روزهای تعطیل خود را هم به دنبال کردن دروس حوزوی اختصاص داد. او در این دوره، خارج اصول را نزد مرحوم آیتالله سید محمدحسن مرعشی و آیتالله هاشمی شاهرودی و خارج فقه را محضر مرحوم آیتالله آقا مجتبی تهرانی بود. از سال 1370 هم که رهبر معظم انقلاب اسلامی جلسات درس خارج فقه خود را دایر کردند به مدت چهارده سال در درس معظم له حضور یافت و دروس جهاد، قصاص و مکاسب محرمه را در محضر ایشان تلمذ کرد.
حجتالاسلام و المسلمین رئیسی علاوه بر این، بنا به توصیه مکرر آیتالله مهدوی کنی و آیتالله آقا مجتبی تهرانی مبنی بر حفظ ارتباط درسی خود با طلاب، از سالها پیش تاکنون به عنوان مدرس در مدرسه علمیه مروی به تدریس سطوح عالی و کفایتین مشغول بوده و اکنون نیز قواعد فقه تدریس میکند.
وی در این مدت، تدریس تمام سطح از مقدمات تا رسائل و مکاسب و پایان کفایتین را در مدارس علمیه تهران از جمله، مدارس مجد، امیرالمومنین(ع)، امام حسین(ع) و مروی تدریس کرده است.
تاکنون یک دوره از درسهای حوزوی وی در زمینه قواعد فقه، در قالب سه جلد کتاب به نام قواعد فقه عبادی، فقه قضایی و فقه اقتصادی آماده که از سوی طلاب تدوین و آماده چاپ شده است.
حجتالاسلام والمسلمین رئیسی همچنین پس از اتمام تحصیلات در دوره کارشناسی ارشد با ترغیب بعضی از اساتید خود، از جمله مرحوم آیتالله مرعشی در کنکور دکترای مدرسه عالی شهید مطهری شرکت کرد و پس از قبولی در آزمون کتبی و شفاهی، دوره دکترای فقه و اصول را در این مرکز علمی گذراند و با دفاع از پایاننامه خود با عنوان «تعارض اصل و ظاهر در فقه و حقوق» موفق به اخذ مدرک دکتری در رشته فقه و حقوق خصوصی شد.
وی علاوه بر این، رسالهای هم با عنوان ارث بلاوارث برای اخذ مدرک سطح چهار به عنوان بالاترین مدرک حوزه علمیه قم، ارائه کرد که موفقیت در ارائه آن منجر به اخذ بالاترین مدرک حوزوی شد.
حجتالاسلام والمسلمین رئیسی در حوزه دانشگاهی هم در مقاطع کارشناسی ارشد و دکتری دانشگاه امام صادق(ع) و دانشگاه شهید مطهری به تدریس دروس تخصصی فقه قضا و فقه اقتصاد پرداخته است.
عضویت در شورای مرکزی روحانیت مبارز
در نیمه دوم سال 1376 پیشنهاد اعضاء مؤثر جامعه روحانیت مبارز از جمله آیتالله مهدوی کنی و آیتالله یزدی برای حضور و عضویت در شورای مرکزی جامعه روحانیت مبارز را پذیرفت و با رأی اعضا در یکی از جلسات جامعه، رسماً به عضویت شورای مرکزی جامعه روحانیت در آمد.
وی در سال 1385، از طرف جامعه مدرسین حوزه علمیه قم و جامعه روحانیت مبارز و به توصیه نخبگان استان خراسان جنوبی برای عضویت در چهارمین دوره مجلس خبرگان رهبری، خود را در معرض انتخاب مردم شریف استان آن استان قرار داد و با نظر مثبت بیش از 80 درصد مردم این استان وارد مجلس خبرگان شد.
دو سال پس از حضور در این مجلس، با رأی خبرگان ملت به عنوان عضو هیئت رئیسه انتخاب و عضویت وی در این جایگاه تا اتمام دور چهارم، با رأی نمایندگان محترم مجلس خبرگان تمدید شد. در هیئت رئیسه، مسئولیت بخش اجرایی دبیرخانه را بر عهده گرفت و علاوه بر آن مسئولیت دفتر تهران که مسئول ارتباط خبرگان با نهادها و سازمانهای مختلف است به وی محول شد.
