رسالت وحی؛ بازشناسی گامهای تمدنساز از فرد تا فضای بینالملل
گروه اندیشه: یک استاد حوزه علمیه در مشهد با بیان اینکه خداوند تبارک و تعالی به پیامبر اعظم(ص) مأموریت داد تا برای ایجاد تمدن اسلامی چهار گام را بردارد، عنوان کرد: فرد، خانواده، جامعه و جهان چهار اصل تمدنساز بعد از بعثت رسولالله هستند.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از خراسان رضوی، همزمان با مناسبت خجسته و پرخیر و برکت مبعث، نبی مکرم اسلام در سن چهل سالگی به مقام منیع پیامآوری از حضرت حق به خلق نائل آمدند و بر کتاب هزار و 400 صفحهای نبوت نقطه پایان گذاشتند.
روزی که بر جهالت آدم ابوالبشر رسولی بشیر نازل شد، دردانهای که از عالم لاهوت پیام هدایت، محبت و اخوت را به ارمغان آورد؛ او رحمةاللعالمین است، کسی که بیتوجه به رنگ، زبان، نژاد و ملیت بر انواع انسان چونان ابری پر رحمت، بیمنت و پر سخاوت باریدن گرفت.
از خلق عظیمش گرفته تا دلاوریهایش در غزوات، از عبادتهای زاهدانه نیمهشبهایش تا نحوه برخوردش با زن و فرزند، دوست و غریبه، از اعجاز میلادش تا اوج معراج، عقل از سر انسان میبرد و ملاقات لحظهای کوتاه در جوارشان را به آرزویی همیشگی بدل میکند.
او نقاب سیاه جاهلیت را از چهره خاکیان زدود و آنان را مهیای مقامات جنان کرد، او تنها مرسلی است که تا پای جان ضمانت امتش را میکند و بر بهشتی شدنشان از خودشان حریصتر است، او ذات مقدس بیتکرار است که از جان شیرین خود و ذریه پاکش گذشت تا دست دل و دین ما را گرفته و به زور تا دروازههای فردوس مشایعت کند؛ چه خوش گفت شاعر ترانهسرای میهنمان که «او با جان عاشق کار دارد... ».
ویژگیهای اخلاقی خودسازی برای تمدنسازی
حجتالاسلام محمدعلی فیضآبادی، استاد حوزه و دانشگاه در گفتوگو با خبرنگار ایکنا با بیان اینکه خداوند تبارک و تعالی به حضرت محمدبنعبدالله(ص) ماموریت داد تا برای ایجاد تمدن اسلامی چهار گام را بردارد، عنوان کرد: فرد، خانواده، جامعه و جهان چهار اصل تمدنساز بعد از بعثت رسولالله هستند.
این استاد حوزه علیمه مشهد، اولین گام در مسیر تمدنسازی جهانی اسلامی را خودسازی پیامبر گرامی اسلام(ص) اعلام کرد و افزود: لذا اولین سورهای که بر ایشان نازل شد، سوره مبارکه علق بود «إقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذِي خَلَقَ، خوان به نام پروردگارت كه جهان را آفريد».
وی ضمن تأکید بر این مطلب که مکتب باید با کار فرهنگی آغاز شود، اضافه کرد: «إقرأ» یعنی بخوان، البته منظور از خودسازی در این بحث خودسازی روحی پیغمیر است که از آن در آیه دوم سوره مزمل با این مضمون «قُمِ اللَّيْلَ إِلَّا قَلِيلًا، شب را جز كمی، به پا خيز» نیز یاد شده است.
حجتالاسلام فیضآبادی، رشد فرهنگی را مهمترین بخش خودسازی دانست و افزود: در آیه ششم سوره مدثر اینگونه انسانها را هم انقلابی و قیامکننده و هم با ظاهر و باطنی پاک معرفی میکند، «وَلَا تَمْنُن تَسْتَكْثِرُ، و منت مگذار و فزونى مطلب»، اگر کاری میکنید منت نگذارید زیرا جامعه کار با منت را نمیپذیرد.
