خطبه فدكيه؛ یک دوره تفسیر قرآن به زبان روز/ شکستن سد جهل و فتنه، مهمترين محور این خطبه است
گروه انديشه: خطبه فدکیه سراسر آگاهی بخشی و تذکر مردم است به معارف ناب اسلامی، گویا حضرت زهرا(س) قصد دارد یک دوره تفسیر قرآن را فشرده به زبان روز، برای مردم بیان کند و شکل جدید فتنه و جهلی که مردم گرفتارش شدهاند را بیان کنند.
به گزارش خبرگزاري بينالمللي قرآن(ايكنا) از خراسان رضوي، تداوم نقش هدایتگری دین مبین اسلام در همه عصرها و نسلها، ارائه پاسخی مناسب به نیازهای مختلف بشر را ضروري ميسازد. با توجه به الگوپذيري بشر، اسلام در همه الگوهاي جاودانهاي همچون ائمه اطهار و معصومان(ع) را ارائه كرده است تا انسانها از آنها الگو گيرند.
گرچه نقشآفريني آنها تنها در مقطعي از زمان صورت گرفته است اما اتصال آنها به اراده الهي موجب شده است تا تاثيري جاودان و دائم از خود به جا گذارند؛ از این میان، حضرت فاطمه زهرا(س) هرچند مانند سوره كوثر كه كوتاهترين سوره قرآن است، عمر بسیار کوتاهی داشت اما تجلّی خیر کثیر، برکت، نصر و پویایی است.
«إعلَموا أنّی فاطمة، بدانید که من فاطمه ام.»
حضرت زهرا(س) نه تنها الگوی زنان، که اسوه همه نیکان و پاکان تاریخ است اما با اين وجود، تاریخ شاهد مظلومیت آن حضرت و عدم شناخت وی از طرف معاصران و متأخّران است، تا آنجا که خود حضرت در بیان حق خویش، به مطلبی بسیار روشن میپردازد و ميفرمايد: «إعلَموا أنّی فاطمة، بدانید که من فاطمه ام»، مطلبی که به عمد یا سهو مورد غفلت واقع شده است.
حضرت فاطمه زهرا(س)، خطبه فدکیه را كه شامل حمد و ستایش الهی، معرفی پیامبر(ص)، ابزار سعادت، تبیین علل احکام الهی، معرفی حضرت علی(ع) به عنوان استوارکننده دین و ذکر فضیلت ایشان، معرفی شخصیت خود با ذکر جمله معروف «اِعلَموا أنّی فاطمة»، بیان سابقه اعراب و موقعیت عرب در عصر بعثت، شِکوه از مردم و بیان وضعیت اسلام پس از رسول خدا(ص)، افشای سیاست جعل حدیث و مسئله ارث، محاکمه شخصیتهای ساکت و منحرف، بی تفاوتی و انزوای مردم در سخن با انصار و بیان سرنوشت مسلمانان پس از رحلت پیامبر اکرم(ص)، هشدار به تشنگان قدرت و اتمام حجت است، برای استماع همه جویندگان حقیقت در تمام تاریخ بيان كرد.
حجتالاسلام سید احمد هاشمی، مسؤل پژوهش حوزه علمیه امام رضا(ع) گناباد در گفتوگو با ايكنا با بيان اينكه خطبه فدکیه در فضایی بيان شد که جناب ابوبکر و عمر با استدلالی مخدوش و معیوب، باغ فدک را که به منزله ارث از پیامبر اسلام(ص) به دخترش رسیده بود، از ایشان غصب کردند، اظهار كرد: این باغ هر چند ملک شخصی حضرت فاطمه(س) بود اما صرف امور عامالمنفعه میشد و حضرت هیچگاه، نعوذبالله به این باغ چشم طمع نداشت.
دلایل حساسیت حضرت فاطمه زهرا(س) برای بازگرداندن فدک
وي در پاسخ به اين سؤال كه چرا حضرت زهرا(س) اینقدر برای بازگرداندن این باغ حساسیت نشان دادند، گفت: جواب اين پرسش در خود خطبه هست، هرچند برای فهم متن ایشان، شناخت شخصیت خود حضرت از بیرون هم مهم است يعني اينكه بايد زندگی ساده و بیآلایش همراه با زهد و تقوا حضرت فاطمه(س) و بیاعتنایی ايشان به مال و منال دنيا را شناخته باشيم.
