هنر در مسیر مقاومت/
داستانهای کلیشهای جنگ و ناهمخوانی با باور نسل جدید
گروه هنر: نمایشنامهنویس و کارگردان تئاتر با تأکید بر اینکه نویسندگان عرصه جنگ، دفاع مقدس و مقاومت دچار آفتی به نام شعارزدگی شدهاند، اظهار کرد: زمانی که داستانها شعار زده، کلیشهای و تکراری باشند، با باورهای نسل جدید همخوانی نداشته و از درک آنها خارج است.
عباس جانفدا،
نمایشنامهنویس و کارگردان تئاتر در گفتوگو با خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از خراسان رضوی، در رابطه با نمایشنامهنویسی در حوزه مقاومت اینگونه بیان کرد: زمانی میتوان یک اثر را از لحاظ فنی، نمایشنامه نامید که دارای شاخصهها و مؤلفههای ویژه باشد.
وی شخصیتپردازی، قصه، تعلیق، گرهافکنی، گرهگشایی و نتیجهگیری را از عناصر اصلی در نمایشنامه دانست و بیان کرد: در مرحله اول باید ایدهای برای نوشتن یک نمایشنامه و تبدیل آن به قصه وجود داشته باشد تا بتوان خلق شخصیت کرد زیرا شخصیتپردازی در نمایشنامه، مؤلفههای خاص خودش را دارد و بر اساس تعریف ما از آن شخصیت، یک اثر نمایشی به وجود میآید.
این کارگردان تئاتر ادامه داد: پس از ساختن شخصیتها، آنها درگیر نمایش میشوند و این اثر بر اساس اتفاقاتی که جریان پیدا خواهد کرد، پایدار و در آخر منتج به نتیجه خاصی میشود که در نمایشنامهنویسی به آن گرهگشایی یا فاینالکار میگویند.
وی ضمن بیان تغییر نام دفاع مقدس به مقاومت در سالهای اخیر، اعلام کرد: دفاع در زمان جنگ تحمیلی به معنی حفاظت از ناموس و کشور در زمان بیگانگان بوده است و مقدس بودن آن نشأت گرفته از آموزههای دینی، ملی و میهنی ما بود به همین علت به آن دفاع مقدس میگویند.
دفاع مقدس؛ واژهای مختص ایران
جانفدا در ادامه ابراز کرد: البته این واژه، یکی از واژههای مختص ایران است که در هشت سال جنگ تحمیلی جریان داشت اما هماکنون، واژه مقاومت به جای این واژه در سطح جهانی مطرح میشود.
این کارگردان تئاتر با بیان اینکه درگیری در جنگ و دورههای بعد از جنگ و سازندگی و پیشرفت آثاری که در این دو دوره به وجود آمدند، دارای تفاوتهای بسیاری هستند، ادامه داد: در دوره اول به دلیل روحیه گرفتن خانوادهها و تحریک احساسات مردم نیاز به حماسه، اسطورهسرایی و قهرمانپروری بود.
وی با اشاره به حوادث بعد از جنگ افزود: سالها از جنگ میگذرد؛ میتوان از مرحله شعارزدگی و بزرگنمایی فاصله گرفت و اثرات واقعی جنگ را به دور از اسطورهسازی در جامعه، خانواده و نسل جدیدی که درکی از آن زمان نداشته، بررسی کرد.
وی با بیان اینکه آثار در این دوره دستخوش تغییرات شده و همچنین شخصیتها مردمیتر و مدرنتر شدهاند، ابراز کرد: تلاش بر این است که هنرمندان برای خلق اثر در این دوره از حالت شعارزدگی دوری کرده و به حقیقت جنگ و اثراتی که داشته است، نزدیک شوند.
داستانهای کلیشهای جنگ و ناهمخوانی با باور نسل جدید
جانفدا با تأکید بر اینکه نویسندگان این عرصه دچار آفتی به نام شعارزدگی شدهاند، اظهار کرد: زمانی که داستانها شعار زده، کلیشهای و تکراری باشند، با باورهای نسل جدید همخوانی نداشته و از درک آنها خارج است.
