تقوا؛ پرتکرارترین کلیدواژه امیرالمؤمنین(ع)
گروه اندیشه: امام شیعیان، در کتاب گرانسنگ خود، نهجالبلاغه به تعدد سفارشات و توصیههایی را به حسنین و عموم مؤمنان بیان میکنند که در این میان، توصیه به تقوا پرتکرارترین سفارش در کلام حضرت به شمار میرود به گونهای که حتی در زمان احتضار و واپسین لحظات حیات نیز وصایای خود را با آن آغاز میکنند.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از خراسان رضوی، یکی از موضوعاتی که امام شیعیان حضرت علی(ع) در کتاب گرانسنگ خود، نهجالبلاغه بدان اشاره دارند، سفارشات و وصایای ایشان است که به دو قسم وصایای مکتوب حضرت پس از بازگشت از جنگ صفین و سفارشات مولا پس از اصابت شمشیر بر فرق مبارکشان در محراب تقسیم میشود.
همچنین وصایای امیرمؤمنان علی ابن ابی طالب(ع) در بازگشت از کارزار صفین نیز خود به دو بخش مجزا تفکیک میشود که عبارتند از نامه 24 نهجالبلاغه که به وصیت مولا در خصوص اموال خویش اشاره داشته و نامه به فرزند بزرگوارشان امام حسن مجتبی(ع) که در بازگشت از صفین در سرزمین «حاضرین» نگاشتند. امام علی(ع) پس از ضربت خوردن نیز در خطبههای 149 و نامه بیست و سوم نهجالبلاغه مشخصا طی وصیتی عموم مردم را مخاطب قرار داده و در نامه 47 این کتاب نیز سفارشاتی را به حسنین بیان میکنند.
بر این اساس و به مناسبت روز 21 ماه مبارک رمضان و شهادت غریبانه مولا علی(ع) بر آن شدیم تا مجالی را به تشریح و واکاوی مبسوط سطوری از فرمایشات گهربار حضرت اختصاص دهیم. حجتالاسلام سیدعلی سجادیزاده، استادیار گروه علوم قرآنی و حدیث دانشگاه علوم اسلامی رضوی در گفتوگو با ایکنا در تشریح نامه 47 نهجالبلاغه عنوان کرد: یکی از نکاتی که در جایجای نهجالبلاغه بسیار بدان پرداخته شده، سفارشها و وصایای مولا علی(ع) است.
استادیار دانشگاه علوم اسلامی رضوی ادامه داد: اگر ما بخواهیم سفارشات خدا، امیرالمؤمنین و سایر اهل بیت(ع) را در یک کلمه خلاصه کنیم، سفارش به تقوا است. مسئلهای که تمام ائمه جمعه ما به عنوان حکم تکلیفی طی هر هفته در دو خطبه و در هر کدام حداقل یک بار نمازگزاران را به آن سفارش میکنند.
وی در همین زمینه افزود: بر همین اساس، مولا علی(ع) پس از اصابت ضربه زهراگین ابن ملجم لعنهالله علیه و در آخرین لحظات عمر مبارکشان که پزشکان دیگر از بهبود ایشان قطع امید کرده بودند سفارشاتی را علیالخصوص به دو فرزندشان حسنین(ع) که اهمیت ویژهای برایشان قائل است و به عنوان فرزندان رسولالله(ص) در جاهای مختلف از ایشان نام میبرند، بیان میکنند. پس اگر انسان نگاهی سطحی به نهجالبلاغه که بخشی از خطبهها و سخنان امیرالمؤمنین(ع) را در خود دارد، بیندازد مسئله سفارش به تقوا را به وضوح خواهد دید.
رویگردانی از دنیاپرستی
حجتالاسلام سجادیزاده بیان کرد: همچنین هم در سیره عملی خود مولا و هم در سفارشی که به فرزندانشان دارند این است که از دنیاپرستی و مادیگرایی رویگردان باشید حتی اگر دنیا به سراغ شما بیاید؛ متأسفانه حجم زیادی از ناراحتیهای مردم ما متعلق به چیزهایی است که ندارند و بخش عمدهای از گرفتاریها، دعواها، اتفاقات و پروندههای دادگاهها برای دنیاست و کمتر پیش میآید که این دعواها برای خدا بوده و زندانهای ما از دعوا برای خدا پر شده باشد.
