استاد انصاری:
سوره محمد(ص) بررسی تطبیقی کفر و ایمان و حق و باطل است
گروه معارف: یک مفسر قرآن در توصیف و تشریح سوره محمد(ص) عنوان کرد: این سوره بررسی دقیقی از کفر و ایمان داشته و با تطبیق و کنار هم قرار دادن این الفاظ٬ مراد الهی در نمایان کردن حق و درستی محقق میشود.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از خراسان رضوی، محمدعلی انصاری، مفسر قرآن در اولین جلسه از محافل تفسیری خود در دهه آخر ماه صفر که شامگاه گذشته، 30 آبانماه، در محل مؤسسه بیان هدایت نور برگزار شد٬ گفت: در این 10 جلسه سعی داریم تا به تفسیر سوره محمد(ص) پرداخته و چگونگی بیان خداوند در معرفی حق و باطل با استفاده از صنعت تضاد و تطبیق معنایی را مورد توجه قرار دهیم.
وی با اشاره به جایگاه این سوره از زبان پیامبر اسلام(ص) ادامه داد: روایتی از پیامبر خاتم(ص) آمده است که میفرماید، هر کس سوره محمد را تلاوت کند، از شراب پاک بهشتی خواهد نوشید و در روایتی دیگر آمده است که این سوره برای شناخت هرچه بهتر خاندان پیامبر و دشمنان این خاندان بسیار قابل توجه است.
تعبیر سوره محمد(ص) به سورةالقتال
انصاری با اشاره به دلایل نامگذاری این سوره گفت: همنام شدن این سوره با نام پیامبر اسلام به دلیل وجود این لفظ مبارک در آیهای از این سوره است اما در ادامه جلسات به بررسی دلایل این نامگذاری خواهیم پرداخت، ضمن اینکه به علت وجود تعابیری در رابطه با جهاد و مقاتله در سوره محمد(ص)، این سوره را سوره القتال نیز مینامند و این سوره آغازی بر سورههایی است که نسبت به دیگر سورهها از حجم کمتر برخوردار هستند.
وی اضافه کرد: آمدن صفات متضاد در کنار هم یکی از ویژگیهای این سوره است که یکی از اصول و روشهای تربیت قرآنی را به ما میآموزد و قرآن در این روش با نشان دادن نیکی در کنار زشتی به معرفی هرچه واضحتر حق در مقابل باطل میپردازد.
انصاری با ورود به مباحث تفسیری در آیه ابتدایی سوره محمد، بیان کرد: واژه کفر که در این آیه آمده است در لغت به معنای پوشاندن بوده و هرچیزی که این خاصیت را دارا باشد به کفر تعبییر میشود، برای مثال چون شب همه چیز را از چشم انسان میپوشاند به لیلةالکافره مشهور شده است و کفر به کار رفته در این آیه به دلیل پوشاندن حقایق آفرینش است که افراد کافر مرتکب آن میشوند.
وی افزود: در این زمینه سه تقسیمبندی از کفر وجود دارد و سه بخش کفر در حقیقت، طاعت و کفر در نعمت٬ بخشهای این تقسیم هستند و کفر در حقیقت نیز به سه بخش کفر به ذات حق، کفر به معاد و بازگشت انسان و کفر به فرستادگان الهی تقسیم میشود که انسان کافر در وجود خود به آنها میرسد.
عدم نمود توحید در رفتار٬ مصداق کفر در طاعت است
وی با تشریح کفر در طاعت خداوند ادامه داد: کفر در طاعت به لحاظ عملکرد انسان مورد توجه است اگرچه فرد در زبان خود را موحد بداند ولی کسانی که نشانههای توحید در رفتار و عمل آنها مشاهده نمیشود نه نتها در مسیر توحید نیستند بلکه مصداقی برای کفر در طاعت خداوند خواهند بود.
