«هركاره» را بهتر بشناسیم/ سوغاتی فرهنگی برای مشهد 2017
گروه اجتماعي: تسبیح سنگی که قرار است به عنوان سوغات فرهنگي شهر مشهد ثبت شود از سنگی به نام «هرکاره» تراشیده میشود اما این سنگ را چقدر میشناسیم؟
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از خراسان رضوی، چندی پیش حسين زارعصفت، مدیرکل سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و
گردشگری خراسان رضوی از ثبت سوغاتی جدید برای شهر مشهد با عنوان تسبیح سنگی از
نوعی سنگ تمجیدشده از طرف امام رضا (ع) خبر داد.
همزمان با حضور ناظران یونسکو برای ثبت مشهد به عنوان شهر سنگهای قیمتی و نیمه قیمتی جهان بر آن شدیم بیشتر سنگ «هرکاره» را بشناسیم.
سنگ «هرکاره» یا «سنگ دیگ» نوعی سنگ دگرگونی از گروه تالک شیست «Talc schist» هاست که از تغییر سنگهای سرپانتین تولید میشود. این سنگ به دلیل ساختار چرب و صابونی که دارد به «سنگ صابونی» هم مشهور است و به دلیل ساختار نرم آن به راحتی تراشیده شده و شکل میگیرد.
این سنگ هادی خوبی برای حرارت نبوده و از آن برای ساخت ظروف مخصوص پخت و پز استفاده میشود که این امکان را میدهد غذا با حرارت کم و طولانی مدت پخته شود. دیگها و ظروف ساخته شده از این سنگ برای پخت غذاهای سنتی ایرانی مانند دیزی و انواع خورشت بسیار مطلب است.
معادن این نوع سنگ در همه جای جهان یافت میشود و در ایران نیز معادن آن در زنجان، سیستان، کرمان، خوی، ماکو، سبزوار، تربت حیدریه و بیرجند وجود دارد اما استخراج عمده و انبوه آن از معادن اطراف مشهد مقدس است.
گفته میشود در سایر مناطق، به جز سنگ مشهد، با توجه به سختی بیش از اندازه سنگ و عدم شکلپذیری، امکان تولید انبوه و باکیفیت محصولات سنگی وجود ندارد. مهمترین معادن سنگ مشهد عبارتند از «بزه اوشر» Baze ušar، «بزه انقى» Baze annaqi، «بزه زکریا» Baze zakaria و «بزه نجفى» Baze najafi که عموماً در جنوب شهر مشهد واقع هستند.
تولید ظروف سنگی و مجسمه از این سنگ در بسیاری از کشورهای جهان مانند هند، برزیل، چین و ... از دیرباز انجام میشده است اما جالب است بدانید بسیاری از قدیمیترین ظروف و آثار ساختهشده این سنگ در جهان در سایتهای باستانشناسی کرمان مانند «تپه یحیی»، «شهداد» و «جیرفت» یافت شدهاند. ظروف یافتشده از این سایتهای باستانی مربوط به اوایل هزاره سوم پیش از میلاد است.
این سنگ امروزه نیز در بسیاری از کشورها برای تولید ظروف و مجسمه و سوغات استفاده میشود و شاید مثال شناخته شده از کاربرد امروزه این سنگ، مجمسه «مسیح نجاتدهنده» در شهر ریودوژانریو با ارتفاعی بالغ بر ۳۷ متر باشد.
اهمیت این سنگ برای ساکنان مشهد بیشتر بار مذهبی آن به دلیل حدیثی منسوب به امام رضا(ع) است. به نقل از اباصلت هروی یار نزدیک امام رضا(ع) در عیون اخبار الرضا شیخ صدوق آمده است: حضرت رضا(ع) چون به روستای سناباد رسید، به کوهی که مردم از سنگ آن برای تهیه غذای خود دیگها میساختند، تکیه داد و فرمود: «پروردگارا این کوه را برای مردم نافع قرار بده و برکت را در آن و ظرفهایی که از آن تهیه میکنند زیاد فرما.» سپس دستور داد، تا از آن کوه ظرفهایی برای حضرت تهیه کردند؛ حضرت رضا(ع) دستور میدادند در همان ظرفهای سنگی برایشان غذا درست کنند.
ظروف و آثار هنری ساخته شده از این سنگ در گذشته در کنار زعفران و زرشک یکی از سوغات شناخته شده شهر مشهد بوده است، اما امروزه این هنر به دلیل سختی حمل و نقل و سنگینی این ظروف، تا حد زیادی به فراموشی سپرده شده است.
تولید سوغات جدید مانند تسبیح سنگي يا تسبيح رضوي و آثار هنری کوچک که که علاوه بر جذابیت گردشگری و معرفی شهر مشهد، قابلیت صادرات هم داشته باشد، به زنده کردن این هنر کمک شایانی خواهد کرد.
گفته میشود مصنوعات ساخته شده از این سنگها امروزه به کشورهای خاورمیانه و برخی کشورهای اروپایی مانند آلمان و ایتالیا صادر میشود که با نوآوری و معرفی سوغات جدید میتوان این صادرات را توسعه داد و علاوه بر تولید ارز به صدور فرهنگ ایرانی ـ اسلامی کمک شایانی کرد.
هدف از طراحي و توليد سوغات زيارت، تأكيد بر استفاده از ظرفيتهای صنايع دستی بومی و جلوگيری از ورود كالاهاي قاچاق و بیكيفيت در مشهد است كه سالانه ميلياردها تومان در مشهد گردش مالي دارد.