مسؤل پژوهش حوزه علمیه امام رضا(ع) گناباد ادامه داد: بعد از اين شناخت شخصيتي به خود خطبه به عنوان يك سند معتبر استدلال میکنیم كه اجزاي مختلفي از توحید خدا گرفته تا فلسفه نبوت و استدلال برای اثبات مدعا از قرآن را دارا است.
سراسر خطبه فدکیه، آگاهیبخشی و تذکر مردم به معارف ناب اسلامی است
حجتالاسلام هاشمی با بيان اينكه تمام اجزاي خطبه فدكيه حول محور «شکستن سد جهل و فتنه» است، ابراز كرد: سراسر اين خطبه، آگاهیبخشی و تذکر مردم به معارف ناب اسلامی است به گونهاي كه گویا حضرت فاطمه(س) قصد دارد تا یک دوره تفسیر قرآن را فشرده و به زبان روز براي مردم بیان و شکل جدید فتنه و جهلی که مردم گرفتارش شدهاند را ترسيم كند.
وي برگشتن به جاهلیت در شکلی متفاوت را دغدغه حضرت زهرا(س) عنوان و بيان كرد: ايشان در بخشي از خطبه فدكيه در خصوص عمل به قرآن بعد از پيامبر اعظم، حضرت محمد(ص) تاكيد كرده و ميفرمايد: «این کتاب خداست که هر صبح و شام بر در خانههای شما فریاد میزند و با آواز بلند و تلاوت و فهماندن آن اعلان میدارد که انبیاء قبل هم میمردند و این حکم الهی و قضاء حتمی بر آنها هم وارد میشد؛ آنجا که میفرماید: « و ما محمد الارسول. . . »، محمد نیست مگر فرستادهای که بیش از او نیز فرستادگانی آمدهاند و گذشتهاند. آیا اگر او بمیرد و یا کشته شود، شما به دوران جاهلیت گذشته خود برمیگردید؟ و هر کس به گذشته خود برگردد، (از دین خارج گردد) هرگز زیانی به خداوند نیاورد و به زودی خداوند پاداش سپاسگزاران را خواهد داد.»
دغدغه حضرت فاطمه زهرا(س) یک باغ به اندازه فدک نيست
وي با اشاره به بخشهايي از خطبه فدكيه، تاكيد كرد: اين خطبه نشان ميدهد كه دغدغه حضرت فاطمه زهرا(س) یک باغ به اندازه فدک نيست بلكه بازگشتن جامعه از جاهلیت مدرن به سمت راه صواب پس از رحلت پیامبر اعظم(ص) بود.
حجتالاسلام هاشمی به تشريح اهميت قرآن توسط حضرت فاطمه(س) در خطبه فدكيه اشاره و عنوان كرد: اين حضرت در بخش از اين خطبه فرمودند: «پس هیهات بر شما، شما را چه شد و به کجا میروید؟ و به بیراهه میروید. این کتاب خداست پیش روی شما و امورش روشن و دستوراتش درخشان و پرچمهایش برافراشته و فرامینش واضح است و شما آنرا پشت سرانداختهاید. آیا تصمیم دارید به غیر آن حکم کنید؟! و این چه بد تبدیلی است برای ستمپیشگان و هر کس دین جز اسلام بجوید هرگز از او پذیرفته نگردد و در آخرت از زیانکاران است.»
وي به انحرافات زمان حضرت فاطمه(س) اشاره و اظهار كرد: تمامی این انحرافات فضایی فتنهآلود را مهیا کرده بود که خطبه فدكيه بايد همه اين فتنهها را با قدرت له و از بين ميبرد.
خطبه فدکیه بساط هر جهلی را ویران میکند
حجتالاسلام هاشمی در تشريح كاركرد و ويژگي خطبه فدكيه ابراز كرد: اين خطبه جایی است که احساس انسانی همراه با تعقل قرآنی و برهانی، بساط هر جهلی را ویران میکند.
