بررسی جایگاه اسلام سیاسی در خاورمیانه
گروه سیاست و اقتصاد: همایش ملی اسلام سیاسی و خاورمیانه، ظهر امروز با حضور اساتید دانشگاهی و کارشناس مسائل خاورمیانه در جمع دانشجویان دانشگاه فردوسی مشهد برگزار شد.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از خراسان رضوی، همایش ملی اسلام سیاسی و خاورمیانه، ظهر امروز، 15 آذرماه با حضور اساتید دانشگاه و کارشناس مسائل خاورمیانه در جمع دانشجویان دانشگاه فردوسی مشهد برگزار شد.
حمید احمدی، استاد دانشگاه تهران در این مراسم با بیان اینکه یکی از ویژگیهای ادبیات سیاسی منطقه، استوار بودن آن بر ذهنیت افراد است که در همین راستا این ادبیات بیشتر شبیه تئوری توطئه مطرح شده است، گفت: بیشتر افرادی که در خصوص طرح خاورمیانه بزرگ صحبت میکنند، اطلاعی از طرح ندارند، در واقع طرح خاورمیانه بزرگ یکی از طرحهای بزرگ دولت آمریکا بعد از جنگ جهانی دوم است.
احمدی با اشاره به اینکه یکی از ویژگیهای دولت آمریکا این است که لزوماََ برنامههایی که از سوی رؤسای جمهور این کشور برنامهریزی میشود، به علت پویا بودن تحولات منطقه به مرحله اجرا نمیرسد، عنوان کرد: بعضی از افراد حتی بیداری اسلامی را نیز از اتفاقات حاشیهای طرح خاورمیانه بزرگ تصور میکردند که بعد از پیام رهبری، بیداری اسلامی به عنوان یک حرکت اصیل دیده شد.
این استاد دانشگاه با اشاره به اینکه برای شناخت سیاستهای آمریکا باید مطالعه کرد و صرفاََ به ذهنیات شخصی نباید بسنده کرد، ابراز کرد: در آمریکا بسیاری از برنامهها به صورت شفاف مطرح میشود، از همین رو درک آن برای همگان آسان است.
وی با بیان اینکه طرح خاورمیانه بزرگ یعنی همه آن چیزی که بعد از عملیات سپتامبر و سقوط طالبان رخ داد، افزود: بعد از این اتفاقات، فضای ضدآمریکایی در خاورمیانه حاکم شد؛ از همین رو مسئولان و دولتمردان آمریکایی تصمیم گرفتند، در سال 2002 دست به اجرای طرح ابتکاری خاورمیانه بزرگ بزنند.
احمدی با بیان اینکه این طرح، اولویتهای مختلفی را پوشش میداد، گفت: قدرتمند کردن زنان، گسترش سواد و دموکراسی از جمله اهداف این طرح بود تا مردم خاورمیانه را نسبت به اهداف دولت آمریکا مثبتاندیش کنند اما دولتمردان آمریکایی خواستند تا اجرای این طرح را از سوی مردم آغاز کنند؛ از همین رو با مشکلاتی در این عرصه مواجه شدند، زیرا دولتمردان سایر کشورها به خصوص کشورهای عربی در برابر این طرح، مخالفت کردند.
وی بیان کرد: در این طرح، دولتمردان آمریکایی سعی داشتند تا اجرای طرح را از گروههای مردمی شروع کنند، اما پروژه دولتهای اروپایی بر این اساس بود که اجرای طرح خاورمیانه بزرگ با رایزنی با مسئولان کشورهای مختلف آغاز شود تا دولتمردان سایر کشورها در برابر آن جبهه نگیرند.
این استاد دانشگاه با بیان اینکه یکی از اهداف پشت پرده طرح خاورمیانه بزرگ، مبارزه با افراطیگری اسلامی بود، اما برخی تصور میکنند که ظهور داعش و جنگهای فرقهای از برنامههای آمریکا در خاورمیانه بزرگ است، تصریح کرد: این در حالی است که دولت آمریکا به خصوص بعد از اوباما از اجرای طرح خاورمیانه بزرگ دست برداشتند و عملاََ فعالیتی در این راستا صورت نگرفت.
وی با اشاره به اینکه طرح خاورمیانه بزرگ با هدف مبارزه با گروههایی مثل القاعده اجرایی شد، تصریح کرد: تصور عموم در این موضوع، بر خلاف آنچه که واقعیت دارد، است. آنها تصور میکنند که آمریکا نماد قدرت بزرگ جهانی است؛ در صورتی که قدرت آمریکا هم محدود است و این موضوع را میتوان در طولانی شدن موضوع دستگیری صدام به خوبی دید.
