توکل؛ حرکت در مسیر تدوینشده توسط خداوند
گروه معارف: عضو هیئت علمی دانشکده الهیات دانشگاه فردوسی مشهد توکل را حرکت در مسیر تدوینشده توسط خداوند عنوان کرد و گفت: خداوند قادر بر هر چیزی است؛ انسان خدا را وکیل خود میگیرد و به اعتماد و به همراه او، هماهنگ با او و در مسیری که خداوند تدوین میکند، به پیش میرود.
حجتالاسلام محمد رضاییتهرانی، عضو هیئت علمی دانشکده الهیات دانشگاه فردوسی مشهد در گفتوگو با خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) خراسان رضوی، ضمن بیان جایگاه دعا در معارف الهی، گفت: استجابت دعا شرایط و مقدماتی دارد که اگر این شرایط فراهم نشود، دعای انسان مستجاب نمیشود.
وی در ادامه بیان کرد: شما وقتی میخواهید به سمت منزل و مقصدی حرکت کنید، باید مقدماتی فراهم کنید. باید نقشه راه را بدانید، عزم بر حرکت، پای رفتن، وسیله رفتن، خورد و خوراک و استراحت مناسب داشته باشید؛ تمام این مقدمات لازم است تا شما بتوانید با سلامتی و انرژی کامل برای رفتن به منزلی و مقصدی حرکت کنید.
دعا؛ روح توکل
حجتالاسلام رضاییتهرانی با اشاره به اینکه دعا، مقولهای خارج از این مجموعه نیست، اظهار کرد: در کنار تکتک این مقدمات، برای رسیدن به منزل و مقصود، روح توجه و توکل به حق تعالی وجود دارد که دعا بهعنوان روح این توکل میتواند در همه مسیر بندگی به انسان کند.
وی با بیان اینکه رابطه انسان با حق تعالی که مبدأ فیض است، هم در اصل وجودش و هم در برکات و آثار وجودش متجلی است، به جایگاه توکل در اندیشه دینی و ارتباط آن با دعا اشاره و بیان کرد: انسان در کاری که خودش ضعف دارد و میخواهد آن کار بهتر انجام شود، وکیلی میگیرد که در آن کار اقتدار داشته باشد.
وی اظهار کرد: فرض کنید شما پروندهای در قوه قضائیه دارید، شما برای گرفتن حقتان میخواهید اقدام کنید ولی با پیچ و خم دعاوی، ماده واحدها و تبصرهها آشنایی ندارید و نمیدانید که دعوای شما حقوقی یا جزایی است بنابراین برای پرونده خود یک وکیل توانمند میگیرید که کار شما را دنبال کند.
وی در همین خصوص ادامه داد: طبیعتا وقتی شما وکیل میگیرید به این معنا نیست که شما پرونده خود را پیگیری نمیکنید بلکه بهطور مرتب با وکیلتان در ارتباط هستید و خطوط ارتباطی را در دسترس وکیلتان قرار میدهید تا در صورت لزوم بتواند با شما ارتباط برقرار کند و در مورد پروندهتان با شما هماهنگ شود.
این استاد دانشکده الهیات دانشگاه فردوسی در ادامه اظهار کرد: وکیل شما در زمانهای مختلف برای پیگیری پروندهتان با شما تماس میگیرد، فرض کنید نصف شب به شما زنگ میزند و میگوید داشتن عکس و یا دستنوشته در ارتباط با پروندهتان، روند پیگیری را تسریع میکند و شما تلاش میکنید مدارک لازم را در این زمینه تهیه کنید.
توکل؛ حرکت در مسیر تدوینشده توسط خداوند
وی ابراز کرد: توکل به حق تعالی هم همین حالت را برای انسان تداعی میکند زیرا بهرحال وکیل تواناییاش محدود است اما خداوند قادر بر هر چیزی است؛ انسان او را وکیل خود میگیرد ولی این به معنای غفلت از وظایف الهیاش نیست. انسان کارها را به اعتماد و به همراه او، هماهنگ با او و در مسیری که خداوند تدوین میکند به پیش میبرد.
وی ضمن تقسیمبندی دعا در دو مقوله دعا به معنای خواندن و دعا به معنای خواستن، افزود: در ادبیات دینی و معرفتی ما، دعا کردن به معنای خواستن مانند کشیدن چک است و عمل انسان به منزله واریز کردن به حساب؛ زمانی که شما در حسابتان موجودی نداشته باشید، چکتان برگشت میخورد لذا اگر انسان به آنچه که خداوند بهعنوان دستورات زندگی در همه ابعاد زندگی فردی، اجتماعی و سیاسی به وی داده، عمل کند، این اعمال به حساب او واریز میشود، یعنی در زمان دعا میتواند از این موجودی برداشت کند و دعایش مستجاب میشود.
حجتالاسلام رضاییتهرانی در ادامه گفت: این حقیقت را امیرالمؤمنین(ع) در پایان دعای کمیل، خیلی زیبا در قالب همان دعای معرفتآموز کمیل تبیین میکنند، آنجا که حضرت خطاب به خداوند میفرمایند: «تو بر بندگان خود حکم کردی که به دستوراتت عمل کنند، آنگاه فرمان دادی که دعا کنند و ضمانت کردی که اجابت کنی».