وی با یادآوری این مطلب که سالانه بالغ بر پانزده میلیون پرونده در دادگاهها بررسی میشود، اظهار میکند: هر یک از این پانزده میلیون اگر دو نفر را هم درگیر کرده باشند، نزدیک به سی میلیون از جمعیت ما میشود که متأسفانه عمده این دعواها برای خدا نیست. کلمه تقوا در یک کلمه به معنای پرواست اما به مفهوم جامعتر و بر اساس آموزههای خود مولا علی(ع) و سایر ائمه طاهرین(ع) به معنای انجام واجبات و ترک محرمات است.
استادیار دانشگاه علوم اسلامی رضوی همچنین عنوان کرد: نکته دومی که حضرت در این نامه به آن اشاره میکنند این است که در طلب دنیا نباشید اگرچه دنیا به سراغ شما بیاید. آنچه که همچون خوره روح مردم ما را میخورد غصه نداشتنهاست و آنچه که افراد را گرفتار طغیان میکند از یاد بردن خداست. سفارش سوم مولا توصیه به «حقگویی» است. اینکه انسان حق را تشخیص داده و اعلام کند حتی در جایی که گفتن حق به ضرر یک عده باشد، نکته بسیار مهمی است.
تبلیغ حق، پرتکرارترین سفارش خدا به پیامبر(ع) در قرآن
وی اضافه کرد: در قرآن کریم نیز بیشترین امر خدا به پیغمبر(ص) «قل، بگو» است. چه چیز را بگوید؟ طبیعتا حق را تبلیغ کند. همچنین در سفارشی دیگر مولا علی(ع) تأکید میکنند برای مزد کار کنید، اما چه مزدی؟ «وَ اِعْمَلاَ لِلْأَجْرِ، و براى پاداش آخرت كار كنيد» یعنی مزد اخروی و اینکه موضعگیری داشته باشید یعنی «وَ كُونَا لِلظَّالِمِ خَصْماً وَ لِلْمَظْلُومِ عَوْناً، ظالم را دشمن و مظلوم را ياور باشيد». ظالم فردی است که به حق خودش قانع نیست بنابراین باید در مقابل چنین فردی ایستادگی کرد و نسبت به مظلوم یار و یاور بود.
«صَلاَحِ ذَاتِ بَيْنِكُمْ» و قصه پرغصه دادگاههای ما
حجتالاسلام سجادیزاده اظهار کرد: این موارد سفارشات اولیه مولا به حسنین(ع) است اما در ادامه آنچه مربوط به همه فرزندان و خانواده مولا و جمیع افرادی است که نامه مولا به آنها میرسد، سفارش به تقوای الهی «أُوصِيكُمَا وَ جَمِيعَ وَلَدِي وَ أَهْلِي وَ مَنْ بَلَغَهُ كِتَابِي بِتَقْوَى اَللَّهِ وَ نَظْمِ أَمْرِكُمْ، شما دو تن و همه فرزندان و خاندانم را و هر كس را كه اين نوشته به او مى رسد ، به ترس از خدا و انتظام كارها و آشتى با يكديگر سفارش مى كنم» است. هر فردی که در حرفهای اشتغال دارد، میداند که بینظمی در کار تا چه حد آسیبرسان است، موجب عقبافتادگی انسان شده و چه استعدادهایی را ضایع میکند؛ توصیه بعدی حضرت که که به گرفتاریهای فراوان جامعه ما مربوط میشود و قصه پرغصه پروندههای دادگاهها شاهد مدعای خوبی برای آن به شمار میرود، «صَلاَحِ ذَاتِ بَيْنِكُمْ» است.
وی در این خصوص ادامه میدهد: در اینجا مولا علی(ع) به سخن رسولالله(س) مبنی بر اینکه «وَ صَلاَحِ ذَاتِ بَيْنِكُمْ فَإِنِّي سَمِعْتُ جَدَّكُمَا ص يَقُولُ صَلاَحُ ذَاتِ اَلْبَيْنِ أَفْضَلُ مِنْ عَامَّةِ اَلصَّلاَةِ وَ اَلصِّيَامِ، كه از رسول خدا (ص) شنيدم كه مى گفت : آشتى با يكديگر برتر است از يك سال نماز و روزه» استشهاد میکند؛ صلاح در مقابل فساد است و طبق ترجمه مترجمین وجود صلح و صفا و آشتی بین افراد خانواده و جامعه بهتر از یکسال نماز و روزه است اما اگر عام را به معنی یک سال در نظر بگیریم، عامه به معنای فراگیر میشود پس میتوان گفت از همه نمازها و روزهها بهتر است؛ بنابراین سفارش «ذَاتِ اَلْبَيْنِ»، دستور قرآن و سفارش پیامبر(ص) است که امیرالمؤمین(ع) نیز مجدد آن را توصیه میکنند.