عضویت در کمیسیون آئیننامه مجلس خبرگان و عضو منتخب کمیته تنظیم بیانیه پایانی تمامی اجلاسیهها در دوره چهارم، از سایر مسئولیتهای وی در این دوره بود. حجتالاسلام والمسلمین رئیسی در طول دوره چهارم مجلس خبرگان رهبری، عضو و دبیر کمیسیون تحقیق نیز بود.
سوابق علمی
-سطح چهار فقه و اصول از حوزه علمیه قم
- فوق لیسانس حقوق بینالملل خصوصی
- دکترای فقه و مبانی حقوق با گرایش حقوق خصوصی از دانشگاه شهید مطهری
- تدریس متون فقهی سطح عالی و قواعد فقه قضاء و فقه اقتصاد در حوزههای علمیه تهران و دانشگاهها
تالیفات و آثار
الف- کتب در دست انتشار
- تألیف کتاب در خصوص ارث بلاوارث در فقه و حقوق
- تألیف کتاب در خصوص تعارض اصل و ظاهر در فقه و حقوق
- کتاب تقریرات درس قواعد فقه (بخش قضایی)
- کتاب تقریرات درس قواعد فقه (بخش اقتصادی)
- کتاب تقریرات درس قواعد فقه (بخش عبادی)
- تألیف کتاب سیر تحول در نظارت و بازرسی
ب- مقالات و سخنرانی علمی ارائه شده
- تعدد اسباب مسئولیت
- بیع فاسد و اقسام آن
- مفهوم رهن
- مدیریت کارآمد
- نظارت اثر بخش
- تاثیر متقابل تصمیمات قضایی و اقتصادی
- جایگاه نظارت و یازرسی در اسلام
-عدالت و تاثیر آن بر سبک زندگی
سوابق مدیریتی و سیاسی
- انجام ماموریتهای ویژه قضایی در مناطق مختلف کشور با حکم امام خمینی(ره)
- عضویت در هیات امنای ستاد اجرایی فرمان امام(ره) ـ موضوع اموال در اختیار ولی فقیه ـ به مدت 10 سال از سوی رهبر معظم انقلاب
- معاون اول قوه قضاییه به مدت 10 سال
- ریاست سازمان بازرسی کل کشور به مدت 10 سال
- دادستان انقلاب اسلامی تهران
- اولین دبیر ستاد احیای امر به معروف و نهی از منکر کشور
- دادستان انقلاب اسلامی استان همدان
- عضو هیات عالی گزینش کشور
- مشارکت در تاسیس دفاتر حزب جمهوری اسلامی در جنوب خراسان به دستور آیت الله دکتر شهید بهشتی
- مؤسس حوزه علمیه فاطمه الزهرا(س) خواهران در تهران(کوی نصر)
مسئولیتهای کنونی
ـ دادستان کل ویژه روحانیت با حکم رهبر معظم انقلاب
ـ دادستان کل کشور
- عضویت در هیات رئیسه مجلس خبرگان رهبری
ـ رئیس شورای نظارت بر سازمان صدا و سیما
- عضو شورای مرکزی جامعه روحانیت مبارز تهران
- نماینده مردم شریف استان خراسان جنوبی در مجلس خبرگان رهبری
تحصیلات
پس از پایان تحصیلات ابتدایی در مدرسه جوادیه، راه پدر را در پیش گرفت و وارد عرصه طلبگی و دروس حوزوی شد. ابتدا وارد مدرسه نواب شد و مدت کوتاهی در آنجا به تحصیل پرداخت و سپس برای گذراندن مقدمات شامل ادبیات، منطق، معانی و بیان به مدرسه علمیه آیتالله موسوینژاد رفت.
وی بنابر تأکید و سنت آیتالله موسوینژاد، در همان اوان طلبگی و از سال سوم، تدریس به طلبههای تازه وارد را آغاز کرد. تحصیل را در مدرسه آیتالله موسوینژاد تا سال 1354 ادامه داد تا آنکه در این سال، به توصیه برادر بزرگ خود، تصمیم گرفت برای ادامه تحصیلات به شهر مقدس قم برود.
در زمان ورود او به قم، مدارس فیضیه و دارالشفاء با اجبار طاغوت فعالیت نداشتند لذا وارد مدرسه آیتالله بروجردی شد. وی علاوه بر تحصیل در مدرسه آیتالله بروجردی، مدتی هم تحت مدیریت آیتالله پسندیده، در مدرسهای که به طور رسمی زیر نظر دفتر امام خمینی(ره) که آن زمان مسئولیتش با اخوی ایشان بود؛ اداره میشد، درس خواند.