این نمایشنامهنویس مشهدی افزود: نسل جدید با معیارهای زمان خودش زندگی میکند نه فداکاریهای دوره جنگ، به همین علت است که نویسندگان به خاطر باورپذیر کردن آنها از شعار استفاده میکنند، این در حالی است که نسل جدید، نسل آگاهی است و باید فداکاریها و قهرمانیهای آن دوره را با منطق خودش هماهنگ کند.
فقدان نوشتن خاطرات پنهان
وی، همچنین به مسائل پنهانی جنگ که اجازه ورود به کسی داده نمیشود، اشاره کرد و آفت دوم را اینگونه بیان کرد: مسائل زیادی برای نوشتن در زمینه دفاع مقدس وجود دارد اما به دلیل یک سری ملاحظات، تمامی دوران دفاع مقدس در هالهای از تقدّس فرو برده شده و به افراد اجازه ورود داده نمیشود.
جانفدا، آفت سوم در خلق آثار ارزشی و مقاومت را ضعیف عمل کردن و ثبت و ضبط خاطرات رزمندگان در حوزه مستندسازی دانست و گفت: هنرمندان به دلیل ناتوانی در برقراری ارتباط با ایثارگران و خانوادههایشان و نرفتن به سوی چنین فعالیتی و پاسخگو نبودن ایثارگران نتوانستهاند، مستندات قوی تولید کنند در حالی که این خاطرات باید ثبت و ضبط شوند و برای نگارش در نمایشها مورد استفاده قرار گیرند.
نبود منابع برای نویسندگان در حوزه مقاومت
وی با بیان اینکه نویسندگان برای نوشتن در حوزه مقاومت، هیچ منبع و مأخذی ندارند که به آن رجوع کنند، اظهار کرد: باید خاطرات شهدا، ایثارگران و خانوادههایشان در جایی ثبت شود به طوری که تیم کارشناسی آن را بازخوانی کرده و به ایدههای نمایشی تبدیل کنند.
این کارگردان تئاتر با اشاره به تکراری و بیثمر بودن جشنوارههایی که در حوزه دفاع مقدس فعالیت میکنند، از اینکه تعداد هنرمندانی که با دغدغه در حوزه مقاومت مشغول فعالیت هستند، بسیار اندک است، گله کرد.
وی عنوان کرد: البته نویسندگانی هستند که در این حوزه تلاشها و دغدغههای بسیار دارند ولی اگر فرد، خودش از یادگاران جنگ باشد، بهتر میتواند، از درکی که خودش از جنگ به دست آورده، در خلق اثر استفاده کند از همین رو این فرد با نویسنده جوانی که تنها جویای شهرت و ثروت است، تفاوت دارد.
این نمایشنامهنویس افزود: سازمانهای ویژهای برای پرداختن به امور مستندسازی و دستهبندی کردن خاطرات مانند بنیاد شهید وجود دارند که هنرمندان در هنگام مراجعه به آنها میتوانند از آن اطلاعات استفاده کنند.
جشنوارههای مقاومت به جشنوارههای آماری تبدیل شده است
این کارگردان تئاتر با بیان اینکه جشنوارههای مقاومت به جشنوارههای آماری تبدیل شده به طوری که هر ساله فقط آن را برگزار میکنند، ابراز کرد: البته در برگزاری جشنوارههای مقاومت میتوان آفت شعارزدگی برای نویسندگان را حذف کرد؛ به طوری که یک تیم کارشناسی با جمعآوری مستندات و تبدیل آن خاطرات به ایدههای یک خطی و نگهداری در بانک مقاومت، ایدههای مستند و موثقی را برای خلق اثر به نویسندگان میدهد و بدین ترتیب نویسندگان نمیتوانند هر طور که میخواهند شخصیتپردازی کنند.
جانفدا افزود: پس از بررسی، تعدادی اثر جمع میشود و توسط کارشناسانی که دورههای جنگ را گذراندهاند، خوانده و بررسی میشود بدین ترتیب از فیلترهای مقاومت عبور میکنند تا با تمامی باورهای جامعه هماهنگ باشد.