در ادامه این همایش سیدرضا میرطاهر، کارشناس مسائل بینالملل، به موضوع نحوه ارتباط ایران و عربستان سعودی اشاره کرد و گفت: در خصوص روابط ایران و عربستان میتوان نحوه برخورد این دو کشور را در قالب چند برهه زمانی مورد بررسی قرار داد که روابط ایران و عربستان قبل و بعد از انقلاب و بعد از سال 2014 از جمله موضوعاتی است که میتوان در خصوص تحلیل روابط این دو کشور به آن پرداخت.
وی با بیان اینکه یکی از مهمترین مظاهر تقابل این دو دولت، رقابت پنهان آنها در مسائل مختلف بینالملل بود، اظهار کرد: عربستان قبل از پیروزی انقلاب اسلامی، کاملاََ در حاشیه قدرت ایران بود، اما بعد از پیروزی انقلاب با توجه به اینکه معادلات منطقه برهم خورد و ایران زاویه متفاوت با گذشته به خود گرفت، عربستان نیز در شرایط رادیکالیسم شیعی قرار گرفت.
میرطاهر ادامه داد: بحث حمله عراق به ایران، کمک کشورهای عربی به عراق و کشتار حاجیان باعث شد تا تنش بین این دو کشور افزایش پیدا کند، اما بعد از دولت هاشمی رفسنجانی مقطع سوم روابط ایران و عربستان آغاز شد که به نوعی، تحول را در تعامل بین این دو کشور ایجاد کرد.
این کارشناس بینالملل با بیان اینکه در واقعیت، ایران و عربستان از لحاظ موضوعات مختلفی با یکدیگر در تقابل هستند، ابراز کرد: تقابل ایدئولوژیک از قرن هجدهم به بعد و با ظهور وهابیت از یک سو و تقابل سیاسی و اقتصادی و امنیتی از سوی دیگر منجر شد تا تنش بین این دو کشور افزایش یابد.
وی با تأکید بر اینکه عربستان بزرگترین تولیدکننده نفت است و روزانه بیش از 120 هزار دلار از استخراج نفت درآمد کسب میکند، بیان کرد: در آن سوی این رابطه دو کشور، میتوان به نگرانیهای دولت سعودی از توسعه موشکهای بالستیک ایران اشاره کرد.
این کارشناس بینالملل با بیان اینکه در واقع با حمله عربستان سعودی به شیعیان ساکن در کشور عربستان و آغاز جنگ سوریه، زمینه برای بهانهگیریهای دولتهای فرا منطقهای باز شد، اظهار کرد: از سوی دیگر نیز با توجه به تبلیغات و اقدامات عربستان در ترویج وهابیت، شاهد آن بودیم که گروههای تکفیری به سوریه وارد شدند.
وی بیان کرد: در چنین شرایطی، عربستان به صورت آگاهانه و از پیش تعیینشده این موضوعات را دنبال کرد، به خصوص بعد از روی کارآمدن ملک سلیمان، برنامهریزیهای اقتصادی و تهاجمی عربستان و ائتلاف کشورهای اسلامی علیه تروریسم صورت گرفت که همه این موارد، خدشهدار شدن رابطه ایران و عربستان را به دنبال داشت؛ بنابراین اگر بخواهیم همچنان به سمت واگرایی پیش برویم، تنشها بین کشور ایران و عربستان ادامهدار خواهد شد، اما اگر به سمت حل مناقشهها حرکت کنیم، در آینده تنشهای کمتری را با دولت عربستان سعودی خواهیم داشت.
در ادامه این همایش حسین اطهری، استاد دانشگاه فردوسی با اشاره به موضوع اسلامگرایی گفت: واژه اسلامگرایی از سوی اقشار مختلف، معانی متفاوتی دارد، اما تشرف به اسلام و بحث مکتب سیاسی اسلام از جمله موضوعاتی است که به خصوص بعد از پیروزی انقلاب اسلامی تشدید شد؛ در واقع همه به دنبال حکومت اسلامی بودهاند.
وی با بیان اینکه اولین ویژگی اسلامگرایی، ادعای انحصاری آن است، گفت: اسلامگرایان سیاسی در نهایت با نوع تفکر انحصاری خود به سمت رادیکالیسم کشیده میشوند و وقتی که به قدرت میرسند، به دلیل اینکه نمیتوانند شعارهای اخلاقی خود را عملیاتی کنند، دست به خشونت میزنند.
اطهری ادامه داد: از همین رو اسلامگرایان معتقدند که اسلام صرفاََ دیدگاهی است که آنها دارند؛ این در حالی است که برخی از اسلامگرایان صرفاََ به اجرای احکام خود میپردازند و از حقیقت دین غافل شدهاند.