این استاد دانشگاه بیان کرد: در ادامه امام با تعبیر «وَ اَللَّهَ اَللَّهَ» نسبت به رعایت حقوق یتیمان توصیه میکنند. همچنین ایشان به رعایت حقوق همسایگان نیز سفارش کرده و تأکید میکنند خدا را خدا را به همسایگان، حقوق آنان را رعایت کنید که سفارش پیامبر شماست. پیغمبر(ص) همواره نسبت به همسایگان سفارش میکردند به گونهای که ما گمان میبردیم ممکن است زمانی قانونی بیاید و همسایه بخواهد از همسایه ارث ببرد؛ حال باید دید ما در جامعه فعلی چقدر با همسایگان خود ارتباط داریم. گاهی ممکن است یک یا دوسال با فردی همسایه بوده و حتی نام او را ندانیم!
وَ اَللَّهَ اَللَّهَ فِي اَلْقُرْآنِ
وی تصریح کرد: سفارش دیگری که از سر دغدغه و درد مولا علی(ع) است، توصیه به قرآن و نماز است که میفرمایند: «وَ اَللَّهَ اَللَّهَ فِي اَلْقُرْآنِ لاَ يَسْبِقُكُمْ بِالْعَمَلِ بِهِ غَيْرُكُمْ وَ اَللَّهَ اَللَّهَ فِي اَلصَّلاَةِ فَإِنَّهَا عَمُودُ دِينِكُمْ.». برداشت من از این توصیه این است که با عمل به قرآن دیگران از شما پیشی نگیرند؛ یکی از سفارشات قرآن سفارش به علم است. خداوند 27 بار در قرآن فرموده است، «اعلموا، دانا شوید». یکی از فرائض الهی طلب علم در جمیع حالات و شرایط است بنابراین به هر میزان که به دستورات قرآن عمل کنیم، قرآن زمینه پیشرفت ما را فراهم میکند.
تعاون اروپاییها و گسستگی کشورهای اسلامی!
حجتالاسلام سجادیزاده همچنین اضافه کرد: یکی دیگر از دستورات صریح قرآن، تعاون و همیاری است که اتفاقا مولا علی(ع) نیز در همین وصیت بدان سفارش میکنند. به عنوان نمونه، در موضوع خروج انگلیس از اتحادیه اروپا، بیش از 40 سال انگلیس عضو اتحادیه اروپا بود و امروز جدا شد، اما باز هم مشاهده میکنید که مردم دیگر کشورهای اروپایی واکنش نشان داده و چه دغدغهای در این زمینه دارند. اما در میان کشورهای اسلامی، اتحادیهای که نداریم، هیچ یک عده تحت تاثیر تبلیغات دشمنان عملا به دنبال گسستگی و جدایی نیز هستند.
وی یادآور شد: امام در سختترین شرایط که ابن ملجم مرتکب چنین جنایت هولناکی شده است نیز تنها به فکر درد خود نیستند بلکه دردهای عمومی و آیندگان را مد نظر دارند و بنا به تعبیر «وَ مَنْ بَلَغَهُ كِتَابِي، و هر كس را كه اين نوشته به او مى رسد» همه ما را مخاطب قرار میدهند؛ همچنین در بحث نماز که زیباترین وسیله ارتباط انسان با خدای متعال و ستون دین است و نیز حج بیتالله ایشان سفارشهایی میکنند.
استادیار دانشگاه علوم اسلامی رضوی ادامه داد: درست است که پس از حکومت مولا علی(ع) تا نزدیک به زمان ما در اغلب اوقات، مناطق حجاز و مرکزیت اسلام، مکه و مدینه دست کسانی نبوده که اهل باشند اما مولا و ائمه معصومان(ع) همواره بر موضوع حج تأکید داشتهاند زیرا میدانند که حج یک معیار است و به آثار این اجتماع عظیم میان مسلمانها واقفاند. آل سعود و وهابیان در طول سال همیشه تبلیغ کرده و شیعیان و موحدین واقعی را مشرک خطاب میکنند؛ میگویند شیعیان اهل نماز نیستند وکتاب ما غیر از قرآن آنهاست.