گمنام بودن برخی مؤسسات که در زمینه دفاع مقدس کار میکنند
وی همچنین از مؤسسههای خودجوشی نام برد که بدون در نظر گرفتن منافع شخصی با تلاش بسیار در حوزه مقاومت فعالیت دارند و عنوان کرد: مؤسسه روایت فتح و موجهای بیقرار، مؤسساتی هستند که در مقایسه با بعضی هنرمندان در حوزه مقاومت، به صورت خودجوش مشغول به کار هستند اما با تمامی قوی بودن، اطلاعات دقیقی از آنها در دست نیست که محصول فعالیتهایشان کجا منتشر میشود.
وی شخصیتپردازی، قصه، تعلیق، گرهافکنی، گرهگشایی و نتیجهگیری را از عناصر اصلی در نمایشنامه دانست و بیان کرد: در مرحله اول باید ایدهای برای نوشتن یک نمایشنامه و تبدیل آن به قصه وجود داشته باشد تا بتوان خلق شخصیت کرد زیرا شخصیتپردازی در نمایشنامه، مؤلفههای خاص خودش را دارد و بر اساس تعریف ما از آن شخصیت، یک اثر نمایشی به وجود میآید.
این کارگردان تئاتر ادامه داد: پس از ساختن شخصیتها، آنها درگیر نمایش میشوند و این اثر بر اساس اتفاقاتی که جریان پیدا خواهد کرد، پایدار و در آخر منتج به نتیجه خاصی میشود که در نمایشنامهنویسی به آن گرهگشایی یا فاینالکار میگویند.
وی ضمن بیان تغییر نام دفاع مقدس به مقاومت در سالهای اخیر، اعلام کرد: دفاع در زمان جنگ تحمیلی به معنی حفاظت از ناموس و کشور در زمان بیگانگان بوده است و مقدس بودن آن نشأت گرفته از آموزههای دینی، ملی و میهنی ما بود به همین علت به آن دفاع مقدس میگویند.
دفاع مقدس؛ واژهای مختص ایران
جانفدا در ادامه ابراز کرد: البته این واژه، یکی از واژههای مختص ایران است که در هشت سال جنگ تحمیلی جریان داشت اما هماکنون، واژه مقاومت به جای این واژه در سطح جهانی مطرح میشود.
این کارگردان تئاتر با بیان اینکه درگیری در جنگ و دورههای بعد از جنگ و سازندگی و پیشرفت آثاری که در این دو دوره به وجود آمدند، دارای تفاوتهای بسیاری هستند، ادامه داد: در دوره اول به دلیل روحیه گرفتن خانوادهها و تحریک احساسات مردم نیاز به حماسه، اسطورهسرایی و قهرمانپروری بود.
وی با اشاره به حوادث بعد از جنگ افزود: سالها از جنگ میگذرد؛ میتوان از مرحله شعارزدگی و بزرگنمایی فاصله گرفت و اثرات واقعی جنگ را به دور از اسطورهسازی در جامعه، خانواده و نسل جدیدی که درکی از آن زمان نداشته، بررسی کرد.
وی با بیان اینکه آثار در این دوره دستخوش تغییرات شده و همچنین شخصیتها مردمیتر و مدرنتر شدهاند، ابراز کرد: تلاش بر این است که هنرمندان برای خلق اثر در این دوره از حالت شعارزدگی دوری کرده و به حقیقت جنگ و اثراتی که داشته است، نزدیک شوند.
داستانهای کلیشهای جنگ و ناهمخوانی با باور نسل جدید
جانفدا با تأکید بر اینکه نویسندگان این عرصه دچار آفتی به نام شعارزدگی شدهاند، اظهار کرد: زمانی که داستانها شعار زده، کلیشهای و تکراری باشند، با باورهای نسل جدید همخوانی نداشته و از درک آنها خارج است.
این نمایشنامهنویس مشهدی افزود: نسل جدید با معیارهای زمان خودش زندگی میکند نه فداکاریهای دوره جنگ، به همین علت است که نویسندگان به خاطر باورپذیر کردن آنها از شعار استفاده میکنند، این در حالی است که نسل جدید، نسل آگاهی است و باید فداکاریها و قهرمانیهای آن دوره را با منطق خودش هماهنگ کند.