وي با بيان آيه 112 سوره هود «فَاستَقِم كَما أُمِرتَ وَمَن تابَ مَعَكَ وَلا تَطغَوا إِنَّهُ بِما تَعمَلونَ بَصيرٌ، پس همانگونه که فرمان یافتهای، استقامت کن و همچنین کسانی که با تو بسوی خدا آمدهاند(باید استقامت کنند) و طغیان نکنید، که خداوند آنچه را انجام میدهید، میبیند.» اظهار كرد: از ابن عباس در تفسیر این حدیث چنین نقل شده است كه: هیچ آیهاى بر پیغمبر(ص) شدیدتر و دشوارتر از اين آيه نبود.
وي تصريح كرد: از اینجا كاملا میتوان احساس كرد كه بیصبری یاران پیامبر(ص) تا چه اندازه باعث زجر ايشان بوده است و حضرت فاطمه زهرا(س) در این خطبه به وضوح به این عدم استقامت اشاره کرده و فرموده است: «شیطان سرش را از گریبان برآورد و شما را به سوی خود فرا خواند و شما را اجابت کننده دعوت خود یافت که گول او را خوردهاید. سپس در آزمایش خود، شما را بیوزن و ناچیز دید و چون تحریکتان کرد و به خشم آمدید و بر غیر شتر خود داغ زدید(شتر دیگران را به نام خودتان غصب کردید) و به آبشخور دیگری وارد شدید، بله.»
مسؤل پژوهش حوزه علمیه امام رضا(ع) گناباد نکته عجیبتر خطبه فدكيه را لحن و نوع متن آن عنوان كرد و افزود: جایی از اين خطبه که همچون عبارات نهجالبلاغه به فلسفه قیام که همان زدودن جهل است، اشاره میکند و در خاتمه مردم را براي قرار ندادن خود در معرض تهمت طمع به حکومت مقبولشان حواله میکند: «آگاه باشید آنچه را گفتم با آگاهی نسبت به شما است که شما انگیزه یاری ندارید و نیرنگ و فریب، دلهایتان را فرا گرفته است؛ ولیکن این سخنان خروشی بود که از جان برآمد و آهی بود که از خشم برخاست، کاسه صبر لبریز، و عقدههای سینه باز و حجت بر شما تمام شد. پس این شما و این شتر خلافت! لجامش را محکم بگیرید و بتازید. اما بدانید پشتش زخمی و پایش لنگ و عار و ننگش همیشگی است. نشان خشم الهی بر آن خورده و عیبش ابدی است»، که این بخشها، چه زیبا در ذهن انسان آهنگ کلمات امیرالمومنین(ع) را طنینانداز میکند.
گرچه نقشآفريني آنها تنها در مقطعي از زمان صورت گرفته است اما اتصال آنها به اراده الهي موجب شده است تا تاثيري جاودان و دائم از خود به جا گذارند؛ از این میان، حضرت فاطمه زهرا(س) هرچند مانند سوره كوثر كه كوتاهترين سوره قرآن است، عمر بسیار کوتاهی داشت اما تجلّی خیر کثیر، برکت، نصر و پویایی است.
«إعلَموا أنّی فاطمة، بدانید که من فاطمه ام.»
حضرت زهرا(س) نه تنها الگوی زنان، که اسوه همه نیکان و پاکان تاریخ است اما با اين وجود، تاریخ شاهد مظلومیت آن حضرت و عدم شناخت وی از طرف معاصران و متأخّران است، تا آنجا که خود حضرت در بیان حق خویش، به مطلبی بسیار روشن میپردازد و ميفرمايد: «إعلَموا أنّی فاطمة، بدانید که من فاطمه ام»، مطلبی که به عمد یا سهو مورد غفلت واقع شده است.
حضرت فاطمه زهرا(س)، خطبه فدکیه را كه شامل حمد و ستایش الهی، معرفی پیامبر(ص)، ابزار سعادت، تبیین علل احکام الهی، معرفی حضرت علی(ع) به عنوان استوارکننده دین و ذکر فضیلت ایشان، معرفی شخصیت خود با ذکر جمله معروف «اِعلَموا أنّی فاطمة»، بیان سابقه اعراب و موقعیت عرب در عصر بعثت، شِکوه از مردم و بیان وضعیت اسلام پس از رسول خدا(ص)، افشای سیاست جعل حدیث و مسئله ارث، محاکمه شخصیتهای ساکت و منحرف، بی تفاوتی و انزوای مردم در سخن با انصار و بیان سرنوشت مسلمانان پس از رحلت پیامبر اکرم(ص)، هشدار به تشنگان قدرت و اتمام حجت است، برای استماع همه جویندگان حقیقت در تمام تاریخ بيان كرد.
