زنگ خطر هنرهای اسلامی به گوش میرسد
گروه هنر: وقتی به حرم امامزادهها وارد میشویم، آنچه چشمگیر و دلنواز است، برق آینههایی است که زیبایی آن مکان را دو چندان کرده و انعکاس نور آن معنویت فضا را بیشتر میکند، اما افسوس که دیگر کمتر هنر ایرانی و اسلامی را در گوشه و کنار کشور میبینیم، این همان زنگ خطری است که به گوش میرسد.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از خراسان رضوی، وقتی به حرم امامزادهها وارد میشویم، آنچه چشمگیر و دلنواز است، برق آینههایی است که زیبایی آن مکان را دو چندان کرده و انعکاس نور آن معنویت فضا را بیشتر میکند، اما افسوس که دیگر کمتر رد هنر ایرانی و اسلامی را در گوشه و کنار کشور میبینیم، این همان زنگ خطری است که به گوش میرسد.
رضا صادقزاده، هنرمند آینهکار در گفتوگو با(ایکنا) در خصوص پیدایش هنر آینهکاری، اظهار کرد: آینهکاری در سده 13 ه.ق رو به ترقی و گسترش نهاد و تکاملی تدریجی اما محسوس داشت در طول این قرن آثار زیبایی؛ چون تالارها و اتاقهای شمسالعماره،کاخ گلستان در تهران، آینهکاری ایوان و آستانه حضرت عبدالعظیم(ع) در شهر ری و آینهکاری دارالسیاده آستان قدس رضوی در مشهد انجام گرفت که هر یک به تناسب شیوه کار، آینهکاری آن دوره به شمار میآید.
وی ادامه داد: در چهار دهه نخست سده 14 ه.ق رکودی چشمگیر در آینهکاری مشاهده میشود. در این دوره طولانی به جز آینهکاری ایوان آستان حضرت معصومه(س) در قم، آینهکاری درخور توجه دیگری را نمیشناسیم.
وی با اشاره به ناشناخته بودن این هنر در بین مردم، تصریح کرد: مردم به هنرهای قدیمی و اصیل ایرانی علاقهمند هستند اما جایی که بخواهند در این زمینه آموزش ببینند وجود ندارد به همین خاطر این هنر به دست فراموشی سپرده میشود.
مکانی برای آموزش هنر آینهکاری
صادقزاده با بیان اینکه به دلیل آنکه بیشتر وقتمان در حرم و امامزادگان است جایی برای آموزش نداریم، اظهار کرد: وقتی این همه شوق مردم در نمایشگاه و استقبالشان از این هنر را میبینم، دلم میخواهد که بحث آموزش را برای معرفی این هنر داشته باشم اما مکانی در اختیارمان نیست.
این هنرمند آینهکار تصریح کرد: اگر آستان قدس کلاسهای کوتاه مدتی برای آشنایی مردم با هنرهای صنایع دستی و هنرهای ناآشنا و اصیل اسلامی بگذارد کم کم هنر دستی بروز و ظهور پیدا میکند، هنرهایی که مغفول ماندهاند دوباره نقش پررنگی پیدا کرده و دلسردی هنرمندان، بیرغبتیشان نصبت به آن هنرها هم از بین میرود.
وی با اشاره به مراحل مختلف آینهکاری ادامه داد: نخست طرح کار به وسیله رسام که گاهی معمار بنا و یا خود آینهکار است تهیه میشود که در طرحهای پیچیده خود کاغذ طرح را سوزنی میکنند و به وسیله آن سطح کار را «گره» میزنند و سپس آینهکاری را برابر «گره» اجرا میکنند.
صادقزاده عنوان کرد: در مواردی که آینه دارای سطح برجسته باشد زمینه کار را قبلاً گچبری کرده و برابر طرح آماده میسازند سپس آینهبُر، آینه را در اشکال و اندازههای مورد نیاز با الگوهای مقوایی که اکنون به الگوهای پلاستیکی تبدیل شده، بریده و آماده میکند، آنگاه آینهکار با خمیری که آمیزهای از گچ و سریش است قطعات آینهها را برابر طرح بر سطح کار میچسباند و نقوش دلخواه را پدید میآورد در پایان آینه پاککن کار را پاکیزه و جلا میدهد.
این هنرمند آینهکار ابزارآلات آینهکاری را متشکل از آینه، گچ، چسب، خط کش و... دانست و تصریح کرد: هنرمندان آینهکار این آینهها را به اشکال مختلف هندسی؛ چون مثلث، لوزی، مستطیل و مربع میبرند و به صورت الماس تراش به کار میبردند.
طرح «گره» و شیوه گرهسازی، رایجترین طرحها در آینهکاری
وی با اشاره به اینکه رایجترین طرحها در آینهکاری، طرح «گره» و شیوه گرهسازی است، ادامه داد: این طرح کاربرد وسیعی در تمام شاخههای هنر ایران داشته، طرحهای دیگر چون «قابسازی» یا «قاببندی» به شیوههای گوناگون به ویژه در تزئین سقفها بکار میرود.
