/نگاهی به موسیقی نواحی خراسان/
مناجاتخوانی و نعتخوانی؛ مؤلفههای موسیقی نواحی خراسان
گروه فرهنگی: مسئول موسیقی صدا و سیما خراسان جنوبی با اشاره به اینکه موسیقی نواحی خراسان درونمایهای مذهبی ـ عرفانی دارد، افزود: مناجاتخوانی، نعتخوانی، منقبتخوانی، توسلخوانی و سحرخوانی از مؤلفههای دیگر موسیقی مذهبی نواحی خراسان است.
غفور محمدزاده، مسئول موسیقی صدا و سیما خراسان جنوبی در گفتوگو با خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از خراسان رضوی، در خصوص موسیقی نواحی، عنوان کرد: این نوع موسیقی که از مناطق مختلف ایران از دل آیینهای هر منطقه سرچشمه گرفته و به تعبیری موسیقی آیینی ایران است.
وی با اشاره به اینکه موسیقی نواحی ایران در برخی مناطق از تولد تا مرگ را در برمیگیرد، افزود: در منطقه «شرق خراسان» برای تولد فرزندان و هنگام لالایی موسیقی وجود دارد که به آن «چپو خوانی» میگویند.
محمدزاده تصریح کرد: موسیقی سوگ، سور، امور مذهبی که درون آئین مذهبی است همه اینها با یکدیگر جمع میشوند و موسیقی نواحی یا آیینی ایران که موسیقی خراسان هم یکی از انواع غنی موسیقی نواحی است را در برمیگیرد.
مسئول موسیقی صدا و سیما خراسان جنوبی در خصوص رشد موسیقی نواحی، افزود: موسیقی نواحی یا آیینی چیزی که از گذشته بوده است.
وی ادامه داد: موسیقیهایی که ما اجرا میکنیم، چه مقامهای مذهبی، سوگ، سور و... این گونه نیست که ساخته شده باشد بلکه در آئین زندگی مردم بوده است.
محمدزاده تصریح کرد: بعد از پیروزی انقلاب اسلامی، وقتی نگاه به هنر و موسیقی تغییر کرد به درونمایه هنر توجه بیشتری شد و هنر به صورت ارزش مورد مطالعه قرار گرفت، بعد از پیروزی انقلاب ما جشنوارهای تحت عنوان جشنواره سرود و آهنگهای انقلابی داشتیم، این خود بستری به وجود آورد تا گروههای مختلف موسیقی نواحی ایران در جشنوارهای شرکت کنند و مجال بروز و ظهور پیدا کنند.
این پژوهشگر موسیقی افزود: اوایل انقلاب از اسم جشنوارهها هم مشخص بود نغماتی در آنجا اجرا میشود که موسیقی ملی و انقلابی بود، بعد از این کم کم جشنواره دیگری تحت عنوان جشنواره موسیقی آیینی، جشنواره موضوعی با همکاری وزارت ارشاد و حوزه هنری برگزار شد.
وی ادامه داد: موسیقی انقلابی در جشنواره موسیقی مقاومت و دفاع مقدس و بخشهایی از جشنواره فجر مورد مطالعه و بررسی قرار میگرفت.
محمدزاده در رابطه با مهمترین مؤلفههای موسیقی نواحی خراسان، گفت: موسیقی خراسان را میتوان در چند حوزه، شامل موسیقی شمال خراسان که خود شامل موسیقی کردی، ترکی، ترکمنی و کرمانجی است و همچنین موسیقی منطقه شرق و جنوب خراسان بررسی کرد.
موسیقی نواحی خراسان، درونمایهای مذهبی ـ عرفانی دارد
مسئول موسیقی صدا و سیما خراسان جنوبی با بیان اینکه این موسیقیها با وجود اشتراکات فراوان، در سبک اجرا متفاوت هستند، افزود: در موسیقی خراسان درونمایه مذهبی و عرفانی بیشتر از سایر بخشها دیده میشود. اگرچه موسیقی سور هم وجود دارد که در مراسمهای پیوند ازدواج نواخته میشود، ولی شخصیتی که مخاطب برای موسیقی این ناحیه متصور است، موسیقی عرفانی است.