این مفسر قرآن با ارائه تقسیمبندی دیگری از کفر افزود: نوعی از کفر وجود دارد که انسان از روی علم و آگاهی به مقابله با خداوند و انکار ذات الهی میپردازد و نوع دیگر کفر برخاسته از جهل و ناآگاهی است که به کفر استضعافی مشهور است و با نوع اول که کفر انکاری نامیده میشود، متفاوت است.
انصاری بیان کرد: قرآن با تأکید بر قسم اول یعنی همان کفر انکاری، لبه تیز و برنده این نوع از کفر را نشان داده و افرادی را که دچار چنین کفری شدهاند رها شده توصیف میکند و ما در طول تاریخ افرادی را دیدهایم که به علت تهدید منافعشان از سوی دین و معارف دینی در وادی چنین کفری که برخاسته از آگاهی است، گرفتار شدهاند.
وی گفت: نوع دیگری از تقسیمبندی کفر را نیز میتوان در نظر گرفت که طی آن دو نوع کفر زبانی و کفر در عمل معرفی میشود و در سوره محمد(ص) نوع دوم از این تقسیمبندی را مورد توجه قرار میدهد و مسلمانان را به جهاد در برابر این افراد که مصداق جلوگیری از مسیر الهی هستند، فرامیخواند.
مصادیق صد عن سبیلالله چه کسانی هستند؟
انصاری در ادامه به تفسیر عبارت «صد عن سبیلالله» پرداخت و اظهار کرد: واژه سبیل به معنای وجود راههای متعدد برای رسیدن به خداست و کافری که تمام همت خود برای مسدود کردن این مسیرها را به کار میبرد مصداقی برای این عبارت است و این نمونه از کفر محدود به دوران پیامبر خاصی نبوده و از ابندای نبوت تا آخرالزمان ادامه خواهد داشت.
صاحب تفسیر مشکاة با اشاره به وجود روشهای مختلف کافران برای مقابله با مسیر حق افزود: کافران در این مسیر ابتدا به ارعاب و ترس مؤمنان دست میزنند سپس از تطمیع افراد برای کشاندن آنها به سمت خود استفاده میکنند و در صورت ناکامی به تخریب شخصیتها و چهرهها میپردازند و بعد از آن دست به خشونت جدی و قتال با مؤمنان میزنند و در گام آخر در معارف دین ایجاد شبهه کرده و در دین تشکیک ایجاد میکنند.
انصاری با اشاره به تباه شدن اعمال افراد کافر ادامه داد: از بین رفتن عمل و نتیجه کار آنها در دنیا و آخرت مکر الهی است که برای مقابله با این افراد استفاده میشود و نه تنها در آخرت دچار خسران میشوند بلکه در دنیا نیز خداوند ترفندها و نقشههای آنان را نقشه بر آب میکند تا به اهداف شوم خود نرسند.
وی با اشاره به ادامه سوره محمد(ص) افزود: پس از این توصیف الهی در رابطه با کافران٬ نوبت به معرفی مؤمنان میرسد که نقطه مقابل عملکرد و نتیجه کار کافران بوده و ایمان و عمل صالح در راستای تبعیت از سخنان پیامبر اسلام مورد توجه این افراد است.
انصاری ایمان و عمل را دو مقوله دانست که همراه با هم اثر دارند و در توضیح گفت: ایمانی که بدون نمود در عملکرد انسان باشد نتیجه نخواهد داد و جدایی از عملگرایی که ریشه در تفکرات بنیامیه دارد جامعه اسلامی را دچار خیالپردازی در رابطه با ایمان میکند و زمانی که ایمان با عمل همراه نباشد انتظاری از حرکت روبه جلوی جامعه نیست.
ایمان و عمل مؤمنانه با تبعیت از پیامبر
وی تصریح کرد: در ادامه دلیلی برای تحقق ایمان و عمل میآید که در حقیقت همان تبعیت از آنچه پیامبر میآورد، دلیلی برای حرکت درست در مسیر حق و حقیقت است و پاسخ شبهه اختیار افراد در انتخاب دین الهی از میان ادیان موجود را پاسخ میدهد که تنها راه سعادت در مسیر حقیقت انتخاب اسلام است.