وی افزود: کسی که بخواهد فقط به دعا تکیه کند و هیچ عملی در راستای انجام وظیفه فردی، اجتماعی، تربیتی و الهیاش نداشته باشد، چیزی در حسابش ندارد و این دعاها هرگز مستجاب هم نمیشود؛ به این مسئله در روایات هم اشاره شده است زیرا کسی که میتواند کار کند و نمیرود کار کند و در خانه نشسته و میگوید خدایا به من روزی بده، هرگز دعایش مستجاب نخواهد شد.
دعا، انسان را با کل نظام هستی همخوان میکند
این استاد دانشگاه با بیان اینکه دعا چیزی برخلاف جریان هستی نیست، اظهار کرد: دعا انسان را با کل نظام هستی همخوان میکند؛ همانگونه که انسان به آب، غذا و هوا و صدها و هزاران مورد دیگر نیاز دارد، هرگز در طول مسیر زندگی خود را از دعا مستغنی نمیبیند بلکه در تمام اینها باید دست خدا را ببیند.
وی اظهار کرد: دعا انسان را با قوانین طبیعی آشنا میکند و با بنیانگذار این قوانین که خداوند است، مرتبط میکند لذا اگر با توجه انجام شود، انسان را از غفلت بیرون میآورد.
دعا در معارف الهی تنها به معنای خواستن نیست
حجتالاسلام رضاییتهرانی ضمن اشاره به اینکه در دعاهایی که از اهل بیت(ع) وارد شده است، بیش از 70 درصد مناجات با حق تعالی است و 30 درصد به خواستن و مطالبات مربوط میشود، افزود: دعا در معارف الهی تنها به معنای خواستن نیست؛ برخلاف آنچه که در عرف ما متداول است و ما همیشه دعا را مرادف با خواستن میدانیم.
مناجات به نوعی تغزل با حق تعالی است
وی بیان کرد: دعا در فرهنگ دینی ما به معنای خواندن است، منتها خواندن گاهی با خواستن همراه است و گاهی همراه با خواستن نیست؛ بنابراین در فرهنگ دینی انواع مناجاتها به نوعی تغزل با حق تعالی است و ارتباط انسی انسان با خداوند در مجموعه دعا قرار میگیرد که کمتر در عرف ما جاری است.
دعا؛ فراتر از خواستن/ با خدا عشقورزی کنیم
وی عنوان کرد: ما بیشتر دعا را به زمانی که با خدا کاری داریم و چیزی لازم داریم، مربوط میدانیم اما دعا در فرهنگ دینی فراتر از خواستن است؛ در دعا ما باید بتوانیم با خدا انس گرفته و به گفتوگو و عشقورزی با خالق بپردازیم اما متأسفانه ما از این جنبه دعا غافل هستیم.
وی در ادامه بیان کرد: شما وقتی میخواهید به سمت منزل و مقصدی حرکت کنید، باید مقدماتی فراهم کنید. باید نقشه راه را بدانید، عزم بر حرکت، پای رفتن، وسیله رفتن، خورد و خوراک و استراحت مناسب داشته باشید؛ تمام این مقدمات لازم است تا شما بتوانید با سلامتی و انرژی کامل برای رفتن به منزلی و مقصدی حرکت کنید.
دعا؛ روح توکل
حجتالاسلام رضاییتهرانی با اشاره به اینکه دعا، مقولهای خارج از این مجموعه نیست، اظهار کرد: در کنار تکتک این مقدمات، برای رسیدن به منزل و مقصود، روح توجه و توکل به حق تعالی وجود دارد که دعا بهعنوان روح این توکل میتواند در همه مسیر بندگی به انسان کند.
وی با بیان اینکه رابطه انسان با حق تعالی که مبدأ فیض است، هم در اصل وجودش و هم در برکات و آثار وجودش متجلی است، به جایگاه توکل در اندیشه دینی و ارتباط آن با دعا اشاره و بیان کرد: انسان در کاری که خودش ضعف دارد و میخواهد آن کار بهتر انجام شود، وکیلی میگیرد که در آن کار اقتدار داشته باشد.
وی اظهار کرد: فرض کنید شما پروندهای در قوه قضائیه دارید، شما برای گرفتن حقتان میخواهید اقدام کنید ولی با پیچ و خم دعاوی، ماده واحدها و تبصرهها آشنایی ندارید و نمیدانید که دعوای شما حقوقی یا جزایی است بنابراین برای پرونده خود یک وکیل توانمند میگیرید که کار شما را دنبال کند.
وی در همین خصوص ادامه داد: طبیعتا وقتی شما وکیل میگیرید به این معنا نیست که شما پرونده خود را پیگیری نمیکنید بلکه بهطور مرتب با وکیلتان در ارتباط هستید و خطوط ارتباطی را در دسترس وکیلتان قرار میدهید تا در صورت لزوم بتواند با شما ارتباط برقرار کند و در مورد پروندهتان با شما هماهنگ شود.