وی، خانواده را گام دوم تمدنسازی نظام اسلامی برشمرد و گفت: خداوند متعال در آیه 214 سوره شعراء میفرماید: «وَأَنذِرْعَشِيرَتَكَ الْأَقْرَبِينَ، خويشاوندان نزديكت را انذار كن» بدین معنا که ای پیامبر باید خانوادهات را در این مرحله درست کنی؛ همچنین خدای متعال در آیه 74 سوره مبارکه فرقان نیز دارد که «وَالَّذِينَ يَقُولُونَ رَبَّنَا هَبْ لَنَا مِنْ أَزْوَاجِنَا وَذُرِّيَّاتِنَا قُرَّةَ أَعْيُنٍ وَاجْعَلْنَا لِلْمُتَّقِينَ إِمَامًا، آنها كسانی هستند كه میگويند پروردگارا از همسران و فرزندان ما، مايه روشنی چشم ما قرار ده و ما را پيشوای پرهيزگاران بنما».
خانواده، کانون مدیریت جامعه
کارشناس علوم دینی رادیو خراسان رضوی همچنین بیان کرد: خداوند متعال در آیه 37 سوره ابراهیم میفرماید: «رَّبَّنَا إِنِّي أَسْكَنتُ مِن ذُرِّيَّتِي بِوَادٍ غَيْرِ ذِي زَرْعٍ عِندَ بَيْتِكَ الْمُحَرَّمِ رَبَّنَا لِيُقِيمُواْ الصَّلاَةَ فَاجْعَلْ أَفْئِدَةً مِّنَ النَّاسِ تَهْوِي إِلَيْهِمْ وَارْزُقْهُم مِّنَ الثَّمَرَاتِ لَعَلَّهُمْ يَشْكُرُونَ پروردگارا من[يكى از] فرزندانم را در درهاى بىكشت نزد خانه محترم تو سكونت دادم پروردگارا تا نماز را به پا دارند پس دلهاى برخى از مردم را به سوى آنان گرايش ده و آنان را از محصولات [مورد نيازشان] روزى ده باشد كه سپاسگزارى كنند»؛ حضرت ابراهیم(ع) برای نهادینه کردن نماز، خانوادهاش را برداشت و سپس در شهر مکه جای داد تا خانواده کانون تبلیغ نماز در جامعه باشد؛ خانواده حضرت زکریا(ع)، حضرت عیسی(ع) و خانواده اهل بیت(ع) در این زمینه به عنوان الگو معرفی میشوند.
وی، سومین گام برای دستیابی به این هدف عالیه در حکومت اسلامی را بعد از خانواده، حرکت و توجه به جامعه معرفی و ابراز کرد: در این مرحله رسولالله بایستی به مردم مکه و کشورهای اطراف آن نظری بیفکنند که این محور در آیاتی همچون آیه 107 سوره انبیاء با محتوای «وَمَا أَرْسَلْنَاكَ إِلَّا رَحْمَةً لِّلْعَالَمِينَ، ما تو را جز برای رحمت جهانيان نفرستاديم» ذکر شده است.
چهار خصیصه جامعهساز قرآنی
حجتالاسلام فیضآبادی همچنین یکی از بحثهای مهم بعد از بعثت را در عرصه تمدنسازی، جامعهسازی عنوان کرد و گفت: در آیه دوم از سوره مبارکه جمعه با این مضمون «هُوَ الَّذِي بَعَثَ فِي الْأُمِّيِّينَ رَسُولًا مِّنْهُمْ يَتْلُو عَلَيْهِمْ آيَاتِهِ وَيُزَكِّيهِمْ وَيُعَلِّمُهُمُ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَإِن كَانُوا مِن قَبْلُ لَفِي ضَلَالٍ مُّبِينٍ، او كسی است كه در ميان جمعيت درس نخوانده رسولی از خودشان برانگيخت تا آياتش را بر آنها بخواند، و آنها را پاكيزه كند، و كتاب و حكمت بياموزد، هر چند پيش از آن در گمراهی آشكاری بودند » چهار ویژگی برای اصلاح شدن جامعه آمده است: اولاً باید محوریت همه امور قرآن باشد، دوم اینکه تخلق به اخلاق مردم درست شود، سوماً دین آموزشی است پس مردم باید بیاموزند و در نهایت چهارمین نکته توجه به پرورش حکمت و اندیشه است.