این هنرمند آینهکار با بیان اینکه انعکاس نوری که در آینهکاری مشاهده میشود همه به خاطر گودی و برجستگیهایی است که در آینه موقع چسباندنش اجرا میشود، بیان کرد: آینه را اگر به صورت تخت بچسبانیم بازتاب نور زیادی نخواهیم داشت اما اگر به صورت گود و برجسته چسبانده شود انعکاس نور بسیار زیادی ایجاد میکند.
آینهکاری در مساجد، نماد پاکی و معنویت
صادقزاده دلیل استفاده از آینهکاری در حرم و امامزادگان را معنویت و پاکی آینه دانست و اظهار کرد: ایرانیان از دیرباز به آینه و آب به عنوان نماد پاکیزگی، روشنایی، راستگویی، بخت و صفا نگاه میکنند. ساختن استخر، حوض و آبنما در جلوی بنا از دیرگاه در ایران معمول بوده و بکار بردن آینه برای آرایش بنا در دورههای جدید نمیتواند با این باور بیارتباط باشد.
وی با اشاره به اینکه از سال 75 در رواق دارالحجه و امام خمینی(ره) شروع به کار آینهکاری کردم، اظهار کرد: آینهکاری حرم و مساجد در زمان قدیم در کاخ و خانهها مورد استفاده قرار میگرفت، اما اکنون چند دههای میشود که این هنر به فراموشی سپرده شده است.
این هنرمند آینهکار عنوان کرد: اما دو سال است که اندکی در خانهها از این هنر استفاده میشود اگر صنایع دستی و آستان قدس بتواند تعداد نمایشگاهها را بیشتر کند و یا کلاسهایی در این زمینه برگزار کند با توجه به استقبال گسترده مردم در نمایشگاهها از این هنر، آینهکاری رشد خوبی مثل گذشته خواهد یافت.
صادقزاده با اشاره به فقدان رشته دانشگاهی در این زمینه افزود: چند سالی است که در هنرستان رشتهای به نام آینهکاری گذاشتهاند اما متاسفانه کمتر کسی سراغ آن را میگیرد.
حمایت نشدن هنرهای اصیل ایرانی از لحاظ مالی
وی دلیل کمرنگی هنرهای اصیل ایرانی را حمایت نشدن هنرمندان هنرهای قدیمی از لحاظ مالی دانست و عنوان کرد: کار هنر، کار سختی است و باید عاشق هنر باشید تا ادامه دهید، معنویت در هنر است و نه مسائل مالی، درآمد پایین در آینهکاری کفاف زندگی افراد را نمیدهد و فرد باید عاشق کارش باشد.
این هنرمند آینهکار ادامه داد: کسانی هم که آینهکاری میکنند از استادکارهایی هستند که چندین سال مسئول این کار بودهاند و نمیتوانند شغلشان را عوض کنند و به خاطر درآمد پایین نمیآیند.
صادقزاده عنوان کرد: آینهکاران به صورت خصوصی با شاگردی به این هنر میرسند؛ صنفی برای این هنر وجود ندارد و از جایی هم حمایت نمیشوند.
وی با اشاره به حضور در نمایشگاههای صنایع دستی و قرآن تصریح کرد: برای اولین بار از طریق آستان قدس در نمایشگاه قرآن و عترت شرکت کردم، نمایشگاه بسیار خوبی بود اما نسبت به نمایشگاه صنایع دستی از لحاظ کیفی در سطح پایینتری قرار داشت.
وی ادامه داد: در چهار دهه نخست سده 14 ه.ق رکودی چشمگیر در آینهکاری مشاهده میشود. در این دوره طولانی به جز آینهکاری ایوان آستان حضرت معصومه(س) در قم، آینهکاری درخور توجه دیگری را نمیشناسیم.
وی با اشاره به ناشناخته بودن این هنر در بین مردم، تصریح کرد: مردم به هنرهای قدیمی و اصیل ایرانی علاقهمند هستند اما جایی که بخواهند در این زمینه آموزش ببینند وجود ندارد به همین خاطر این هنر به دست فراموشی سپرده میشود.
مکانی برای آموزش هنر آینهکاری
صادقزاده با بیان اینکه به دلیل آنکه بیشتر وقتمان در حرم و امامزادگان است جایی برای آموزش نداریم، اظهار کرد: وقتی این همه شوق مردم در نمایشگاه و استقبالشان از این هنر را میبینم، دلم میخواهد که بحث آموزش را برای معرفی این هنر داشته باشم اما مکانی در اختیارمان نیست.
این هنرمند آینهکار تصریح کرد: اگر آستان قدس کلاسهای کوتاه مدتی برای آشنایی مردم با هنرهای صنایع دستی و هنرهای ناآشنا و اصیل اسلامی بگذارد کم کم هنر دستی بروز و ظهور پیدا میکند، هنرهایی که مغفول ماندهاند دوباره نقش پررنگی پیدا کرده و دلسردی هنرمندان، بیرغبتیشان نصبت به آن هنرها هم از بین میرود.