حجتالاسلام سید احمد هاشمی، مسؤل پژوهش حوزه علمیه امام رضا(ع) گناباد در گفتوگو با ايكنا با بيان اينكه خطبه فدکیه در فضایی بيان شد که جناب ابوبکر و عمر با استدلالی مخدوش و معیوب، باغ فدک را که به منزله ارث از پیامبر اسلام(ص) به دخترش رسیده بود، از ایشان غصب کردند، اظهار كرد: این باغ هر چند ملک شخصی حضرت فاطمه(س) بود اما صرف امور عامالمنفعه میشد و حضرت هیچگاه، نعوذبالله به این باغ چشم طمع نداشت.
دلایل حساسیت حضرت فاطمه زهرا(س) برای بازگرداندن فدک
وي در پاسخ به اين سؤال كه چرا حضرت زهرا(س) اینقدر برای بازگرداندن این باغ حساسیت نشان دادند، گفت: جواب اين پرسش در خود خطبه هست، هرچند برای فهم متن ایشان، شناخت شخصیت خود حضرت از بیرون هم مهم است يعني اينكه بايد زندگی ساده و بیآلایش همراه با زهد و تقوا حضرت فاطمه(س) و بیاعتنایی ايشان به مال و منال دنيا را شناخته باشيم.
مسؤل پژوهش حوزه علمیه امام رضا(ع) گناباد ادامه داد: بعد از اين شناخت شخصيتي به خود خطبه به عنوان يك سند معتبر استدلال میکنیم كه اجزاي مختلفي از توحید خدا گرفته تا فلسفه نبوت و استدلال برای اثبات مدعا از قرآن را دارا است.
سراسر خطبه فدکیه، آگاهیبخشی و تذکر مردم به معارف ناب اسلامی است
حجتالاسلام هاشمی با بيان اينكه تمام اجزاي خطبه فدكيه حول محور «شکستن سد جهل و فتنه» است، ابراز كرد: سراسر اين خطبه، آگاهیبخشی و تذکر مردم به معارف ناب اسلامی است به گونهاي كه گویا حضرت فاطمه(س) قصد دارد تا یک دوره تفسیر قرآن را فشرده و به زبان روز براي مردم بیان و شکل جدید فتنه و جهلی که مردم گرفتارش شدهاند را ترسيم كند.
وي برگشتن به جاهلیت در شکلی متفاوت را دغدغه حضرت زهرا(س) عنوان و بيان كرد: ايشان در بخشي از خطبه فدكيه در خصوص عمل به قرآن بعد از پيامبر اعظم، حضرت محمد(ص) تاكيد كرده و ميفرمايد: «این کتاب خداست که هر صبح و شام بر در خانههای شما فریاد میزند و با آواز بلند و تلاوت و فهماندن آن اعلان میدارد که انبیاء قبل هم میمردند و این حکم الهی و قضاء حتمی بر آنها هم وارد میشد؛ آنجا که میفرماید: « و ما محمد الارسول. . . »، محمد نیست مگر فرستادهای که بیش از او نیز فرستادگانی آمدهاند و گذشتهاند. آیا اگر او بمیرد و یا کشته شود، شما به دوران جاهلیت گذشته خود برمیگردید؟ و هر کس به گذشته خود برگردد، (از دین خارج گردد) هرگز زیانی به خداوند نیاورد و به زودی خداوند پاداش سپاسگزاران را خواهد داد.»
دغدغه حضرت فاطمه زهرا(س) یک باغ به اندازه فدک نيست
وي با اشاره به بخشهايي از خطبه فدكيه، تاكيد كرد: اين خطبه نشان ميدهد كه دغدغه حضرت فاطمه زهرا(س) یک باغ به اندازه فدک نيست بلكه بازگشتن جامعه از جاهلیت مدرن به سمت راه صواب پس از رحلت پیامبر اعظم(ص) بود.