وی بیان کرد: اما زمانی که به آنجا میرویم و نماز شب شیعیان و دعاهای کمیل ما را مشاهده میکنند حتی مأمورانی که عمری ضد تشیع تبلیغ میکردند نیز تحت تأثیر قرار میگیرند. بنابراین چه آمریکا و چه آل سعود تمایل ندارند ما به مکه برویم و در این مسیر از هیچگونه کارشکنی فروگذار نمیکنند. از این روست که مولا میفرمایند هیچگاه خانه خدا را خالی نگذارید. در دعاهای ماه مبارک رمضان نیز دعا برای حج بیتکالحرام یک خواسته فراگیر است.
حجتالاسلام سجادیزاده در تشریح این مطلب افزود: در باب عمره در احادیث داریم که «لکل شهر عمره» یعنی هر ماه یک عمره به گونهای که اگر برای کسی ممکن باشد باید هر ماه یک عمره به جای آورد نه از جهت مادی بلکه از بعد معنوی و جریان خودسازی که انسان بدان سخت نیازمند است و امتحانی که علیالخصوص در حج واجب انسان پس میدهد؛ این موضوع از سفارشهایی به شمار میرود که مغفول واقع شده و متأسفانه خواسته دشمن نیز هست.
این استاد دانشگاه در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به موضوع جهاد کبیر و تعابیر حضرت امیر(ع) در این خصوص ابراز کرد: امیرالمؤمنین(ع) در توصیه چهارم یا پنجم خود به روشنی بر این موضوع تأکید کرده و میفرمایند: «وَ كُونَا لِلظَّالِمِ خَصْماً وَ لِلْمَظْلُومِ عَوْناً، ظالم را دشمن و مظلوم را ياور باشيد»؛ این درحالی است که بخش قابل توجهی از زندگی حضرت امیر را جهاد و مبارزه تشکیل میدهد. از زمانی که ایشان جوان و در سن 23 سالگی بودند تا سن 63 سالگی، چهل سال عمر مبارک مولا علی(ع) در جهاد میگذرد.
وی ییان کرد: البته ایشان 13 سال مکه را هم در جهاد بودند اما آن زمان جهاد و مبارزه با دشمن به نحوی دیگر بود و وقتی که به مدینه آمدند به عنوان دفاع از ارزشها در جنگهایی که دشمن بر علیه اسلام تحمیل میکرد و یا در دوران خلافت ظاهریشان جنگهایی که پیمانشکنان، ظالم ها و مارقین، کسانی که از ارزشهای اسلام بیرون رفتند و به تعبیر امروز همین سلفیها و خوارج و تکفیریها علیه ایشان به راه انداختند.
زندگی امام سراسر جهاد است
حجتالاسلام سجادیزاده در ادامه این گفتوگو یادآور شد: در حقیقت میتوان گفت تمام زندگی امام را جهاد و مبارزه تشکیل میدهد، چه جهاد با کسانی که علیه اسلام و مسلمین جنگ تحمیل میکنند و چه جهاد با افرادی که در داخل کارشکنی کرده و اجازه رشد و پیشرفت را به انسانها نمیدهند لذا وظیفه شیعیان امیرالمؤمین(ع) این است که بصیرت را از مولا بیاموزند و در جمیع احوال به ایشان اقتدا کنند. جهاد مد نظر امام علی(ع) جهاد برای کشورگشایی و تحصیل غنائم مادی نیست بلکه جهاد با مال، جان و زبان در راه خدا و برای تثبیت و تحکیم ارزشهاست.
وی به یکی دیگر از توصیههای مولا علی(ع) مبنی بر اینکه «وَ عَلَيْكُمْ بِالتَّوَاصُلِ وَ اَلتَّبَاذُلِ، بر شما باد پيوند با يكديگر و بخشش به يكديگر» اشاره کرد و افزود: از دیگر سفارشهای مولا امر به معروف و نهی از منکر یعنی نظارت همگانی است زیرا نظارت جلوی اقدامات تباهکننده ملت و مملکت را میگیرد و همه باید در جامعه نسبت به یکدیگر امر به معروف و نهی از منکر داشته باشند؛ امام در ادامه نتیجه ترک امر به معروف و نهی از منکر را تسلط بدان بر جامعه برمیشمرند.
استادیار دانشگاه علوم اسلامی رضوی در خاتمه میافزاید: در صورت ترک امر به معروف و نهی از منکر هرآنچه خدا را بخوانید جواب نمیدهد و این موضوع جلوه پررنگی در فرمایشات حضرت دارد به گونهای که در همین زمینه میفرمایند: «تمام کارهای خوب حتی جهاد در راه خدا در مقابل امر به معروف و نهی از منکر مانند آبی است ک از دهان انسان بیرون میپرد در مقابل دریا». به عنوان نمونه اگر کسی در مقابل کسی که خانهای را به آتش میکشد سکوت کند این آتش به همه خانهها میرسد لذا اگر ما امر به معروف و نهی از منکر را در عرصه سیاسی، اجتماعی، خانواده و جهانی ترک کنیم نتیجهای جز مسلط شدن بدها و زیرپا گذاشتن ارزشها نخواهد داشت.
