قنبرخوانی کاشمریها در رثای امیرالمؤمنین(ع) + عکس
گروه اجتماعی: يکي از آیینهای ويژه مردم کاشمر در ماه مبارک رمضان قنبرخواني است که در ظهر بيست و يکم اين ماه همزمان با شهادت اميرمومنان حضرت علی(ع) برپا میشود. آئینی که از قدمت و پیشینه دیرینهای برخوردار است.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از خراسان رضوی در اين مراسم جمعيت عزاداران در قالب چند دسته بزرگ عزاداري از حسینیهها حرکت کرده و به سمت مسجد جامع شهر رهسپار میشوند و در آنجا مورد استقبال نمازگزاران و مسئولان قرار میگیرند و دقايقي چند نمازگزاران حاضر در مسجد جامع با عزاداران هيات حيدري همراه شده و به سینهزنی میپردازند.
مراسم قنبرخوانی که یکی از قدیمیترین گونه نمایشهای آهنگین که به ابتکار ایرانیان خلقشده و يکي از وجوه تلفيق هنر موسيقي و نمايش در خدمت آیینهای ديني است. این آیین سالهای سال است که در شبهای ماه مبارک رمضان بهویژه در شبهای احیاء مهمان مردم کاشمر میشود.
در همین خصوص پژوهشگر آئینهای مذهبی در کاشمر در گفتوگو با ایکنا آئين قنبرخواني را یکی از جذابترين برنامهها در مسجد جامع کاشمر دانست و گفت: این مراسم پس از پايان مراسم عزاداری و سينهزنی عزاداران، آغاز میشود.
محمد ناصری، پژوهشگر آئینهای مذهبی در کاشمر، با اشاره به اینکه تعزيه قنبرخواني نوعي مصیبتخوانی در رثای امیرالمؤمنین(ع) است، عنوان کرد: اين تعزيه نوعي نمايش آئيني در اشکال آوازي به شمار ميرود که حديث عشق قنبر غلام حضرت علي(ع) به مولا را بازگو میکند.
وی گفت: این آیین به عبارتي شرح حال قنبر و ارادتش به مولا امیرالمؤمنین(ع) است به طوريکه قنبر بر اثر شنيدن خبر شهادت مولا پشت در خانه خشت بر سر ميکوبد و با سرودن اشعاري در مدح و منقبت سيدالاوصياء به ندبه و عزاداري ميپردازد، آنقدر که از حال ميرود و بیهوش ميشود.
ناصری با اشاره به اینکه سابقه این تعزیه به دوران رواج تشیع در ایران میرسد و یکی از وجوه تلفیق هنر موسیقی و نمایش در خدمت آیینهای دینی است، بیان کرد: هنوز قنبرخوانانی حضور دارند که نقل قنبرخوانی را سینه به سینه آموختهاند و حدیث عشق قنبر به مولا را هر رمضان برای عشاق و ارادتمندان به امام علی(ع) بازگو میکنند.
وی در ادامه در خصوص معرفی شخصیت قنبر غلام حضرت علی(ع) گفت: در جنگی که میان ساسانیان و ایرانیان اتفاق میافتد و پیروزی اعراب را به همراه داشت تعدادی از ایرانیان در این جنگ اسیر میشوند،.
محمد ناصری با اشاره به اینکه یکی از شرایط زنده ماندن ایرانیان و اسراء در این جنگ این بود که باید غلام اعراب میشدند، افزود: پس از اینکه اسرا برای فروش به مدینه برده میشوند در میان آنها غلامی 24 یا 25 ساله با موهای بور بود که نمیخواست غلام اعراب شود.
وی با اعلام اینکه این فرد به جهت اینکه چشمش به چشم اعراب نیفتد و بهعنوان برده فروخته نشود سرخود را بالا نیاورد، عنوان کرد: در همین هنگام چشم این جوان به عربی که ایمان، صداقت و محبت در وجودش فراوان موج میزد میافتد که در همین هنگام خود برده به این فرد عرب پیشنهاد میدهد تا وی را به غلامی قبول کند.
ناصری با اشاره به اینکه بعدا این برده متوجه میشود فردی او را خریده حضرت علی(ع) است، اظهار کرد: امام علی(ع) پس از اینکه این برده را میخرد اسم وی را قنبر میگذارد.
وی با بیان اینکه در خصوص اصل و نصب اصلی قنبر سندی در تاریخ به دست نیامده، اظهار کرد: آنچه در تاریخ ثبت شده تنها آمده که قنبر از طایفه حمدانی از طوایف بزرگ یمنی است.
این پژوهشگر آئینهای مذهبی با اعلام اینکه قنبر در بسیاری از جنگها از جمله در جنگ صفین که پرچمدار بوده حضرت علی(ع) را همراهی کرده است، گفت: پس از اینکه خبر شهادت حضرت علی(ع) توسط ابن ملجم به گوش قنبر میرسد سریع راهی خانه حضرت میشود.