وی تصریح کرد: اگر دین منهای اندیشه آموزش داده شود، خرافات میشود، درصورتی که اندیشه بدون دین طرح شود، به ایسمهایی همچون سکولاریسم منتهی خواهد شد؛ اگر دین و حکمت باشد ولی اخلاق نباشد، انسانی ناقص بیاخلاق به وجود میآید و فقط درصورتی انسان کامل میشود که با قرآن همراه شود.
ساخت تمدن جهانی اسلامی با دو حرکت
مدرس حوزه علیمه مشهد در ادامه با اشاره به اهمیت عرصه بینالملل برای جریان تمدنسازی در یک نظام اسلامی، ویژگیهای تحقق این مهم را برشمرد و اظهار کرد: فرد، خانواده را میسازد و خانواده نیز جامعه را تشکیل میدهد و این اجتماع هم دنیا را میسازد؛ یکی از ویژگیها برای ساخت این تمدن جهانی مطابق آیه 110 سوره آل عمران «كُنتُمْ خَيْرَ أُمَّةٍ أُخْرِجَتْ لِلنَّاسِ تَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَتَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنكَرِ وَتُؤْمِنُونَ بِاللّهِ وَلَوْ آمَنَ أَهْلُ الْكِتَابِ لَكَانَ خَيْرًا لَّهُم مِّنْهُمُ الْمُؤْمِنُونَ وَأَكْثَرُهُمُ الْفَاسِقُونَ، شما بهترين امتي بوديد كه به سود انسانها آفريده شديد(چه اينكه) امر به معروف ميكنيد و نهي از منكر، و به خدا ايمان داريد، و اگر اهل كتاب(به چنين برنامه و آئين درخشاني) ايمان آورند به سود آنها است(ولي تنها) عده كمي از آنها با ايمانند و اكثر آنها فاسق(و خارج از اطاعت پروردگار) میباشند»، گسترش مفهوم امر به معروف و نهی از منکر به شمار میرود.
به گفته وی، بر مبنای آیات متعدد قرآن کریم، رعایت اعتدال نیز یکی دیگر از این خصایای تمدنساز محسوب میشود که اگر جامعه اسلامی ـ ایرانی آن را در درون خود داشته باشد، دامنه اثرگذاریاش در عرصه بینالملل بیشتر خواهد بود؛ همانطور که انقلاب ما خودبهخود باعث صدور مفاهیم اسلامی و به راه افتادن انقلابهای بیداری اسلامی در منطقه طی دهه اخیر شد.
حجتالاسلام فیضآبادی، پیامبر اعظم(ص) را مبلغ دین مبین اسلام خواند و در تبیین آن با ذکر آیه 33 از سوره توبه با مضمون «وَ الَّذِي أَرْسَلَ رَسُولَهُ بِالْهُدَى وَدِينِ الْحَقِّ لِيُظْهِرَهُ عَلَى الدِّينِ كُلِّهِ وَلَوْ كَرِهَ الْمُشْرِكُونَ، او كسى است كه پيامبرش را با هدايت و دين درست فرستاد تا آن را بر هر چه دين است پيروز گرداند هر چند مشركان خوش نداشته باشند» گفت: پروردگار متعال رسولش را که فرستاد فرمود، ایشان با دو اقدام دنیا را فتح خواهد کرد: نخست با هدایت کردن؛ نیاز همیشگی مردم به راهنمایی و هدایت از طریق اسلام، در تمام اعصار به مرتفع شدن مشکلات اقتصادی، اجتماعی، خانوادگی و ... منجر شده است.