این استاد دانشکده الهیات دانشگاه فردوسی در ادامه اظهار کرد: وکیل شما در زمانهای مختلف برای پیگیری پروندهتان با شما تماس میگیرد، فرض کنید نصف شب به شما زنگ میزند و میگوید داشتن عکس و یا دستنوشته در ارتباط با پروندهتان، روند پیگیری را تسریع میکند و شما تلاش میکنید مدارک لازم را در این زمینه تهیه کنید.
توکل؛ حرکت در مسیر تدوینشده توسط خداوند
وی ابراز کرد: توکل به حق تعالی هم همین حالت را برای انسان تداعی میکند زیرا بهرحال وکیل تواناییاش محدود است اما خداوند قادر بر هر چیزی است؛ انسان او را وکیل خود میگیرد ولی این به معنای غفلت از وظایف الهیاش نیست. انسان کارها را به اعتماد و به همراه او، هماهنگ با او و در مسیری که خداوند تدوین میکند به پیش میبرد.
وی ضمن تقسیمبندی دعا در دو مقوله دعا به معنای خواندن و دعا به معنای خواستن، افزود: در ادبیات دینی و معرفتی ما، دعا کردن به معنای خواستن مانند کشیدن چک است و عمل انسان به منزله واریز کردن به حساب؛ زمانی که شما در حسابتان موجودی نداشته باشید، چکتان برگشت میخورد لذا اگر انسان به آنچه که خداوند بهعنوان دستورات زندگی در همه ابعاد زندگی فردی، اجتماعی و سیاسی به وی داده، عمل کند، این اعمال به حساب او واریز میشود، یعنی در زمان دعا میتواند از این موجودی برداشت کند و دعایش مستجاب میشود.
حجتالاسلام رضاییتهرانی در ادامه گفت: این حقیقت را امیرالمؤمنین(ع) در پایان دعای کمیل، خیلی زیبا در قالب همان دعای معرفتآموز کمیل تبیین میکنند، آنجا که حضرت خطاب به خداوند میفرمایند: «تو بر بندگان خود حکم کردی که به دستوراتت عمل کنند، آنگاه فرمان دادی که دعا کنند و ضمانت کردی که اجابت کنی».
وی افزود: کسی که بخواهد فقط به دعا تکیه کند و هیچ عملی در راستای انجام وظیفه فردی، اجتماعی، تربیتی و الهیاش نداشته باشد، چیزی در حسابش ندارد و این دعاها هرگز مستجاب هم نمیشود؛ به این مسئله در روایات هم اشاره شده است زیرا کسی که میتواند کار کند و نمیرود کار کند و در خانه نشسته و میگوید خدایا به من روزی بده، هرگز دعایش مستجاب نخواهد شد.
دعا، انسان را با کل نظام هستی همخوان میکند
این استاد دانشگاه با بیان اینکه دعا چیزی برخلاف جریان هستی نیست، اظهار کرد: دعا انسان را با کل نظام هستی همخوان میکند؛ همانگونه که انسان به آب، غذا و هوا و صدها و هزاران مورد دیگر نیاز دارد، هرگز در طول مسیر زندگی خود را از دعا مستغنی نمیبیند بلکه در تمام اینها باید دست خدا را ببیند.
وی اظهار کرد: دعا انسان را با قوانین طبیعی آشنا میکند و با بنیانگذار این قوانین که خداوند است، مرتبط میکند لذا اگر با توجه انجام شود، انسان را از غفلت بیرون میآورد.
دعا در معارف الهی تنها به معنای خواستن نیست
حجتالاسلام رضاییتهرانی ضمن اشاره به اینکه در دعاهایی که از اهل بیت(ع) وارد شده است، بیش از 70 درصد مناجات با حق تعالی است و 30 درصد به خواستن و مطالبات مربوط میشود، افزود: دعا در معارف الهی تنها به معنای خواستن نیست؛ برخلاف آنچه که در عرف ما متداول است و ما همیشه دعا را مرادف با خواستن میدانیم.
مناجات به نوعی تغزل با حق تعالی است
وی بیان کرد: دعا در فرهنگ دینی ما به معنای خواندن است، منتها خواندن گاهی با خواستن همراه است و گاهی همراه با خواستن نیست؛ بنابراین در فرهنگ دینی انواع مناجاتها به نوعی تغزل با حق تعالی است و ارتباط انسی انسان با خداوند در مجموعه دعا قرار میگیرد که کمتر در عرف ما جاری است.
دعا؛ فراتر از خواستن/ با خدا عشقورزی کنیم
وی عنوان کرد: ما بیشتر دعا را به زمانی که با خدا کاری داریم و چیزی لازم داریم، مربوط میدانیم اما دعا در فرهنگ دینی فراتر از خواستن است؛ در دعا ما باید بتوانیم با خدا انس گرفته و به گفتوگو و عشقورزی با خالق بپردازیم اما متأسفانه ما از این جنبه دعا غافل هستیم.