وی در این مرحله کتاب اصولالفقه را نزد آیتالله مروی، لمعتین را محضر آیتالله فاضل هرندی، رسائل را نزد آیتالله موسوی تهرانی، مکاسب محرمه را خدمت آیتالله دوزدوزانی، مکاسب بیع را محضر آیتالله خزعلی، خیارات مکاسب را نزد آیتالله ستوده و آیتالله طاهری خرمآبادی و کفایه را خدمت آیتالله سید علی محقق داماد فرا گرفت.
اما اغتنام او از فضای علمی قم، تنها به فراگیری فقه و اصول محدود نماند و او در کنار دروس فقهی، شرح منظومه و فلسفه را نزد آیتالله احمد بهشتی و دوره شناخت را محضر آیتالله شهید مرتضی مطهری تلمذ کرد و درس نهجالبلاغه را نزد آیتالله نوری همدانی گذراند. او بنابر علاقه خود، در دورههای تفسیر قرآن هم شرکت کرد و به این منظور در جلسات تدریس آیتالله مشکینی حاضر بود و از آیتالله خزعلی استفاده برد.
حضور در محافل سیاسی و سوابق مبارزاتی
زمان حضور وی در قم مصادف با سالهای پایانی حاکمیت طاغوت بر کشور بود. در این دوره و خصوصاً از سال 56 که با هتاکی روزنامه اطلاعات وقت به حضرت امام خمینی(ره)، موج جدیدی از اعتراضها از قم آغاز و در سراسر کشور منتشر شد، حجتالاسلام و المسلمین رئیسی در اجتماعات اعتراضی که مبدأ اغلب آنها در قم، مدرسه آیتالله بروجردی(مدرسه خان) و مقصد آنها، بیوت علمای عظام بود شرکت میکرد، که از جمله مشهورترین این تظاهرات، تجمع 19 دی ماه سال 1356 در برابر منزل آیتالله العظمی نوری همدانی بود که با تیراندازی عوامل رژیم، به خون کشیده شد.
علاوه بر این، وی در مدرسه خان( که در دوره بسته شدن فیضیه و دارالشفاء برای طلاب انقلابی مرکزیت داشت) در قالب هستهای از طلاب انقلابی فعالیت میکرد.
حجتالاسلام و المسلمین رئیسی در این دوران فعالیتهای مبارزاتی خود را در ارتباط با علمای انقلابی که در زندان طاغوت بودند، پی گرفت و در این راستا به واسطه رفت و آمد به منزل آیات سید ناصر حسینی و شیخ هادی مروی، به مرور با بزرگانی چون شهید مطهری، بهشتی و مفتح، آقای حکیمی و سایر بزرگان آشنا شد. وی در این دوران حضور پراکنده خود در تهران را با فعالیت انقلابی همراه میکرد و در تجمعهایی چون تحصن علماء و روحانیون دانشگاه تهران، شرکت داشت.
پس از پیروزی انقلاب اسلامی، مرحوم شهید بهشتی که از نگرش عمیق حکومتی و تشکیلاتی برخوردار بود، بر آن شد تا با هدف کادرسازی برای تأمین نیازهای مدیریتی نظام تازه پا، یک دوره آموزشی برای حدود 70 نفر از طلاب قم که آنها را برای به دوش کشیدن بار مسئولیتهای مختلف در کشور مناسب تشخیص داده بود، برگزار تا آنها را برای پذیرش این مسئولیتها آماده کند که حجتالاسلام و المسلمین رئیسی یکی از این طلاب برگزیده بود.
در این دوره فشرده که عمدتاً در مدرسه عالی شهید مطهری برگزار میشد، شخص شهید آیتالله بهشتی، حضرت آیتالله خامنهای و دیگران از جمله مرحوم شهید حسن آیت، آیتالله موسوی اردبیلی و ... به صورت هفتگی به تدریس میپرداختند.