وی با بیان اینکه دومین کار برای تبلیغ دین، معرفی اسلام واقعی به صورت عملی است، ادامه داد: اسلام دین نشاط، زیبایی، عقل، علم، فطرت، عدالت، اعتدال و سهل و ساده است، مسلماً اگر دینی با این جاذبهها به جهان عرضه و معرفی شود، آیا جذاب نخواهد بود؟
وی توضیح داد: ایجاد گروهکهای تروریستی از جمله داعش در مناطق اسلامی با چهرهای سیاه و زننده و با اعمالی شنیع و غیر انسانی هدفی جز غلط جلوه دادن مبانی حقیقی تفکر اسلامی را دنبال نمیکنند.
روزی که بر جهالت آدم ابوالبشر رسولی بشیر نازل شد، دردانهای که از عالم لاهوت پیام هدایت، محبت و اخوت را به ارمغان آورد؛ او رحمةاللعالمین است، کسی که بیتوجه به رنگ، زبان، نژاد و ملیت بر انواع انسان چونان ابری پر رحمت، بیمنت و پر سخاوت باریدن گرفت.
از خلق عظیمش گرفته تا دلاوریهایش در غزوات، از عبادتهای زاهدانه نیمهشبهایش تا نحوه برخوردش با زن و فرزند، دوست و غریبه، از اعجاز میلادش تا اوج معراج، عقل از سر انسان میبرد و ملاقات لحظهای کوتاه در جوارشان را به آرزویی همیشگی بدل میکند.
او نقاب سیاه جاهلیت را از چهره خاکیان زدود و آنان را مهیای مقامات جنان کرد، او تنها مرسلی است که تا پای جان ضمانت امتش را میکند و بر بهشتی شدنشان از خودشان حریصتر است، او ذات مقدس بیتکرار است که از جان شیرین خود و ذریه پاکش گذشت تا دست دل و دین ما را گرفته و به زور تا دروازههای فردوس مشایعت کند؛ چه خوش گفت شاعر ترانهسرای میهنمان که «او با جان عاشق کار دارد... ».
ویژگیهای اخلاقی خودسازی برای تمدنسازی
حجتالاسلام محمدعلی فیضآبادی، استاد حوزه و دانشگاه در گفتوگو با خبرنگار ایکنا با بیان اینکه خداوند تبارک و تعالی به حضرت محمدبنعبدالله(ص) ماموریت داد تا برای ایجاد تمدن اسلامی چهار گام را بردارد، عنوان کرد: فرد، خانواده، جامعه و جهان چهار اصل تمدنساز بعد از بعثت رسولالله هستند.
این استاد حوزه علیمه مشهد، اولین گام در مسیر تمدنسازی جهانی اسلامی را خودسازی پیامبر گرامی اسلام(ص) اعلام کرد و افزود: لذا اولین سورهای که بر ایشان نازل شد، سوره مبارکه علق بود «إقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذِي خَلَقَ، خوان به نام پروردگارت كه جهان را آفريد».
وی ضمن تأکید بر این مطلب که مکتب باید با کار فرهنگی آغاز شود، اضافه کرد: «إقرأ» یعنی بخوان، البته منظور از خودسازی در این بحث خودسازی روحی پیغمیر است که از آن در آیه دوم سوره مزمل با این مضمون «قُمِ اللَّيْلَ إِلَّا قَلِيلًا، شب را جز كمی، به پا خيز» نیز یاد شده است.
حجتالاسلام فیضآبادی، رشد فرهنگی را مهمترین بخش خودسازی دانست و افزود: در آیه ششم سوره مدثر اینگونه انسانها را هم انقلابی و قیامکننده و هم با ظاهر و باطنی پاک معرفی میکند، «وَلَا تَمْنُن تَسْتَكْثِرُ، و منت مگذار و فزونى مطلب»، اگر کاری میکنید منت نگذارید زیرا جامعه کار با منت را نمیپذیرد.
