چراغبرات؛ آیینی قدیمی در کاشمر و کوهسرخ
گروه اجتماعی: صدها سال است که مردم كاشمر و کوهسرخ ماه شعبان و نیمه شعبان را با چراغ برات میشناسند. نیمه شعبان که فرا میرسد، چراغ برات برای مردگان روشن میشود و مردم به دیدار درگذشتگانشان میروند.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از خراسان رضوی، ماه شعبان در کاشمر که به ماه برات نزد قدیمیترها معروف است در دومین شهر زیارتی استان و چهارمین شهر زیارتی کشور با آداب و رسوم خاصی سپری میشود. جهت برپایی این آیین طی روزهای اعلام شده مردم از صبح با حضور بر مزار درگذشتگان و چیدن انواع خوراکیها مثل خرما، شیرینی، شربت و میوه از افرادی که برای قرائت فاتحه بر سر مزار حاضر میشوند، پذیرایی میکنند.
این کار نوعی صله رحم نیز محسوب میشود زیرا مردم بر این باورند که در روزهای برات روح مردگان آزاد است و زندگان با حضور بر سر مزار مردگان آزادی درگذشتگان را از آتش دوزخ طلب میکنند.
مردم کاشمر در روزهای چراغ برات علاوه بر رسم عمومی که در همه مناطق خراسان مشترک است. طی سالهای گذشته خیمهها و چادرهایی بر فراز قبور عزیزان نصب کرده و این دوره را بر سر قبر عزیزان خود بیتوته میکنند. در کاشمر رسم بر این است که بر حسب رابطه بزرگی و کوچکی سن بر سر قبر عزیزان سفر کرده حاضر میشوند و فاتحهای میخوانند و خرما و نقل و شکلات و تکّهای حلوا تناول کرده و میروند.
بر این اساس افراد یک فامیل صبح زود روز 12 شعبان به سراغ پیرترین فرد درگذشته فامیل رفته و با حضور در چادر خانواده او به ایشان تسلیت میگویند و پس از خواندن فاتحه به سراغ بزرگ بعدی فامیل میروند. این دیدار سلسه مراتبی از خانواده درگذشتگان ادامه دارد تا در آخرین ساعات عصر روز 14 شعبان، همه فامیل به سراغ خانواده کوچکترین متوفّی فامیل رفته و با دادن تسلیت به او و خواندن فاتحه آنان را در جمع مردن چادر خود یاری میکنند و بدین گونه خبر از پایان مراسم میدهند.
این اقدام را میتوان نوعی یاریگری در وادی تسلیت گویی و ابراز همدردی و نوعی صله رحم همگانی و ترویج عاطفه همگانی محسوب کرد.
این آیین در کوهسرخ از 12 تا 15 ماه شعبان است. در این روزها مردم طبق سنتی دیرینه بر سر مزار شهدا و مردگان خود میروند. به این ترتیب که در روز دوازدهم از ساعت 14 الی 16، برای خواندن فاتحه به دیدار اهل قبور میروند، کسانی که طی سال تازه در گذشته داشته باشند، دورتادور مزار وی مینشینند و فاتحه و قرآن میخوانند.
مردم نیز چه فامیل و چه غریبه به سرخاک این مرحوم یا مرحومه میآیند و فاتحهای میخوانند و خانواده آن مرحوم به رسم تشکر از فاتحه خوان، شیرینی، قطلمه و ... به او تعارف میکنند، هم چنین متقابلا خانواده مرحوم هم به سر مزار درگذشتههای دیگر میروند و فاتحهای میخوانند که این فاتحه خوانی همچنان تا دو ساعت ادامه دارد.
روزهای 13 و 14 نیز به همین ترتیب میگذرد. در این روزها از شهرهای دور و نزدیک برای تفریح به این مکان خوش آب و هوا میآیند، معمولا بیشترین و اصیلترین جمعیت روستاهای کوهسرخ کاشمر را میتوان در این ایام و ایام محرم مشاهده کرد به این دلیل گفته میشود اصیلترین، چون جمعیت جوان روستاهای کوهسرخ اکثرا برای اشتغال به کار به شعرهای مختلف میروند و در طی سال جمعیت کم میشود. اما در این ایام همگی برای به جای آوردن صله رحم و دیدار اقدام و خویشان به روستاهای خود باز میگردند.
در روستاهای کوهسرخ هرگاه بخواهند برای تازه درگذشته قطلمه درست کنند، صبح همان روز زنان فامیل دور هم جمع میشوند و شروع به پختن این نان خوشمزه و خوش طعم میکنند. بعضی از خانوادهها روی این نان شکر میریزند و بعضی بدون شکر از این نان استفاده میکنند.
در مساجد نیز بعد از نماز جشن میگیرند و در بعضی از مساجد به افرادی که نامشان مهدی و یا زمان است به دلیل این شب عزیز به یاد ماندنی به آنها جایزه میدهند و مسابقاتی را نیز به همین مناسبت برگزار میکنند.
در روز نیمه شعبان از صبح تا عصر اقوام و خویشان برای عرض تبریک عید امام زمان(عج)، به خانه یکدیگر رفته و صلهرحم به جای میآورند خلاصه اینکه مردم در کوهسرخ کاشمر و روستاهای آن، از این روزها به بهترین نحو استفاده میکنند.
صدها سال است که مردم كاشمر، ماه شعبان و نیمه شعبان را با چراغ برات میشناسند. نیمه شعبان که فرا میرسد، چراغ برات برای مردگان روشن میشود و مردم به دیدار درگذشتگانشان میروند گویی همه باور دارند در این روز مردگان چشم انتظار محبتهای زندگان هستند.