محبوبه اسدپور
همچنین وصایای امیرمؤمنان علی ابن ابی طالب(ع) در بازگشت از کارزار صفین نیز خود به دو بخش مجزا تفکیک میشود که عبارتند از نامه 24 نهجالبلاغه که به وصیت مولا در خصوص اموال خویش اشاره داشته و نامه به فرزند بزرگوارشان امام حسن مجتبی(ع) که در بازگشت از صفین در سرزمین «حاضرین» نگاشتند. امام علی(ع) پس از ضربت خوردن نیز در خطبههای 149 و نامه بیست و سوم نهجالبلاغه مشخصا طی وصیتی عموم مردم را مخاطب قرار داده و در نامه 47 این کتاب نیز سفارشاتی را به حسنین بیان میکنند.
بر این اساس و به مناسبت روز 21 ماه مبارک رمضان و شهادت غریبانه مولا علی(ع) بر آن شدیم تا مجالی را به تشریح و واکاوی مبسوط سطوری از فرمایشات گهربار حضرت اختصاص دهیم. حجتالاسلام سیدعلی سجادیزاده، استادیار گروه علوم قرآنی و حدیث دانشگاه علوم اسلامی رضوی در گفتوگو با ایکنا در تشریح نامه 47 نهجالبلاغه عنوان کرد: یکی از نکاتی که در جایجای نهجالبلاغه بسیار بدان پرداخته شده، سفارشها و وصایای مولا علی(ع) است.
استادیار دانشگاه علوم اسلامی رضوی ادامه داد: اگر ما بخواهیم سفارشات خدا، امیرالمؤمنین و سایر اهل بیت(ع) را در یک کلمه خلاصه کنیم، سفارش به تقوا است. مسئلهای که تمام ائمه جمعه ما به عنوان حکم تکلیفی طی هر هفته در دو خطبه و در هر کدام حداقل یک بار نمازگزاران را به آن سفارش میکنند.
وی در همین زمینه افزود: بر همین اساس، مولا علی(ع) پس از اصابت ضربه زهراگین ابن ملجم لعنهالله علیه و در آخرین لحظات عمر مبارکشان که پزشکان دیگر از بهبود ایشان قطع امید کرده بودند سفارشاتی را علیالخصوص به دو فرزندشان حسنین(ع) که اهمیت ویژهای برایشان قائل است و به عنوان فرزندان رسولالله(ص) در جاهای مختلف از ایشان نام میبرند، بیان میکنند. پس اگر انسان نگاهی سطحی به نهجالبلاغه که بخشی از خطبهها و سخنان امیرالمؤمنین(ع) را در خود دارد، بیندازد مسئله سفارش به تقوا را به وضوح خواهد دید.
رویگردانی از دنیاپرستی
حجتالاسلام سجادیزاده بیان کرد: همچنین هم در سیره عملی خود مولا و هم در سفارشی که به فرزندانشان دارند این است که از دنیاپرستی و مادیگرایی رویگردان باشید حتی اگر دنیا به سراغ شما بیاید؛ متأسفانه حجم زیادی از ناراحتیهای مردم ما متعلق به چیزهایی است که ندارند و بخش عمدهای از گرفتاریها، دعواها، اتفاقات و پروندههای دادگاهها برای دنیاست و کمتر پیش میآید که این دعواها برای خدا بوده و زندانهای ما از دعوا برای خدا پر شده باشد.
وی با یادآوری این مطلب که سالانه بالغ بر پانزده میلیون پرونده در دادگاهها بررسی میشود، اظهار میکند: هر یک از این پانزده میلیون اگر دو نفر را هم درگیر کرده باشند، نزدیک به سی میلیون از جمعیت ما میشود که متأسفانه عمده این دعواها برای خدا نیست. کلمه تقوا در یک کلمه به معنای پرواست اما به مفهوم جامعتر و بر اساس آموزههای خود مولا علی(ع) و سایر ائمه طاهرین(ع) به معنای انجام واجبات و ترک محرمات است.