وی با بیان اینکه در چنین شرایطی برخی تصور میکنند که سکولاریسم تنها راه نجات جامعه اسلامی است، گفت: برای جلوگیری از تنشهای بیشتر در جهان اسلام باید مواردی را از سوی اسلامگرایان و پیروان سایر ادیان رعایت شود که از آن جمله میتوان به احترام به اعتقادات بومی از سوی مسلمانان و احترام به اعتقادات اسلامی از سوی روشنفکران سایر ادیان اشاره کرد تا تنشها بین اسلامگرایی و سایر ادیان کاسته شود.
حمید احمدی، استاد دانشگاه تهران در این مراسم با بیان اینکه یکی از ویژگیهای ادبیات سیاسی منطقه، استوار بودن آن بر ذهنیت افراد است که در همین راستا این ادبیات بیشتر شبیه تئوری توطئه مطرح شده است، گفت: بیشتر افرادی که در خصوص طرح خاورمیانه بزرگ صحبت میکنند، اطلاعی از طرح ندارند، در واقع طرح خاورمیانه بزرگ یکی از طرحهای بزرگ دولت آمریکا بعد از جنگ جهانی دوم است.
احمدی با اشاره به اینکه یکی از ویژگیهای دولت آمریکا این است که لزوماََ برنامههایی که از سوی رؤسای جمهور این کشور برنامهریزی میشود، به علت پویا بودن تحولات منطقه به مرحله اجرا نمیرسد، عنوان کرد: بعضی از افراد حتی بیداری اسلامی را نیز از اتفاقات حاشیهای طرح خاورمیانه بزرگ تصور میکردند که بعد از پیام رهبری، بیداری اسلامی به عنوان یک حرکت اصیل دیده شد.
این استاد دانشگاه با اشاره به اینکه برای شناخت سیاستهای آمریکا باید مطالعه کرد و صرفاََ به ذهنیات شخصی نباید بسنده کرد، ابراز کرد: در آمریکا بسیاری از برنامهها به صورت شفاف مطرح میشود، از همین رو درک آن برای همگان آسان است.
وی با بیان اینکه طرح خاورمیانه بزرگ یعنی همه آن چیزی که بعد از عملیات سپتامبر و سقوط طالبان رخ داد، افزود: بعد از این اتفاقات، فضای ضدآمریکایی در خاورمیانه حاکم شد؛ از همین رو مسئولان و دولتمردان آمریکایی تصمیم گرفتند، در سال 2002 دست به اجرای طرح ابتکاری خاورمیانه بزرگ بزنند.
احمدی با بیان اینکه این طرح، اولویتهای مختلفی را پوشش میداد، گفت: قدرتمند کردن زنان، گسترش سواد و دموکراسی از جمله اهداف این طرح بود تا مردم خاورمیانه را نسبت به اهداف دولت آمریکا مثبتاندیش کنند اما دولتمردان آمریکایی خواستند تا اجرای این طرح را از سوی مردم آغاز کنند؛ از همین رو با مشکلاتی در این عرصه مواجه شدند، زیرا دولتمردان سایر کشورها به خصوص کشورهای عربی در برابر این طرح، مخالفت کردند.
وی بیان کرد: در این طرح، دولتمردان آمریکایی سعی داشتند تا اجرای طرح را از گروههای مردمی شروع کنند، اما پروژه دولتهای اروپایی بر این اساس بود که اجرای طرح خاورمیانه بزرگ با رایزنی با مسئولان کشورهای مختلف آغاز شود تا دولتمردان سایر کشورها در برابر آن جبهه نگیرند.
این استاد دانشگاه با بیان اینکه یکی از اهداف پشت پرده طرح خاورمیانه بزرگ، مبارزه با افراطیگری اسلامی بود، اما برخی تصور میکنند که ظهور داعش و جنگهای فرقهای از برنامههای آمریکا در خاورمیانه بزرگ است، تصریح کرد: این در حالی است که دولت آمریکا به خصوص بعد از اوباما از اجرای طرح خاورمیانه بزرگ دست برداشتند و عملاََ فعالیتی در این راستا صورت نگرفت.
وی با اشاره به اینکه طرح خاورمیانه بزرگ با هدف مبارزه با گروههایی مثل القاعده اجرایی شد، تصریح کرد: تصور عموم در این موضوع، بر خلاف آنچه که واقعیت دارد، است. آنها تصور میکنند که آمریکا نماد قدرت بزرگ جهانی است؛ در صورتی که قدرت آمریکا هم محدود است و این موضوع را میتوان در طولانی شدن موضوع دستگیری صدام به خوبی دید.
در ادامه این همایش سیدرضا میرطاهر، کارشناس مسائل بینالملل، به موضوع نحوه ارتباط ایران و عربستان سعودی اشاره کرد و گفت: در خصوص روابط ایران و عربستان میتوان نحوه برخورد این دو کشور را در قالب چند برهه زمانی مورد بررسی قرار داد که روابط ایران و عربستان قبل و بعد از انقلاب و بعد از سال 2014 از جمله موضوعاتی است که میتوان در خصوص تحلیل روابط این دو کشور به آن پرداخت.