وی، خانواده را گام دوم تمدنسازی نظام اسلامی برشمرد و گفت: خداوند متعال در آیه 214 سوره شعراء میفرماید: «وَأَنذِرْعَشِيرَتَكَ الْأَقْرَبِينَ، خويشاوندان نزديكت را انذار كن» بدین معنا که ای پیامبر باید خانوادهات را در این مرحله درست کنی؛ همچنین خدای متعال در آیه 74 سوره مبارکه فرقان نیز دارد که «وَالَّذِينَ يَقُولُونَ رَبَّنَا هَبْ لَنَا مِنْ أَزْوَاجِنَا وَذُرِّيَّاتِنَا قُرَّةَ أَعْيُنٍ وَاجْعَلْنَا لِلْمُتَّقِينَ إِمَامًا، آنها كسانی هستند كه میگويند پروردگارا از همسران و فرزندان ما، مايه روشنی چشم ما قرار ده و ما را پيشوای پرهيزگاران بنما».
خانواده، کانون مدیریت جامعه
کارشناس علوم دینی رادیو خراسان رضوی همچنین بیان کرد: خداوند متعال در آیه 37 سوره ابراهیم میفرماید: «رَّبَّنَا إِنِّي أَسْكَنتُ مِن ذُرِّيَّتِي بِوَادٍ غَيْرِ ذِي زَرْعٍ عِندَ بَيْتِكَ الْمُحَرَّمِ رَبَّنَا لِيُقِيمُواْ الصَّلاَةَ فَاجْعَلْ أَفْئِدَةً مِّنَ النَّاسِ تَهْوِي إِلَيْهِمْ وَارْزُقْهُم مِّنَ الثَّمَرَاتِ لَعَلَّهُمْ يَشْكُرُونَ پروردگارا من[يكى از] فرزندانم را در درهاى بىكشت نزد خانه محترم تو سكونت دادم پروردگارا تا نماز را به پا دارند پس دلهاى برخى از مردم را به سوى آنان گرايش ده و آنان را از محصولات [مورد نيازشان] روزى ده باشد كه سپاسگزارى كنند»؛ حضرت ابراهیم(ع) برای نهادینه کردن نماز، خانوادهاش را برداشت و سپس در شهر مکه جای داد تا خانواده کانون تبلیغ نماز در جامعه باشد؛ خانواده حضرت زکریا(ع)، حضرت عیسی(ع) و خانواده اهل بیت(ع) در این زمینه به عنوان الگو معرفی میشوند.
وی، سومین گام برای دستیابی به این هدف عالیه در حکومت اسلامی را بعد از خانواده، حرکت و توجه به جامعه معرفی و ابراز کرد: در این مرحله رسولالله بایستی به مردم مکه و کشورهای اطراف آن نظری بیفکنند که این محور در آیاتی همچون آیه 107 سوره انبیاء با محتوای «وَمَا أَرْسَلْنَاكَ إِلَّا رَحْمَةً لِّلْعَالَمِينَ، ما تو را جز برای رحمت جهانيان نفرستاديم» ذکر شده است.
چهار خصیصه جامعهساز قرآنی
حجتالاسلام فیضآبادی همچنین یکی از بحثهای مهم بعد از بعثت را در عرصه تمدنسازی، جامعهسازی عنوان کرد و گفت: در آیه دوم از سوره مبارکه جمعه با این مضمون «هُوَ الَّذِي بَعَثَ فِي الْأُمِّيِّينَ رَسُولًا مِّنْهُمْ يَتْلُو عَلَيْهِمْ آيَاتِهِ وَيُزَكِّيهِمْ وَيُعَلِّمُهُمُ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَإِن كَانُوا مِن قَبْلُ لَفِي ضَلَالٍ مُّبِينٍ، او كسی است كه در ميان جمعيت درس نخوانده رسولی از خودشان برانگيخت تا آياتش را بر آنها بخواند، و آنها را پاكيزه كند، و كتاب و حكمت بياموزد، هر چند پيش از آن در گمراهی آشكاری بودند » چهار ویژگی برای اصلاح شدن جامعه آمده است: اولاً باید محوریت همه امور قرآن باشد، دوم اینکه تخلق به اخلاق مردم درست شود، سوماً دین آموزشی است پس مردم باید بیاموزند و در نهایت چهارمین نکته توجه به پرورش حکمت و اندیشه است.