استادیار دانشگاه علوم اسلامی رضوی همچنین عنوان کرد: نکته دومی که حضرت در این نامه به آن اشاره میکنند این است که در طلب دنیا نباشید اگرچه دنیا به سراغ شما بیاید. آنچه که همچون خوره روح مردم ما را میخورد غصه نداشتنهاست و آنچه که افراد را گرفتار طغیان میکند از یاد بردن خداست. سفارش سوم مولا توصیه به «حقگویی» است. اینکه انسان حق را تشخیص داده و اعلام کند حتی در جایی که گفتن حق به ضرر یک عده باشد، نکته بسیار مهمی است.
تبلیغ حق، پرتکرارترین سفارش خدا به پیامبر(ع) در قرآن
وی اضافه کرد: در قرآن کریم نیز بیشترین امر خدا به پیغمبر(ص) «قل، بگو» است. چه چیز را بگوید؟ طبیعتا حق را تبلیغ کند. همچنین در سفارشی دیگر مولا علی(ع) تأکید میکنند برای مزد کار کنید، اما چه مزدی؟ «وَ اِعْمَلاَ لِلْأَجْرِ، و براى پاداش آخرت كار كنيد» یعنی مزد اخروی و اینکه موضعگیری داشته باشید یعنی «وَ كُونَا لِلظَّالِمِ خَصْماً وَ لِلْمَظْلُومِ عَوْناً، ظالم را دشمن و مظلوم را ياور باشيد». ظالم فردی است که به حق خودش قانع نیست بنابراین باید در مقابل چنین فردی ایستادگی کرد و نسبت به مظلوم یار و یاور بود.
«صَلاَحِ ذَاتِ بَيْنِكُمْ» و قصه پرغصه دادگاههای ما
حجتالاسلام سجادیزاده اظهار کرد: این موارد سفارشات اولیه مولا به حسنین(ع) است اما در ادامه آنچه مربوط به همه فرزندان و خانواده مولا و جمیع افرادی است که نامه مولا به آنها میرسد، سفارش به تقوای الهی «أُوصِيكُمَا وَ جَمِيعَ وَلَدِي وَ أَهْلِي وَ مَنْ بَلَغَهُ كِتَابِي بِتَقْوَى اَللَّهِ وَ نَظْمِ أَمْرِكُمْ، شما دو تن و همه فرزندان و خاندانم را و هر كس را كه اين نوشته به او مى رسد ، به ترس از خدا و انتظام كارها و آشتى با يكديگر سفارش مى كنم» است. هر فردی که در حرفهای اشتغال دارد، میداند که بینظمی در کار تا چه حد آسیبرسان است، موجب عقبافتادگی انسان شده و چه استعدادهایی را ضایع میکند؛ توصیه بعدی حضرت که که به گرفتاریهای فراوان جامعه ما مربوط میشود و قصه پرغصه پروندههای دادگاهها شاهد مدعای خوبی برای آن به شمار میرود، «صَلاَحِ ذَاتِ بَيْنِكُمْ» است.
وی در این خصوص ادامه میدهد: در اینجا مولا علی(ع) به سخن رسولالله(س) مبنی بر اینکه «وَ صَلاَحِ ذَاتِ بَيْنِكُمْ فَإِنِّي سَمِعْتُ جَدَّكُمَا ص يَقُولُ صَلاَحُ ذَاتِ اَلْبَيْنِ أَفْضَلُ مِنْ عَامَّةِ اَلصَّلاَةِ وَ اَلصِّيَامِ، كه از رسول خدا (ص) شنيدم كه مى گفت : آشتى با يكديگر برتر است از يك سال نماز و روزه» استشهاد میکند؛ صلاح در مقابل فساد است و طبق ترجمه مترجمین وجود صلح و صفا و آشتی بین افراد خانواده و جامعه بهتر از یکسال نماز و روزه است اما اگر عام را به معنی یک سال در نظر بگیریم، عامه به معنای فراگیر میشود پس میتوان گفت از همه نمازها و روزهها بهتر است؛ بنابراین سفارش «ذَاتِ اَلْبَيْنِ»، دستور قرآن و سفارش پیامبر(ص) است که امیرالمؤمین(ع) نیز مجدد آن را توصیه میکنند.