مناجاتخوانی، نعتخوانی، مؤلفههای موسیقی نواحی خراسان
پژوهشگر موسیقی خراسان ادامه داد: مناجاتخوانی، نعتخوانی، منقبتخوانی، توسلخوانی و سحرخوانی از دیگر مؤلفههای موسیقی مذهبی نواحی خراسان است.
محمدزاده گفت: ما در منطقه خراسان، نسل طلایی در زمینه موسیقی نواحی داشتیم همچون، استاد پورعطایی، درپور، سلیمانی و یگانه، نهادهای مربوطه نتوانستند از آن نسل طلایی استفاده لازم را ببرند و موسیقی خوب نواحی و آئینی را ثبت و ضبط کنند.
مسئول موسیقی صدا و سیما خراسان جنوبی همچنین با اشاره به مشکلات موجود در مسیر پژوهش موسیقی، در خصوص چاپ کتاب فرهنگنامه موسیقی ایران، افزود: علیرغم استقبال خوانندگان از این کتاب، به دلیل زیاد بودن هزینه، علاقهمندان نمیتوانند آن را تهیه کنند. هماکنون نیز کتابهای نوشته شده دیگری دارم که به دلیل عدم حمایت چاپ نمیشود و پژوهشگران دیگر هم در این حوزه با چنین مشکلاتی روبه رو هستند.
این نوازنده در خصوص جشنوارههای برگزار شده در این حوزه، بیان کرد: نهادهای مربوطه با حذف موسیقی نواحی از بخش موسیقی جشنواره فجر، چند سالی است که موسیقی نواحی را مورد بیمهری قرار دادهاند و این جشنواره به صورت مستقل تحت عنوان جشنواره موسیقی نواحی ایران در کرمان برگزار میشود که متأسفانه بین دورههای مختلف آن وقفههای چند ساله است.
محمدزاده همچنین ادامه داد: جشنواره آوا و نواهای رضوی که به صورت موضوعی، موسیقی محلی و نغمههای مربوط به امام رضا(ع) را مورد ارزیابی قرار میدهد، و جشنواره پیامبر مهربانی با موضوع پیامبر(ص) هم در سال جاری برگزار شد از جمله جشنوارههای مرتبط با موسیقی نواحی محسوب میشوند.
وی در پایان اظهار کرد: برگزاری جشنواره به عنوان رقابتی شکل نامناسبی دارد و جشنوارهها باید به شکل اجرایی تغییر پیدا کنند و رقابت از بین هنرمندان برداشته شود.
وی با اشاره به اینکه موسیقی نواحی ایران در برخی مناطق از تولد تا مرگ را در برمیگیرد، افزود: در منطقه «شرق خراسان» برای تولد فرزندان و هنگام لالایی موسیقی وجود دارد که به آن «چپو خوانی» میگویند.
محمدزاده تصریح کرد: موسیقی سوگ، سور، امور مذهبی که درون آئین مذهبی است همه اینها با یکدیگر جمع میشوند و موسیقی نواحی یا آیینی ایران که موسیقی خراسان هم یکی از انواع غنی موسیقی نواحی است را در برمیگیرد.
مسئول موسیقی صدا و سیما خراسان جنوبی در خصوص رشد موسیقی نواحی، افزود: موسیقی نواحی یا آیینی چیزی که از گذشته بوده است.
وی ادامه داد: موسیقیهایی که ما اجرا میکنیم، چه مقامهای مذهبی، سوگ، سور و... این گونه نیست که ساخته شده باشد بلکه در آئین زندگی مردم بوده است.
محمدزاده تصریح کرد: بعد از پیروزی انقلاب اسلامی، وقتی نگاه به هنر و موسیقی تغییر کرد به درونمایه هنر توجه بیشتری شد و هنر به صورت ارزش مورد مطالعه قرار گرفت، بعد از پیروزی انقلاب ما جشنوارهای تحت عنوان جشنواره سرود و آهنگهای انقلابی داشتیم، این خود بستری به وجود آورد تا گروههای مختلف موسیقی نواحی ایران در جشنوارهای شرکت کنند و مجال بروز و ظهور پیدا کنند.