حجتالاسلام هاشمی به تشريح اهميت قرآن توسط حضرت فاطمه(س) در خطبه فدكيه اشاره و عنوان كرد: اين حضرت در بخش از اين خطبه فرمودند: «پس هیهات بر شما، شما را چه شد و به کجا میروید؟ و به بیراهه میروید. این کتاب خداست پیش روی شما و امورش روشن و دستوراتش درخشان و پرچمهایش برافراشته و فرامینش واضح است و شما آنرا پشت سرانداختهاید. آیا تصمیم دارید به غیر آن حکم کنید؟! و این چه بد تبدیلی است برای ستمپیشگان و هر کس دین جز اسلام بجوید هرگز از او پذیرفته نگردد و در آخرت از زیانکاران است.»
وي به انحرافات زمان حضرت فاطمه(س) اشاره و اظهار كرد: تمامی این انحرافات فضایی فتنهآلود را مهیا کرده بود که خطبه فدكيه بايد همه اين فتنهها را با قدرت له و از بين ميبرد.
خطبه فدکیه بساط هر جهلی را ویران میکند
حجتالاسلام هاشمی در تشريح كاركرد و ويژگي خطبه فدكيه ابراز كرد: اين خطبه جایی است که احساس انسانی همراه با تعقل قرآنی و برهانی، بساط هر جهلی را ویران میکند.
وي با بيان آيه 112 سوره هود «فَاستَقِم كَما أُمِرتَ وَمَن تابَ مَعَكَ وَلا تَطغَوا إِنَّهُ بِما تَعمَلونَ بَصيرٌ، پس همانگونه که فرمان یافتهای، استقامت کن و همچنین کسانی که با تو بسوی خدا آمدهاند(باید استقامت کنند) و طغیان نکنید، که خداوند آنچه را انجام میدهید، میبیند.» اظهار كرد: از ابن عباس در تفسیر این حدیث چنین نقل شده است كه: هیچ آیهاى بر پیغمبر(ص) شدیدتر و دشوارتر از اين آيه نبود.
وي تصريح كرد: از اینجا كاملا میتوان احساس كرد كه بیصبری یاران پیامبر(ص) تا چه اندازه باعث زجر ايشان بوده است و حضرت فاطمه زهرا(س) در این خطبه به وضوح به این عدم استقامت اشاره کرده و فرموده است: «شیطان سرش را از گریبان برآورد و شما را به سوی خود فرا خواند و شما را اجابت کننده دعوت خود یافت که گول او را خوردهاید. سپس در آزمایش خود، شما را بیوزن و ناچیز دید و چون تحریکتان کرد و به خشم آمدید و بر غیر شتر خود داغ زدید(شتر دیگران را به نام خودتان غصب کردید) و به آبشخور دیگری وارد شدید، بله.»
مسؤل پژوهش حوزه علمیه امام رضا(ع) گناباد نکته عجیبتر خطبه فدكيه را لحن و نوع متن آن عنوان كرد و افزود: جایی از اين خطبه که همچون عبارات نهجالبلاغه به فلسفه قیام که همان زدودن جهل است، اشاره میکند و در خاتمه مردم را براي قرار ندادن خود در معرض تهمت طمع به حکومت مقبولشان حواله میکند: «آگاه باشید آنچه را گفتم با آگاهی نسبت به شما است که شما انگیزه یاری ندارید و نیرنگ و فریب، دلهایتان را فرا گرفته است؛ ولیکن این سخنان خروشی بود که از جان برآمد و آهی بود که از خشم برخاست، کاسه صبر لبریز، و عقدههای سینه باز و حجت بر شما تمام شد. پس این شما و این شتر خلافت! لجامش را محکم بگیرید و بتازید. اما بدانید پشتش زخمی و پایش لنگ و عار و ننگش همیشگی است. نشان خشم الهی بر آن خورده و عیبش ابدی است»، که این بخشها، چه زیبا در ذهن انسان آهنگ کلمات امیرالمومنین(ع) را طنینانداز میکند.