وی با اشاره به مراحل مختلف آینهکاری ادامه داد: نخست طرح کار به وسیله رسام که گاهی معمار بنا و یا خود آینهکار است تهیه میشود که در طرحهای پیچیده خود کاغذ طرح را سوزنی میکنند و به وسیله آن سطح کار را «گره» میزنند و سپس آینهکاری را برابر «گره» اجرا میکنند.
صادقزاده عنوان کرد: در مواردی که آینه دارای سطح برجسته باشد زمینه کار را قبلاً گچبری کرده و برابر طرح آماده میسازند سپس آینهبُر، آینه را در اشکال و اندازههای مورد نیاز با الگوهای مقوایی که اکنون به الگوهای پلاستیکی تبدیل شده، بریده و آماده میکند، آنگاه آینهکار با خمیری که آمیزهای از گچ و سریش است قطعات آینهها را برابر طرح بر سطح کار میچسباند و نقوش دلخواه را پدید میآورد در پایان آینه پاککن کار را پاکیزه و جلا میدهد.
این هنرمند آینهکار ابزارآلات آینهکاری را متشکل از آینه، گچ، چسب، خط کش و... دانست و تصریح کرد: هنرمندان آینهکار این آینهها را به اشکال مختلف هندسی؛ چون مثلث، لوزی، مستطیل و مربع میبرند و به صورت الماس تراش به کار میبردند.
طرح «گره» و شیوه گرهسازی، رایجترین طرحها در آینهکاری
وی با اشاره به اینکه رایجترین طرحها در آینهکاری، طرح «گره» و شیوه گرهسازی است، ادامه داد: این طرح کاربرد وسیعی در تمام شاخههای هنر ایران داشته، طرحهای دیگر چون «قابسازی» یا «قاببندی» به شیوههای گوناگون به ویژه در تزئین سقفها بکار میرود.
این هنرمند آینهکار با بیان اینکه انعکاس نوری که در آینهکاری مشاهده میشود همه به خاطر گودی و برجستگیهایی است که در آینه موقع چسباندنش اجرا میشود، بیان کرد: آینه را اگر به صورت تخت بچسبانیم بازتاب نور زیادی نخواهیم داشت اما اگر به صورت گود و برجسته چسبانده شود انعکاس نور بسیار زیادی ایجاد میکند.
آینهکاری در مساجد، نماد پاکی و معنویت
صادقزاده دلیل استفاده از آینهکاری در حرم و امامزادگان را معنویت و پاکی آینه دانست و اظهار کرد: ایرانیان از دیرباز به آینه و آب به عنوان نماد پاکیزگی، روشنایی، راستگویی، بخت و صفا نگاه میکنند. ساختن استخر، حوض و آبنما در جلوی بنا از دیرگاه در ایران معمول بوده و بکار بردن آینه برای آرایش بنا در دورههای جدید نمیتواند با این باور بیارتباط باشد.
وی با اشاره به اینکه از سال 75 در رواق دارالحجه و امام خمینی(ره) شروع به کار آینهکاری کردم، اظهار کرد: آینهکاری حرم و مساجد در زمان قدیم در کاخ و خانهها مورد استفاده قرار میگرفت، اما اکنون چند دههای میشود که این هنر به فراموشی سپرده شده است.
این هنرمند آینهکار عنوان کرد: اما دو سال است که اندکی در خانهها از این هنر استفاده میشود اگر صنایع دستی و آستان قدس بتواند تعداد نمایشگاهها را بیشتر کند و یا کلاسهایی در این زمینه برگزار کند با توجه به استقبال گسترده مردم در نمایشگاهها از این هنر، آینهکاری رشد خوبی مثل گذشته خواهد یافت.
صادقزاده با اشاره به فقدان رشته دانشگاهی در این زمینه افزود: چند سالی است که در هنرستان رشتهای به نام آینهکاری گذاشتهاند اما متاسفانه کمتر کسی سراغ آن را میگیرد.
حمایت نشدن هنرهای اصیل ایرانی از لحاظ مالی
وی دلیل کمرنگی هنرهای اصیل ایرانی را حمایت نشدن هنرمندان هنرهای قدیمی از لحاظ مالی دانست و عنوان کرد: کار هنر، کار سختی است و باید عاشق هنر باشید تا ادامه دهید، معنویت در هنر است و نه مسائل مالی، درآمد پایین در آینهکاری کفاف زندگی افراد را نمیدهد و فرد باید عاشق کارش باشد.
این هنرمند آینهکار ادامه داد: کسانی هم که آینهکاری میکنند از استادکارهایی هستند که چندین سال مسئول این کار بودهاند و نمیتوانند شغلشان را عوض کنند و به خاطر درآمد پایین نمیآیند.
صادقزاده عنوان کرد: آینهکاران به صورت خصوصی با شاگردی به این هنر میرسند؛ صنفی برای این هنر وجود ندارد و از جایی هم حمایت نمیشوند.
وی با اشاره به حضور در نمایشگاههای صنایع دستی و قرآن تصریح کرد: برای اولین بار از طریق آستان قدس در نمایشگاه قرآن و عترت شرکت کردم، نمایشگاه بسیار خوبی بود اما نسبت به نمایشگاه صنایع دستی از لحاظ کیفی در سطح پایینتری قرار داشت.
زری ابو