این پژوهشگر موسیقی افزود: اوایل انقلاب از اسم جشنوارهها هم مشخص بود نغماتی در آنجا اجرا میشود که موسیقی ملی و انقلابی بود، بعد از این کم کم جشنواره دیگری تحت عنوان جشنواره موسیقی آیینی، جشنواره موضوعی با همکاری وزارت ارشاد و حوزه هنری برگزار شد.
وی ادامه داد: موسیقی انقلابی در جشنواره موسیقی مقاومت و دفاع مقدس و بخشهایی از جشنواره فجر مورد مطالعه و بررسی قرار میگرفت.
محمدزاده در رابطه با مهمترین مؤلفههای موسیقی نواحی خراسان، گفت: موسیقی خراسان را میتوان در چند حوزه، شامل موسیقی شمال خراسان که خود شامل موسیقی کردی، ترکی، ترکمنی و کرمانجی است و همچنین موسیقی منطقه شرق و جنوب خراسان بررسی کرد.
موسیقی نواحی خراسان، درونمایهای مذهبی ـ عرفانی دارد
مسئول موسیقی صدا و سیما خراسان جنوبی با بیان اینکه این موسیقیها با وجود اشتراکات فراوان، در سبک اجرا متفاوت هستند، افزود: در موسیقی خراسان درونمایه مذهبی و عرفانی بیشتر از سایر بخشها دیده میشود. اگرچه موسیقی سور هم وجود دارد که در مراسمهای پیوند ازدواج نواخته میشود، ولی شخصیتی که مخاطب برای موسیقی این ناحیه متصور است، موسیقی عرفانی است.
مناجاتخوانی، نعتخوانی، مؤلفههای موسیقی نواحی خراسان
پژوهشگر موسیقی خراسان ادامه داد: مناجاتخوانی، نعتخوانی، منقبتخوانی، توسلخوانی و سحرخوانی از دیگر مؤلفههای موسیقی مذهبی نواحی خراسان است.
محمدزاده گفت: ما در منطقه خراسان، نسل طلایی در زمینه موسیقی نواحی داشتیم همچون، استاد پورعطایی، درپور، سلیمانی و یگانه، نهادهای مربوطه نتوانستند از آن نسل طلایی استفاده لازم را ببرند و موسیقی خوب نواحی و آئینی را ثبت و ضبط کنند.
مسئول موسیقی صدا و سیما خراسان جنوبی همچنین با اشاره به مشکلات موجود در مسیر پژوهش موسیقی، در خصوص چاپ کتاب فرهنگنامه موسیقی ایران، افزود: علیرغم استقبال خوانندگان از این کتاب، به دلیل زیاد بودن هزینه، علاقهمندان نمیتوانند آن را تهیه کنند. هماکنون نیز کتابهای نوشته شده دیگری دارم که به دلیل عدم حمایت چاپ نمیشود و پژوهشگران دیگر هم در این حوزه با چنین مشکلاتی روبه رو هستند.
این نوازنده در خصوص جشنوارههای برگزار شده در این حوزه، بیان کرد: نهادهای مربوطه با حذف موسیقی نواحی از بخش موسیقی جشنواره فجر، چند سالی است که موسیقی نواحی را مورد بیمهری قرار دادهاند و این جشنواره به صورت مستقل تحت عنوان جشنواره موسیقی نواحی ایران در کرمان برگزار میشود که متأسفانه بین دورههای مختلف آن وقفههای چند ساله است.
محمدزاده همچنین ادامه داد: جشنواره آوا و نواهای رضوی که به صورت موضوعی، موسیقی محلی و نغمههای مربوط به امام رضا(ع) را مورد ارزیابی قرار میدهد، و جشنواره پیامبر مهربانی با موضوع پیامبر(ص) هم در سال جاری برگزار شد از جمله جشنوارههای مرتبط با موسیقی نواحی محسوب میشوند.
وی در پایان اظهار کرد: برگزاری جشنواره به عنوان رقابتی شکل نامناسبی دارد و جشنوارهها باید به شکل اجرایی تغییر پیدا کنند و رقابت از بین هنرمندان برداشته شود.