یادآور میشود، جلسات تفسیر سوره محمد(ص) همزمان با دهه پایانی ماه صفر توسط استاد محمدعلی انصاری، صاحب تفسیر مشکاة در محل مؤسسه بیان هدایت نور مشهد برگزار میشود.
وی با اشاره به جایگاه این سوره از زبان پیامبر اسلام(ص) ادامه داد: روایتی از پیامبر خاتم(ص) آمده است که میفرماید، هر کس سوره محمد را تلاوت کند، از شراب پاک بهشتی خواهد نوشید و در روایتی دیگر آمده است که این سوره برای شناخت هرچه بهتر خاندان پیامبر و دشمنان این خاندان بسیار قابل توجه است.
تعبیر سوره محمد(ص) به سورةالقتال
انصاری با اشاره به دلایل نامگذاری این سوره گفت: همنام شدن این سوره با نام پیامبر اسلام به دلیل وجود این لفظ مبارک در آیهای از این سوره است اما در ادامه جلسات به بررسی دلایل این نامگذاری خواهیم پرداخت، ضمن اینکه به علت وجود تعابیری در رابطه با جهاد و مقاتله در سوره محمد(ص)، این سوره را سوره القتال نیز مینامند و این سوره آغازی بر سورههایی است که نسبت به دیگر سورهها از حجم کمتر برخوردار هستند.
وی اضافه کرد: آمدن صفات متضاد در کنار هم یکی از ویژگیهای این سوره است که یکی از اصول و روشهای تربیت قرآنی را به ما میآموزد و قرآن در این روش با نشان دادن نیکی در کنار زشتی به معرفی هرچه واضحتر حق در مقابل باطل میپردازد.
انصاری با ورود به مباحث تفسیری در آیه ابتدایی سوره محمد، بیان کرد: واژه کفر که در این آیه آمده است در لغت به معنای پوشاندن بوده و هرچیزی که این خاصیت را دارا باشد به کفر تعبییر میشود، برای مثال چون شب همه چیز را از چشم انسان میپوشاند به لیلةالکافره مشهور شده است و کفر به کار رفته در این آیه به دلیل پوشاندن حقایق آفرینش است که افراد کافر مرتکب آن میشوند.
وی افزود: در این زمینه سه تقسیمبندی از کفر وجود دارد و سه بخش کفر در حقیقت، طاعت و کفر در نعمت٬ بخشهای این تقسیم هستند و کفر در حقیقت نیز به سه بخش کفر به ذات حق، کفر به معاد و بازگشت انسان و کفر به فرستادگان الهی تقسیم میشود که انسان کافر در وجود خود به آنها میرسد.
عدم نمود توحید در رفتار٬ مصداق کفر در طاعت است
وی با تشریح کفر در طاعت خداوند ادامه داد: کفر در طاعت به لحاظ عملکرد انسان مورد توجه است اگرچه فرد در زبان خود را موحد بداند ولی کسانی که نشانههای توحید در رفتار و عمل آنها مشاهده نمیشود نه نتها در مسیر توحید نیستند بلکه مصداقی برای کفر در طاعت خداوند خواهند بود.
این مفسر قرآن با ارائه تقسیمبندی دیگری از کفر افزود: نوعی از کفر وجود دارد که انسان از روی علم و آگاهی به مقابله با خداوند و انکار ذات الهی میپردازد و نوع دیگر کفر برخاسته از جهل و ناآگاهی است که به کفر استضعافی مشهور است و با نوع اول که کفر انکاری نامیده میشود، متفاوت است.