در روزهای اول استقرار نظام جمهوری اسلامی، همچون برخی مناطق دیگر مرزی در کشور، اخبار خوبی از شهر مسجد سلیمان که پایگاه گروههای چپ و مارکسیست بود به گوش نمیرسید. اینگونه شد که حضرت امام(ره) برای ساماندهی اوضاع، آیتالله شیخ هادی مروی را به عنوان نماینده خود در این شهر منصوب فرمودند. به این ترتیب، حجتالاسلام و المسلمین رئیسی به دعوت آن مرحوم، برای کمک در کار فرهنگی و اداره شهر همراه با گروهی از طلاب به مسجدسلیمان رفت و کلید ارتباط وی با مجموعه دادسرای انقلاب هم از همانجا زده شد.
حجتالاسلام و المسلمین سیدابراهیم رئیسی پس از بازگشت از مسجدسلیمان، مجموعه سیاسی ایدئولوژیک پادگان آموزشی صفر دو، در شاهرود را تأسیس و برای مدت کوتاهی آن را اداره کرد.
ورود حجتالاسلام و المسلمین رئیسی به عرصه مدیریت قضایی از سال 1359 و با حضور در جایگاه دادیاری شهرستان کرج آغاز شد. اما هنوز چند ماهی از این دوره نگذشته بود، که با حکم دادستان کل انقلاب، شهید آیتالله قدوسی، دادستان کرج شد.
اوضاع قضایی شهر کرج به علت مهاجرت عمومی به این شهرستان نزدیک به پایتخت و مسائل برآمده از محیط امنیتی ـ سیاسی عمومی کشور در اوایل شکل گیری نظام مقدس جمهوری اسلامی، از جمله آغاز جنگ تحمیلی در شهریور 1359، پیچیده بود و اداره آن نیازمند جذب نیروهای فهیم انقلابی و هماهنگی با دیگر مسئولان بود که حجتالاسلام و المسلمین رئیسی در طول این دوره دو سال و اندی(سالهای 59 و 60) به آن اهتمام ورزید.
موفقیت وی در ساماندهی وضعیت پیچیده این شهر موجب شد تا در سال 1361، همزمان با دادستانی کرج، مسئولیت دادستانی شهر همدان نیز به وی محول شود. به این ترتیب حجتالاسلام و المسلمین رئیسی ناگزیر بود تا برای رسیدگی به امور هر دو حوزه، ایام هفته خود را به دو بخش، تقسیم و پیوسته میان این دو شهر تردد کند.
حضور همزمان وی در این دو مسئولیت، سه تا چهار ماه ادامه یافت تا آنکه به عنوان دادستان استان همدان معرفی شد و از 1361 تا 1363، به مدت سه سال در این سمت خدمت کرد. سال 1364، سال آغاز مدیریت قضایی وی در پایتخت بود و به این ترتیب عهدهدار سمت جانشینی دادستان انقلاب تهران شد.
با گذشت سه سال از این تاریخ و در سال 1367، مورد توجه ویژه حضرت امام خمینی(ره) قرار گرفت و احکام ویژه (1 و 2 و 3) و مستقیمی برای رسیدگی به مشکلات قضایی در برخی استانها از جمله لرستان، کرمانشاه و سمنان را مستقل از ساختار قوه قضائیه، از بنیانگذار انقلاب اسلامی دریافت کرد. بعد از آن هم حضرت امام خمینی(ره) چندین پرونده مهم را برای تصمیم قضایی به وی و آقای نیری محول کرد.
بعد از رحلت حضرت امام(ره) و آغاز زعامت حضرت آیتالله خامنهای، حجتالاسلام والمسلمین رئیسی با حکم آیتالله یزدی، رئیس وقت قوه قضائیه، به سمت دادستان تهران منصوب شد و از سال 1368 تا 1373 به مدت پنج سال این مسئولیت را بر عهده گرفت. پس از آن و از سال 1373 به ریاست سازمان بازرسی کل کشور منصوب شد و این سمت را تا سال 1383 عهدهدار بود.
حجتالاسلام و المسلمین رئیسی از سال 1383 تا سال 1393، به مدت 10 سال معاون اول قوه قضائیه بود و از سال 1393 تاکنون نیز دادستان کل کشور است. همچنین وی از سال 1391 تاکنون با حکم مقام معظم رهبری به عنوان دادستان کل ویژه روحانیت نیز منصوب شد.