وی تصریح کرد: اگر دین منهای اندیشه آموزش داده شود، خرافات میشود، درصورتی که اندیشه بدون دین طرح شود، به ایسمهایی همچون سکولاریسم منتهی خواهد شد؛ اگر دین و حکمت باشد ولی اخلاق نباشد، انسانی ناقص بیاخلاق به وجود میآید و فقط درصورتی انسان کامل میشود که با قرآن همراه شود.
ساخت تمدن جهانی اسلامی با دو حرکت
مدرس حوزه علیمه مشهد در ادامه با اشاره به اهمیت عرصه بینالملل برای جریان تمدنسازی در یک نظام اسلامی، ویژگیهای تحقق این مهم را برشمرد و اظهار کرد: فرد، خانواده را میسازد و خانواده نیز جامعه را تشکیل میدهد و این اجتماع هم دنیا را میسازد؛ یکی از ویژگیها برای ساخت این تمدن جهانی مطابق آیه 110 سوره آل عمران «كُنتُمْ خَيْرَ أُمَّةٍ أُخْرِجَتْ لِلنَّاسِ تَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَتَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنكَرِ وَتُؤْمِنُونَ بِاللّهِ وَلَوْ آمَنَ أَهْلُ الْكِتَابِ لَكَانَ خَيْرًا لَّهُم مِّنْهُمُ الْمُؤْمِنُونَ وَأَكْثَرُهُمُ الْفَاسِقُونَ، شما بهترين امتي بوديد كه به سود انسانها آفريده شديد(چه اينكه) امر به معروف ميكنيد و نهي از منكر، و به خدا ايمان داريد، و اگر اهل كتاب(به چنين برنامه و آئين درخشاني) ايمان آورند به سود آنها است(ولي تنها) عده كمي از آنها با ايمانند و اكثر آنها فاسق(و خارج از اطاعت پروردگار) میباشند»، گسترش مفهوم امر به معروف و نهی از منکر به شمار میرود.
به گفته وی، بر مبنای آیات متعدد قرآن کریم، رعایت اعتدال نیز یکی دیگر از این خصایای تمدنساز محسوب میشود که اگر جامعه اسلامی ـ ایرانی آن را در درون خود داشته باشد، دامنه اثرگذاریاش در عرصه بینالملل بیشتر خواهد بود؛ همانطور که انقلاب ما خودبهخود باعث صدور مفاهیم اسلامی و به راه افتادن انقلابهای بیداری اسلامی در منطقه طی دهه اخیر شد.
حجتالاسلام فیضآبادی، پیامبر اعظم(ص) را مبلغ دین مبین اسلام خواند و در تبیین آن با ذکر آیه 33 از سوره توبه با مضمون «وَ الَّذِي أَرْسَلَ رَسُولَهُ بِالْهُدَى وَدِينِ الْحَقِّ لِيُظْهِرَهُ عَلَى الدِّينِ كُلِّهِ وَلَوْ كَرِهَ الْمُشْرِكُونَ، او كسى است كه پيامبرش را با هدايت و دين درست فرستاد تا آن را بر هر چه دين است پيروز گرداند هر چند مشركان خوش نداشته باشند» گفت: پروردگار متعال رسولش را که فرستاد فرمود، ایشان با دو اقدام دنیا را فتح خواهد کرد: نخست با هدایت کردن؛ نیاز همیشگی مردم به راهنمایی و هدایت از طریق اسلام، در تمام اعصار به مرتفع شدن مشکلات اقتصادی، اجتماعی، خانوادگی و ... منجر شده است.
وی با بیان اینکه دومین کار برای تبلیغ دین، معرفی اسلام واقعی به صورت عملی است، ادامه داد: اسلام دین نشاط، زیبایی، عقل، علم، فطرت، عدالت، اعتدال و سهل و ساده است، مسلماً اگر دینی با این جاذبهها به جهان عرضه و معرفی شود، آیا جذاب نخواهد بود؟
وی توضیح داد: ایجاد گروهکهای تروریستی از جمله داعش در مناطق اسلامی با چهرهای سیاه و زننده و با اعمالی شنیع و غیر انسانی هدفی جز غلط جلوه دادن مبانی حقیقی تفکر اسلامی را دنبال نمیکنند.