وی با بیان اینکه یکی از مهمترین مظاهر تقابل این دو دولت، رقابت پنهان آنها در مسائل مختلف بینالملل بود، اظهار کرد: عربستان قبل از پیروزی انقلاب اسلامی، کاملاََ در حاشیه قدرت ایران بود، اما بعد از پیروزی انقلاب با توجه به اینکه معادلات منطقه برهم خورد و ایران زاویه متفاوت با گذشته به خود گرفت، عربستان نیز در شرایط رادیکالیسم شیعی قرار گرفت.
میرطاهر ادامه داد: بحث حمله عراق به ایران، کمک کشورهای عربی به عراق و کشتار حاجیان باعث شد تا تنش بین این دو کشور افزایش پیدا کند، اما بعد از دولت هاشمی رفسنجانی مقطع سوم روابط ایران و عربستان آغاز شد که به نوعی، تحول را در تعامل بین این دو کشور ایجاد کرد.
این کارشناس بینالملل با بیان اینکه در واقعیت، ایران و عربستان از لحاظ موضوعات مختلفی با یکدیگر در تقابل هستند، ابراز کرد: تقابل ایدئولوژیک از قرن هجدهم به بعد و با ظهور وهابیت از یک سو و تقابل سیاسی و اقتصادی و امنیتی از سوی دیگر منجر شد تا تنش بین این دو کشور افزایش یابد.
وی با تأکید بر اینکه عربستان بزرگترین تولیدکننده نفت است و روزانه بیش از 120 هزار دلار از استخراج نفت درآمد کسب میکند، بیان کرد: در آن سوی این رابطه دو کشور، میتوان به نگرانیهای دولت سعودی از توسعه موشکهای بالستیک ایران اشاره کرد.
این کارشناس بینالملل با بیان اینکه در واقع با حمله عربستان سعودی به شیعیان ساکن در کشور عربستان و آغاز جنگ سوریه، زمینه برای بهانهگیریهای دولتهای فرا منطقهای باز شد، اظهار کرد: از سوی دیگر نیز با توجه به تبلیغات و اقدامات عربستان در ترویج وهابیت، شاهد آن بودیم که گروههای تکفیری به سوریه وارد شدند.
وی بیان کرد: در چنین شرایطی، عربستان به صورت آگاهانه و از پیش تعیینشده این موضوعات را دنبال کرد، به خصوص بعد از روی کارآمدن ملک سلیمان، برنامهریزیهای اقتصادی و تهاجمی عربستان و ائتلاف کشورهای اسلامی علیه تروریسم صورت گرفت که همه این موارد، خدشهدار شدن رابطه ایران و عربستان را به دنبال داشت؛ بنابراین اگر بخواهیم همچنان به سمت واگرایی پیش برویم، تنشها بین کشور ایران و عربستان ادامهدار خواهد شد، اما اگر به سمت حل مناقشهها حرکت کنیم، در آینده تنشهای کمتری را با دولت عربستان سعودی خواهیم داشت.
در ادامه این همایش حسین اطهری، استاد دانشگاه فردوسی با اشاره به موضوع اسلامگرایی گفت: واژه اسلامگرایی از سوی اقشار مختلف، معانی متفاوتی دارد، اما تشرف به اسلام و بحث مکتب سیاسی اسلام از جمله موضوعاتی است که به خصوص بعد از پیروزی انقلاب اسلامی تشدید شد؛ در واقع همه به دنبال حکومت اسلامی بودهاند.
وی با بیان اینکه اولین ویژگی اسلامگرایی، ادعای انحصاری آن است، گفت: اسلامگرایان سیاسی در نهایت با نوع تفکر انحصاری خود به سمت رادیکالیسم کشیده میشوند و وقتی که به قدرت میرسند، به دلیل اینکه نمیتوانند شعارهای اخلاقی خود را عملیاتی کنند، دست به خشونت میزنند.
اطهری ادامه داد: از همین رو اسلامگرایان معتقدند که اسلام صرفاََ دیدگاهی است که آنها دارند؛ این در حالی است که برخی از اسلامگرایان صرفاََ به اجرای احکام خود میپردازند و از حقیقت دین غافل شدهاند.
وی با بیان اینکه در چنین شرایطی برخی تصور میکنند که سکولاریسم تنها راه نجات جامعه اسلامی است، گفت: برای جلوگیری از تنشهای بیشتر در جهان اسلام باید مواردی را از سوی اسلامگرایان و پیروان سایر ادیان رعایت شود که از آن جمله میتوان به احترام به اعتقادات بومی از سوی مسلمانان و احترام به اعتقادات اسلامی از سوی روشنفکران سایر ادیان اشاره کرد تا تنشها بین اسلامگرایی و سایر ادیان کاسته شود.