درس و بحث همگام با پذیرش مسئولیتهای مختلف در نظام جمهوری اسلامی
حجتالاسلام و المسلمین رئیسی درباره انگیزه خود برای جدا نشدن از کانون درس و بحث حوزوی میگوید: «اگر چه اشتغال به فعالیتهای انقلابی و مناصب قضایی و فرهنگی در طول دوره مبارزات انقلابی و پس از پیروزی انقلاب اسلامی، برای ما که تابع ولایت فقیه و مقلّد حضرت امام(ره) بودیم، یک واجب کفایی محسوب میشد و گریزی از تقیّد به آن نبود، اما واقعیت آن است که برای یک طلبه، حلاوت قرار گرفتن در بحبوحه درس و بحث حوزوی و فقهی، با هیچ اشتغالی قابل معاوضه نیست».
بر این اساس وی در سال اول پذیرش مسئولیت دادستان انقلاب اسلامی در کرج، با سه نفر از دوستان طلبه خود، حضور در یک دوره فقهی در محضر آیتالله مدرسی را آغاز کرد و برای آنکه به اشتغالات اداری او ضربهای وارد نشود، زمان آن را در هماهنگی با استاد، اولین ساعات صبحگاهی تنظیم کرد.
این رویه را خصوصاً پس بازگشت از همدان به تهران ادامه داد و علاوه بر صبحگاهان، برخی روزهای تعطیل خود را هم به دنبال کردن دروس حوزوی اختصاص داد. او در این دوره، خارج اصول را نزد مرحوم آیتالله سید محمدحسن مرعشی و آیتالله هاشمی شاهرودی و خارج فقه را محضر مرحوم آیتالله آقا مجتبی تهرانی بود. از سال 1370 هم که رهبر معظم انقلاب اسلامی جلسات درس خارج فقه خود را دایر کردند به مدت چهارده سال در درس معظم له حضور یافت و دروس جهاد، قصاص و مکاسب محرمه را در محضر ایشان تلمذ کرد.
حجتالاسلام و المسلمین رئیسی علاوه بر این، بنا به توصیه مکرر آیتالله مهدوی کنی و آیتالله آقا مجتبی تهرانی مبنی بر حفظ ارتباط درسی خود با طلاب، از سالها پیش تاکنون به عنوان مدرس در مدرسه علمیه مروی به تدریس سطوح عالی و کفایتین مشغول بوده و اکنون نیز قواعد فقه تدریس میکند.
وی در این مدت، تدریس تمام سطح از مقدمات تا رسائل و مکاسب و پایان کفایتین را در مدارس علمیه تهران از جمله، مدارس مجد، امیرالمومنین(ع)، امام حسین(ع) و مروی تدریس کرده است.
تاکنون یک دوره از درسهای حوزوی وی در زمینه قواعد فقه، در قالب سه جلد کتاب به نام قواعد فقه عبادی، فقه قضایی و فقه اقتصادی آماده که از سوی طلاب تدوین و آماده چاپ شده است.
حجتالاسلام والمسلمین رئیسی همچنین پس از اتمام تحصیلات در دوره کارشناسی ارشد با ترغیب بعضی از اساتید خود، از جمله مرحوم آیتالله مرعشی در کنکور دکترای مدرسه عالی شهید مطهری شرکت کرد و پس از قبولی در آزمون کتبی و شفاهی، دوره دکترای فقه و اصول را در این مرکز علمی گذراند و با دفاع از پایاننامه خود با عنوان «تعارض اصل و ظاهر در فقه و حقوق» موفق به اخذ مدرک دکتری در رشته فقه و حقوق خصوصی شد.
وی علاوه بر این، رسالهای هم با عنوان ارث بلاوارث برای اخذ مدرک سطح چهار به عنوان بالاترین مدرک حوزه علمیه قم، ارائه کرد که موفقیت در ارائه آن منجر به اخذ بالاترین مدرک حوزوی شد.
حجتالاسلام والمسلمین رئیسی در حوزه دانشگاهی هم در مقاطع کارشناسی ارشد و دکتری دانشگاه امام صادق(ع) و دانشگاه شهید مطهری به تدریس دروس تخصصی فقه قضا و فقه اقتصاد پرداخته است.
عضویت در شورای مرکزی روحانیت مبارز
در نیمه دوم سال 1376 پیشنهاد اعضاء مؤثر جامعه روحانیت مبارز از جمله آیتالله مهدوی کنی و آیتالله یزدی برای حضور و عضویت در شورای مرکزی جامعه روحانیت مبارز را پذیرفت و با رأی اعضا در یکی از جلسات جامعه، رسماً به عضویت شورای مرکزی جامعه روحانیت در آمد.