در اين راستا با توجه به اينكه تا سال 2017 كه مشهد به عنوان پایتخت فرهنگ اسلامی معرفی میشود، زمانی باقی نمانده است، استفاده از اين هنر و توسعه آن در سطح استان و به ويژه مشهد میتواند دستاورد خوبی براي ارائه در نشستها و برنامههای اين سال باشد؛ دستاوردی كه میتوان از آن به عنوان سوغات فرهنگی شهر مشهد براي ساير مسلمانان ياد كرد.
همزمان با حضور ناظران یونسکو برای ثبت مشهد به عنوان شهر سنگهای قیمتی و نیمه قیمتی جهان بر آن شدیم بیشتر سنگ «هرکاره» را بشناسیم.
سنگ «هرکاره» یا «سنگ دیگ» نوعی سنگ دگرگونی از گروه تالک شیست «Talc schist» هاست که از تغییر سنگهای سرپانتین تولید میشود. این سنگ به دلیل ساختار چرب و صابونی که دارد به «سنگ صابونی» هم مشهور است و به دلیل ساختار نرم آن به راحتی تراشیده شده و شکل میگیرد.
این سنگ هادی خوبی برای حرارت نبوده و از آن برای ساخت ظروف مخصوص پخت و پز استفاده میشود که این امکان را میدهد غذا با حرارت کم و طولانی مدت پخته شود. دیگها و ظروف ساخته شده از این سنگ برای پخت غذاهای سنتی ایرانی مانند دیزی و انواع خورشت بسیار مطلب است.
معادن این نوع سنگ در همه جای جهان یافت میشود و در ایران نیز معادن آن در زنجان، سیستان، کرمان، خوی، ماکو، سبزوار، تربت حیدریه و بیرجند وجود دارد اما استخراج عمده و انبوه آن از معادن اطراف مشهد مقدس است.
گفته میشود در سایر مناطق، به جز سنگ مشهد، با توجه به سختی بیش از اندازه سنگ و عدم شکلپذیری، امکان تولید انبوه و باکیفیت محصولات سنگی وجود ندارد. مهمترین معادن سنگ مشهد عبارتند از «بزه اوشر» Baze ušar، «بزه انقى» Baze annaqi، «بزه زکریا» Baze zakaria و «بزه نجفى» Baze najafi که عموماً در جنوب شهر مشهد واقع هستند.
تولید ظروف سنگی و مجسمه از این سنگ در بسیاری از کشورهای جهان مانند هند، برزیل، چین و ... از دیرباز انجام میشده است اما جالب است بدانید بسیاری از قدیمیترین ظروف و آثار ساختهشده این سنگ در جهان در سایتهای باستانشناسی کرمان مانند «تپه یحیی»، «شهداد» و «جیرفت» یافت شدهاند. ظروف یافتشده از این سایتهای باستانی مربوط به اوایل هزاره سوم پیش از میلاد است.
این سنگ امروزه نیز در بسیاری از کشورها برای تولید ظروف و مجسمه و سوغات استفاده میشود و شاید مثال شناخته شده از کاربرد امروزه این سنگ، مجمسه «مسیح نجاتدهنده» در شهر ریودوژانریو با ارتفاعی بالغ بر ۳۷ متر باشد.
اهمیت این سنگ برای ساکنان مشهد بیشتر بار مذهبی آن به دلیل حدیثی منسوب به امام رضا(ع) است. به نقل از اباصلت هروی یار نزدیک امام رضا(ع) در عیون اخبار الرضا شیخ صدوق آمده است: حضرت رضا(ع) چون به روستای سناباد رسید، به کوهی که مردم از سنگ آن برای تهیه غذای خود دیگها میساختند، تکیه داد و فرمود: «پروردگارا این کوه را برای مردم نافع قرار بده و برکت را در آن و ظرفهایی که از آن تهیه میکنند زیاد فرما.» سپس دستور داد، تا از آن کوه ظرفهایی برای حضرت تهیه کردند؛ حضرت رضا(ع) دستور میدادند در همان ظرفهای سنگی برایشان غذا درست کنند.
ظروف و آثار هنری ساخته شده از این سنگ در گذشته در کنار زعفران و زرشک یکی از سوغات شناخته شده شهر مشهد بوده است، اما امروزه این هنر به دلیل سختی حمل و نقل و سنگینی این ظروف، تا حد زیادی به فراموشی سپرده شده است.
تولید سوغات جدید مانند تسبیح سنگي يا تسبيح رضوي و آثار هنری کوچک که که علاوه بر جذابیت گردشگری و معرفی شهر مشهد، قابلیت صادرات هم داشته باشد، به زنده کردن این هنر کمک شایانی خواهد کرد.
گفته میشود مصنوعات ساخته شده از این سنگها امروزه به کشورهای خاورمیانه و برخی کشورهای اروپایی مانند آلمان و ایتالیا صادر میشود که با نوآوری و معرفی سوغات جدید میتوان این صادرات را توسعه داد و علاوه بر تولید ارز به صدور فرهنگ ایرانی ـ اسلامی کمک شایانی کرد.
هدف از طراحي و توليد سوغات زيارت، تأكيد بر استفاده از ظرفيتهای صنايع دستی بومی و جلوگيری از ورود كالاهاي قاچاق و بیكيفيت در مشهد است كه سالانه ميلياردها تومان در مشهد گردش مالي دارد.
در اين راستا با توجه به اينكه تا سال 2017 كه مشهد به عنوان پایتخت فرهنگ اسلامی معرفی میشود، زمانی باقی نمانده است، استفاده از اين هنر و توسعه آن در سطح استان و به ويژه مشهد میتواند دستاورد خوبی براي ارائه در نشستها و برنامههای اين سال باشد؛ دستاوردی كه میتوان از آن به عنوان سوغات فرهنگی شهر مشهد براي ساير مسلمانان ياد كرد.