انصاری بیان کرد: قرآن با تأکید بر قسم اول یعنی همان کفر انکاری، لبه تیز و برنده این نوع از کفر را نشان داده و افرادی را که دچار چنین کفری شدهاند رها شده توصیف میکند و ما در طول تاریخ افرادی را دیدهایم که به علت تهدید منافعشان از سوی دین و معارف دینی در وادی چنین کفری که برخاسته از آگاهی است، گرفتار شدهاند.
وی گفت: نوع دیگری از تقسیمبندی کفر را نیز میتوان در نظر گرفت که طی آن دو نوع کفر زبانی و کفر در عمل معرفی میشود و در سوره محمد(ص) نوع دوم از این تقسیمبندی را مورد توجه قرار میدهد و مسلمانان را به جهاد در برابر این افراد که مصداق جلوگیری از مسیر الهی هستند، فرامیخواند.
مصادیق صد عن سبیلالله چه کسانی هستند؟
انصاری در ادامه به تفسیر عبارت «صد عن سبیلالله» پرداخت و اظهار کرد: واژه سبیل به معنای وجود راههای متعدد برای رسیدن به خداست و کافری که تمام همت خود برای مسدود کردن این مسیرها را به کار میبرد مصداقی برای این عبارت است و این نمونه از کفر محدود به دوران پیامبر خاصی نبوده و از ابندای نبوت تا آخرالزمان ادامه خواهد داشت.
صاحب تفسیر مشکاة با اشاره به وجود روشهای مختلف کافران برای مقابله با مسیر حق افزود: کافران در این مسیر ابتدا به ارعاب و ترس مؤمنان دست میزنند سپس از تطمیع افراد برای کشاندن آنها به سمت خود استفاده میکنند و در صورت ناکامی به تخریب شخصیتها و چهرهها میپردازند و بعد از آن دست به خشونت جدی و قتال با مؤمنان میزنند و در گام آخر در معارف دین ایجاد شبهه کرده و در دین تشکیک ایجاد میکنند.
انصاری با اشاره به تباه شدن اعمال افراد کافر ادامه داد: از بین رفتن عمل و نتیجه کار آنها در دنیا و آخرت مکر الهی است که برای مقابله با این افراد استفاده میشود و نه تنها در آخرت دچار خسران میشوند بلکه در دنیا نیز خداوند ترفندها و نقشههای آنان را نقشه بر آب میکند تا به اهداف شوم خود نرسند.
وی با اشاره به ادامه سوره محمد(ص) افزود: پس از این توصیف الهی در رابطه با کافران٬ نوبت به معرفی مؤمنان میرسد که نقطه مقابل عملکرد و نتیجه کار کافران بوده و ایمان و عمل صالح در راستای تبعیت از سخنان پیامبر اسلام مورد توجه این افراد است.
انصاری ایمان و عمل را دو مقوله دانست که همراه با هم اثر دارند و در توضیح گفت: ایمانی که بدون نمود در عملکرد انسان باشد نتیجه نخواهد داد و جدایی از عملگرایی که ریشه در تفکرات بنیامیه دارد جامعه اسلامی را دچار خیالپردازی در رابطه با ایمان میکند و زمانی که ایمان با عمل همراه نباشد انتظاری از حرکت روبه جلوی جامعه نیست.
ایمان و عمل مؤمنانه با تبعیت از پیامبر
وی تصریح کرد: در ادامه دلیلی برای تحقق ایمان و عمل میآید که در حقیقت همان تبعیت از آنچه پیامبر میآورد، دلیلی برای حرکت درست در مسیر حق و حقیقت است و پاسخ شبهه اختیار افراد در انتخاب دین الهی از میان ادیان موجود را پاسخ میدهد که تنها راه سعادت در مسیر حقیقت انتخاب اسلام است.
یادآور میشود، جلسات تفسیر سوره محمد(ص) همزمان با دهه پایانی ماه صفر توسط استاد محمدعلی انصاری، صاحب تفسیر مشکاة در محل مؤسسه بیان هدایت نور مشهد برگزار میشود.