این استاد دانشگاه بیان کرد: در ادامه امام با تعبیر «وَ اَللَّهَ اَللَّهَ» نسبت به رعایت حقوق یتیمان توصیه میکنند. همچنین ایشان به رعایت حقوق همسایگان نیز سفارش کرده و تأکید میکنند خدا را خدا را به همسایگان، حقوق آنان را رعایت کنید که سفارش پیامبر شماست. پیغمبر(ص) همواره نسبت به همسایگان سفارش میکردند به گونهای که ما گمان میبردیم ممکن است زمانی قانونی بیاید و همسایه بخواهد از همسایه ارث ببرد؛ حال باید دید ما در جامعه فعلی چقدر با همسایگان خود ارتباط داریم. گاهی ممکن است یک یا دوسال با فردی همسایه بوده و حتی نام او را ندانیم!
وَ اَللَّهَ اَللَّهَ فِي اَلْقُرْآنِ
وی تصریح کرد: سفارش دیگری که از سر دغدغه و درد مولا علی(ع) است، توصیه به قرآن و نماز است که میفرمایند: «وَ اَللَّهَ اَللَّهَ فِي اَلْقُرْآنِ لاَ يَسْبِقُكُمْ بِالْعَمَلِ بِهِ غَيْرُكُمْ وَ اَللَّهَ اَللَّهَ فِي اَلصَّلاَةِ فَإِنَّهَا عَمُودُ دِينِكُمْ.». برداشت من از این توصیه این است که با عمل به قرآن دیگران از شما پیشی نگیرند؛ یکی از سفارشات قرآن سفارش به علم است. خداوند 27 بار در قرآن فرموده است، «اعلموا، دانا شوید». یکی از فرائض الهی طلب علم در جمیع حالات و شرایط است بنابراین به هر میزان که به دستورات قرآن عمل کنیم، قرآن زمینه پیشرفت ما را فراهم میکند.
تعاون اروپاییها و گسستگی کشورهای اسلامی!
حجتالاسلام سجادیزاده همچنین اضافه کرد: یکی دیگر از دستورات صریح قرآن، تعاون و همیاری است که اتفاقا مولا علی(ع) نیز در همین وصیت بدان سفارش میکنند. به عنوان نمونه، در موضوع خروج انگلیس از اتحادیه اروپا، بیش از 40 سال انگلیس عضو اتحادیه اروپا بود و امروز جدا شد، اما باز هم مشاهده میکنید که مردم دیگر کشورهای اروپایی واکنش نشان داده و چه دغدغهای در این زمینه دارند. اما در میان کشورهای اسلامی، اتحادیهای که نداریم، هیچ یک عده تحت تاثیر تبلیغات دشمنان عملا به دنبال گسستگی و جدایی نیز هستند.
وی یادآور شد: امام در سختترین شرایط که ابن ملجم مرتکب چنین جنایت هولناکی شده است نیز تنها به فکر درد خود نیستند بلکه دردهای عمومی و آیندگان را مد نظر دارند و بنا به تعبیر «وَ مَنْ بَلَغَهُ كِتَابِي، و هر كس را كه اين نوشته به او مى رسد» همه ما را مخاطب قرار میدهند؛ همچنین در بحث نماز که زیباترین وسیله ارتباط انسان با خدای متعال و ستون دین است و نیز حج بیتالله ایشان سفارشهایی میکنند.
استادیار دانشگاه علوم اسلامی رضوی ادامه داد: درست است که پس از حکومت مولا علی(ع) تا نزدیک به زمان ما در اغلب اوقات، مناطق حجاز و مرکزیت اسلام، مکه و مدینه دست کسانی نبوده که اهل باشند اما مولا و ائمه معصومان(ع) همواره بر موضوع حج تأکید داشتهاند زیرا میدانند که حج یک معیار است و به آثار این اجتماع عظیم میان مسلمانها واقفاند. آل سعود و وهابیان در طول سال همیشه تبلیغ کرده و شیعیان و موحدین واقعی را مشرک خطاب میکنند؛ میگویند شیعیان اهل نماز نیستند وکتاب ما غیر از قرآن آنهاست.
وی بیان کرد: اما زمانی که به آنجا میرویم و نماز شب شیعیان و دعاهای کمیل ما را مشاهده میکنند حتی مأمورانی که عمری ضد تشیع تبلیغ میکردند نیز تحت تأثیر قرار میگیرند. بنابراین چه آمریکا و چه آل سعود تمایل ندارند ما به مکه برویم و در این مسیر از هیچگونه کارشکنی فروگذار نمیکنند. از این روست که مولا میفرمایند هیچگاه خانه خدا را خالی نگذارید. در دعاهای ماه مبارک رمضان نیز دعا برای حج بیتکالحرام یک خواسته فراگیر است.