وی در سال 1385، از طرف جامعه مدرسین حوزه علمیه قم و جامعه روحانیت مبارز و به توصیه نخبگان استان خراسان جنوبی برای عضویت در چهارمین دوره مجلس خبرگان رهبری، خود را در معرض انتخاب مردم شریف استان آن استان قرار داد و با نظر مثبت بیش از 80 درصد مردم این استان وارد مجلس خبرگان شد.
دو سال پس از حضور در این مجلس، با رأی خبرگان ملت به عنوان عضو هیئت رئیسه انتخاب و عضویت وی در این جایگاه تا اتمام دور چهارم، با رأی نمایندگان محترم مجلس خبرگان تمدید شد. در هیئت رئیسه، مسئولیت بخش اجرایی دبیرخانه را بر عهده گرفت و علاوه بر آن مسئولیت دفتر تهران که مسئول ارتباط خبرگان با نهادها و سازمانهای مختلف است به وی محول شد.
عضویت در کمیسیون آئیننامه مجلس خبرگان و عضو منتخب کمیته تنظیم بیانیه پایانی تمامی اجلاسیهها در دوره چهارم، از سایر مسئولیتهای وی در این دوره بود. حجتالاسلام والمسلمین رئیسی در طول دوره چهارم مجلس خبرگان رهبری، عضو و دبیر کمیسیون تحقیق نیز بود.
سوابق علمی
-سطح چهار فقه و اصول از حوزه علمیه قم
- فوق لیسانس حقوق بینالملل خصوصی
- دکترای فقه و مبانی حقوق با گرایش حقوق خصوصی از دانشگاه شهید مطهری
- تدریس متون فقهی سطح عالی و قواعد فقه قضاء و فقه اقتصاد در حوزههای علمیه تهران و دانشگاهها
تالیفات و آثار
الف- کتب در دست انتشار
- تألیف کتاب در خصوص ارث بلاوارث در فقه و حقوق
- تألیف کتاب در خصوص تعارض اصل و ظاهر در فقه و حقوق
- کتاب تقریرات درس قواعد فقه (بخش قضایی)
- کتاب تقریرات درس قواعد فقه (بخش اقتصادی)
- کتاب تقریرات درس قواعد فقه (بخش عبادی)
- تألیف کتاب سیر تحول در نظارت و بازرسی
ب- مقالات و سخنرانی علمی ارائه شده
- تعدد اسباب مسئولیت
- بیع فاسد و اقسام آن
- مفهوم رهن
- مدیریت کارآمد
- نظارت اثر بخش
- تاثیر متقابل تصمیمات قضایی و اقتصادی
- جایگاه نظارت و یازرسی در اسلام
-عدالت و تاثیر آن بر سبک زندگی
سوابق مدیریتی و سیاسی
- انجام ماموریتهای ویژه قضایی در مناطق مختلف کشور با حکم امام خمینی(ره)
- عضویت در هیات امنای ستاد اجرایی فرمان امام(ره) ـ موضوع اموال در اختیار ولی فقیه ـ به مدت 10 سال از سوی رهبر معظم انقلاب
- معاون اول قوه قضاییه به مدت 10 سال
- ریاست سازمان بازرسی کل کشور به مدت 10 سال
- دادستان انقلاب اسلامی تهران
- اولین دبیر ستاد احیای امر به معروف و نهی از منکر کشور
- دادستان انقلاب اسلامی استان همدان
- عضو هیات عالی گزینش کشور
- مشارکت در تاسیس دفاتر حزب جمهوری اسلامی در جنوب خراسان به دستور آیت الله دکتر شهید بهشتی
- مؤسس حوزه علمیه فاطمه الزهرا(س) خواهران در تهران(کوی نصر)
مسئولیتهای کنونی
ـ دادستان کل ویژه روحانیت با حکم رهبر معظم انقلاب
ـ دادستان کل کشور
- عضویت در هیات رئیسه مجلس خبرگان رهبری
ـ رئیس شورای نظارت بر سازمان صدا و سیما
- عضو شورای مرکزی جامعه روحانیت مبارز تهران
- نماینده مردم شریف استان خراسان جنوبی در مجلس خبرگان رهبری