وی با بیان اینکه از زمانی که قنبر به سرکوچه حضرت علی(ع) میرسد از همان ابتدا شروع به اشعار خواندن و رجزخوانی میکند تا مردم جمع شوند، گفت: پس از اینکه قنبر به درب خانه حضرت علی(ع) میرسد خشتهایی که در اطراف است را برمیدارد و همراه با شعر و مرثیه به سر خود میزند بهطوریکه آنقدر این اشعار را خوانده و مرثیهسرایی میکند که از هوش میرود.
ناصری با بیان اینکه پس از شهادت حضرت علی(ع) قنبر که از پیروان خاص ایشان بوده به خدمت امام حسن(ع) میرود، بیان کرد: قنبر آنقدر به این حضرت نزدیک بود که در شب شهادت ایشان در بستر امام حضور داشت.
وی با اشاره به اینکه پس از شهادت امام حسن(ع) بنی امیه تمامی کسانی را که مرید ایشان بودند از جمله قنبر را دستگیر و روانه زندان میکنند، افزود: قنبر چون در آن زمان در زندان به سر میبرد نتوانست در حادثه کربلا شرکت کند.
معاون هنری اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی کاشمر با اعلام اینکه پس از به شهادت رسیدن امام حسین(ع) قنبر به همراه سایر اسرا از زندان آزاد میشود، افزود: پس از آزادی قنبر این بار سراغ امام زینالعابدین(ع) را میگیرد و به ایشان خدمت میکند.
وی با بیان اینکه قنبر بعد از شهادت حضرت علی(ع) به سه نفر از ائمه دیگر خدمت میکند، بیان کرد: در آن زمان شخصی به نام حُجاج حاکم وقت بود که درصدد بود تا خون یکی از مریدان ائمه به خصوص حضرت علی (ع) را بریزد.
ناصری با اشاره به اینکه قنبر تنها فردی بود که در زمان حُجاج هنوز هم مرید حضرت علی(ع) بود، افزود: پس از اینکه قنبر را به نزد حجاج برند حُجاج خطاب به قنبر میگوید اگر به حضرت علی (ع) و سایر ائمه ناسزا بگوید وی را خواهد بخشید اما قنبر شعری را در مدح و رسای این حضرت میخواند که در همین موقع گردنش را میزنند.
وی با اعلام اینکه در خصوص محل دفن قنبر تاکنون سندی به دست نیامده است، بیان کرد: پس از به شهادت رسیدن قنبر ایرانیها از آواها و مرثیههای وی استفاده کردند و با ادغام با موسیقی و آواهای و مرثیههای ایرانی نمایشی مذهبی به نام قنبرخوانی را تهیه کردند.
وی در پایان یادآور شد؛ در این نمایش مذهبی نقش حضرت علی (ع) را یکی از پیشکسوتان تعزیه به نام محمد رضا رجبزاده با 71 سال سن و نقش قنبر را محمد هاشم رجبزاده با 21 سال سابقه فعالیت در نمایشهای مذهبی اجرا میکنند. نکته مهم این است که تنها مردان مراسم قنبرخوانی نداشتند و یک نوع قنبرخوانی در میان بانوان نیز به اجرا در میآمده است.
در برخی از بخشهای ایران قنبرخوانی به صورتی دو نفره نیز برگزار میشده است. دربعضی از اشکال این آیین، فردی در نقش قنبر و فردی در نقش امیرالمؤمنین(ع) به اجرای تعزیه میپردازند. قنبر از ابتدای حرکت به سمت منزل امام علی(ع) اشعاری در مدح و منقبت سیدالاوصیاء میخواند و حاضران نیز با ذکر صلوات و نیز تکرار برخی ابیات، او را همراهی میکنند و نهایتاً با رسیدن به درب خانه امیرالمؤمنین(ع) با حالتی ویژه به دیدار و ملاقات حضرت که پس از ضربت خوردن در بستر بیماری افتاده است میشتابد.
این قسمت از برنامه که بینندگان را به شدت متأثر میکند، معمولاً با آه و فغان و گریه شدید حضار همراه میشود و حالتی بسیار حزنانگیز را در محفل ایجاد میکند.
یادآور میشود، قنبرخوانی نوعی نمایش موسیقیایی، آئینی در اشکال آوازی به شمار میرود که معروف به «قنبر» غلام حضرت علی(ع) و به عبارتی شرح حال او و ارادتش به مولاامیرالمومنین(ع) است که به دلیل همین غنای مذهبی و تاریخی مراسم قنبرخوانی ماه رمضان شهرستان کاشمر در هفتمین شورای سیاستگذاری ثبت به شماره 828 در تاریخ چهارم بهمنماه در فهرست میراث ناملموس(معنوی) کشور به ثبت رسیده است.