حجتالاسلام سجادیزاده در تشریح این مطلب افزود: در باب عمره در احادیث داریم که «لکل شهر عمره» یعنی هر ماه یک عمره به گونهای که اگر برای کسی ممکن باشد باید هر ماه یک عمره به جای آورد نه از جهت مادی بلکه از بعد معنوی و جریان خودسازی که انسان بدان سخت نیازمند است و امتحانی که علیالخصوص در حج واجب انسان پس میدهد؛ این موضوع از سفارشهایی به شمار میرود که مغفول واقع شده و متأسفانه خواسته دشمن نیز هست.
این استاد دانشگاه در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به موضوع جهاد کبیر و تعابیر حضرت امیر(ع) در این خصوص ابراز کرد: امیرالمؤمنین(ع) در توصیه چهارم یا پنجم خود به روشنی بر این موضوع تأکید کرده و میفرمایند: «وَ كُونَا لِلظَّالِمِ خَصْماً وَ لِلْمَظْلُومِ عَوْناً، ظالم را دشمن و مظلوم را ياور باشيد»؛ این درحالی است که بخش قابل توجهی از زندگی حضرت امیر را جهاد و مبارزه تشکیل میدهد. از زمانی که ایشان جوان و در سن 23 سالگی بودند تا سن 63 سالگی، چهل سال عمر مبارک مولا علی(ع) در جهاد میگذرد.
وی ییان کرد: البته ایشان 13 سال مکه را هم در جهاد بودند اما آن زمان جهاد و مبارزه با دشمن به نحوی دیگر بود و وقتی که به مدینه آمدند به عنوان دفاع از ارزشها در جنگهایی که دشمن بر علیه اسلام تحمیل میکرد و یا در دوران خلافت ظاهریشان جنگهایی که پیمانشکنان، ظالم ها و مارقین، کسانی که از ارزشهای اسلام بیرون رفتند و به تعبیر امروز همین سلفیها و خوارج و تکفیریها علیه ایشان به راه انداختند.
زندگی امام سراسر جهاد است
حجتالاسلام سجادیزاده در ادامه این گفتوگو یادآور شد: در حقیقت میتوان گفت تمام زندگی امام را جهاد و مبارزه تشکیل میدهد، چه جهاد با کسانی که علیه اسلام و مسلمین جنگ تحمیل میکنند و چه جهاد با افرادی که در داخل کارشکنی کرده و اجازه رشد و پیشرفت را به انسانها نمیدهند لذا وظیفه شیعیان امیرالمؤمین(ع) این است که بصیرت را از مولا بیاموزند و در جمیع احوال به ایشان اقتدا کنند. جهاد مد نظر امام علی(ع) جهاد برای کشورگشایی و تحصیل غنائم مادی نیست بلکه جهاد با مال، جان و زبان در راه خدا و برای تثبیت و تحکیم ارزشهاست.
وی به یکی دیگر از توصیههای مولا علی(ع) مبنی بر اینکه «وَ عَلَيْكُمْ بِالتَّوَاصُلِ وَ اَلتَّبَاذُلِ، بر شما باد پيوند با يكديگر و بخشش به يكديگر» اشاره کرد و افزود: از دیگر سفارشهای مولا امر به معروف و نهی از منکر یعنی نظارت همگانی است زیرا نظارت جلوی اقدامات تباهکننده ملت و مملکت را میگیرد و همه باید در جامعه نسبت به یکدیگر امر به معروف و نهی از منکر داشته باشند؛ امام در ادامه نتیجه ترک امر به معروف و نهی از منکر را تسلط بدان بر جامعه برمیشمرند.
استادیار دانشگاه علوم اسلامی رضوی در خاتمه میافزاید: در صورت ترک امر به معروف و نهی از منکر هرآنچه خدا را بخوانید جواب نمیدهد و این موضوع جلوه پررنگی در فرمایشات حضرت دارد به گونهای که در همین زمینه میفرمایند: «تمام کارهای خوب حتی جهاد در راه خدا در مقابل امر به معروف و نهی از منکر مانند آبی است ک از دهان انسان بیرون میپرد در مقابل دریا». به عنوان نمونه اگر کسی در مقابل کسی که خانهای را به آتش میکشد سکوت کند این آتش به همه خانهها میرسد لذا اگر ما امر به معروف و نهی از منکر را در عرصه سیاسی، اجتماعی، خانواده و جهانی ترک کنیم نتیجهای جز مسلط شدن بدها و زیرپا گذاشتن ارزشها نخواهد داشت.
محبوبه اسدپور