فقدان نوشتن خاطرات پنهان
وی، همچنین به مسائل پنهانی جنگ که اجازه ورود به کسی داده نمیشود، اشاره کرد و آفت دوم را اینگونه بیان کرد: مسائل زیادی برای نوشتن در زمینه دفاع مقدس وجود دارد اما به دلیل یک سری ملاحظات، تمامی دوران دفاع مقدس در هالهای از تقدّس فرو برده شده و به افراد اجازه ورود داده نمیشود.
جانفدا، آفت سوم در خلق آثار ارزشی و مقاومت را ضعیف عمل کردن و ثبت و ضبط خاطرات رزمندگان در حوزه مستندسازی دانست و گفت: هنرمندان به دلیل ناتوانی در برقراری ارتباط با ایثارگران و خانوادههایشان و نرفتن به سوی چنین فعالیتی و پاسخگو نبودن ایثارگران نتوانستهاند، مستندات قوی تولید کنند در حالی که این خاطرات باید ثبت و ضبط شوند و برای نگارش در نمایشها مورد استفاده قرار گیرند.
نبود منابع برای نویسندگان در حوزه مقاومت
وی با بیان اینکه نویسندگان برای نوشتن در حوزه مقاومت، هیچ منبع و مأخذی ندارند که به آن رجوع کنند، اظهار کرد: باید خاطرات شهدا، ایثارگران و خانوادههایشان در جایی ثبت شود به طوری که تیم کارشناسی آن را بازخوانی کرده و به ایدههای نمایشی تبدیل کنند.
این کارگردان تئاتر با اشاره به تکراری و بیثمر بودن جشنوارههایی که در حوزه دفاع مقدس فعالیت میکنند، از اینکه تعداد هنرمندانی که با دغدغه در حوزه مقاومت مشغول فعالیت هستند، بسیار اندک است، گله کرد.
وی عنوان کرد: البته نویسندگانی هستند که در این حوزه تلاشها و دغدغههای بسیار دارند ولی اگر فرد، خودش از یادگاران جنگ باشد، بهتر میتواند، از درکی که خودش از جنگ به دست آورده، در خلق اثر استفاده کند از همین رو این فرد با نویسنده جوانی که تنها جویای شهرت و ثروت است، تفاوت دارد.
این نمایشنامهنویس افزود: سازمانهای ویژهای برای پرداختن به امور مستندسازی و دستهبندی کردن خاطرات مانند بنیاد شهید وجود دارند که هنرمندان در هنگام مراجعه به آنها میتوانند از آن اطلاعات استفاده کنند.
جشنوارههای مقاومت به جشنوارههای آماری تبدیل شده است
این کارگردان تئاتر با بیان اینکه جشنوارههای مقاومت به جشنوارههای آماری تبدیل شده به طوری که هر ساله فقط آن را برگزار میکنند، ابراز کرد: البته در برگزاری جشنوارههای مقاومت میتوان آفت شعارزدگی برای نویسندگان را حذف کرد؛ به طوری که یک تیم کارشناسی با جمعآوری مستندات و تبدیل آن خاطرات به ایدههای یک خطی و نگهداری در بانک مقاومت، ایدههای مستند و موثقی را برای خلق اثر به نویسندگان میدهد و بدین ترتیب نویسندگان نمیتوانند هر طور که میخواهند شخصیتپردازی کنند.
جانفدا افزود: پس از بررسی، تعدادی اثر جمع میشود و توسط کارشناسانی که دورههای جنگ را گذراندهاند، خوانده و بررسی میشود بدین ترتیب از فیلترهای مقاومت عبور میکنند تا با تمامی باورهای جامعه هماهنگ باشد.
گمنام بودن برخی مؤسسات که در زمینه دفاع مقدس کار میکنند
وی همچنین از مؤسسههای خودجوشی نام برد که بدون در نظر گرفتن منافع شخصی با تلاش بسیار در حوزه مقاومت فعالیت دارند و عنوان کرد: مؤسسه روایت فتح و موجهای بیقرار، مؤسساتی هستند که در مقایسه با بعضی هنرمندان در حوزه مقاومت، به صورت خودجوش مشغول به کار هستند اما با تمامی قوی بودن، اطلاعات دقیقی از آنها در دست نیست که محصول فعالیتهایشان کجا منتشر میشود.
