صداقت و یقین؛ بنیان خبرنویسی

به گزارش خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) از خراسان رضوی، در حالی که در بسیاری از کشورهای دنیا خبرنگاری یکی از پر استرس‌ترین، سخت‌ترین و گاهی خطرناک‌ترین شغل دنیا معرفی شده است اما هیچگاه نمی‌توان برخی از قوانین را که در اسلام و قرآن بر آن تاکید فراوان شده است زیر پا گذاشت، چرا که خبرنگاری بر پایه آن بنا شده است و در صورت تخطی اصل خبر و نویسنده آن زیر سوال خواهند رفت.
صداقت و یقین در خبرنویسی
اخلاق خبرنگارها مستقیما با ارزش‌ها و هنجارها در جامعه سروكار دارد، ارزش‌ها و هنجارهايی كه از درون فرهنگ یک جامعه برخواسته و در جامعه اسلامی از درون فرهنگ اسلامی پدیدار می‌شود.
اولین قانون خبرنگاری و خبرنویسی صداقت است، صداقتی که در هیچ کجای دنیا نمی‌توان آن را نادیده گرفت.
امام صادق(ع) فرموده است: «چون بنده‌‏اى راست گويد، نخستين كسى كه او را تصديق مى‌‏كند خدا است، و خودش نيز مى‌‏داند كه‏ راست‌گو است، و چون دروغ گويد، اولين كسى كه او را تكذيب مى‌‏كند خدا است و خودش نيز مى‌‏داند كه دروغ‌گو است.»
در داستان هدهد و حضرت سلیمان(ع) در آیه 22 سوره نمل قرآن می‌خوانیم «فَمَكَثَ غَيْرَ بَعيدٍ فَقالَ أَحَطْتُ بِما لَمْ تُحِطْ بِهِ وَ جِئْتُكَ مِنْ سَبَإٍ بِنَبَإٍ يَقينٍ، پس دیرى نپایید که [هدهد آمد و] گفت از چيزى آگاهى يافتم كه از آن آگاهى نيافته‏‌اى و براى تو از سبا گزارشى درست آورده‏‌ام» که در آن به درستی و یقین در اطلاع رسانی خبر تاکید دارد.
استحکام بیان و سندیت خبر
يكي دیگر از اصول اخلاق حرفه‌ای خبرنگاری که هیچ خبرنگاری در دنیا نمی‌تواند آن را رد کند، دستيابی و ارائه اطلاعات و اخبار سازنده، مفيد و موثق است و به تعبیر قرآن قول سدید باید داشته باشند.
در قرآن کریم دو مرتبه در کنار توصیه به تقوا، به قول سدید توصیه شده است: «فَلْیَتَّقُوا اللَّهَ وَ لْیَقُولُوا قَوْلاً سَدیداْ؛ (نساء/ آیه 9) و «یا أَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَ قُولُوا قَوْلاً سَدیداً؛ احزاب/ آیه 70».
«قول سدید» سخنی است که در آن سستی و لغو و دروغ و نفاق نباشد، سخنی که همچون سدّی محکم، جلو شکّ و شبهه و فساد را بگیرد.
سخن سدید تنها به الفاظ آن نیست، بلکه به محتوای آن نیز هست، هر شنیده‌ای قابل بازگو کردن نیست، در واقع این فکر و اندیشه است که باید محکم و استوار باشد.
سومین نکته‌ای که هر خبرنگار باید آن را رعایت کند، دقیق بودن در خبرنویسی است چرا که یکی از بزرگ‌ترین چالش‌های پیش روی خبرنگاران است و گاهی مواقع طرح یک خبر، می‌تواند پیامدهایی وخيم و جدی به همراه داشته باشد در نتیجه حساسیت و دقت نظر خبرنگاری نسبت به شغل‌های دیگر مضاعف می‌شود.
در آیه 282 سوره بقره بر نوشتن و سند گرفتن در هنگامی که انسان دینی بر گردن دارد تاکید شده است: «يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا إِذا تَدايَنْتُمْ بِدَيْنٍ إِلي‏ أَجَلٍ مُسَمًّي فَاکْتُبُوهُ، ای کسانی که ایمان آورده‌اید ، هنگامی که دینی را تا مدت معینی به یکدیگر بدهکار شدید آن را بنویسید». در خبرنویسی نیز می‌توان گفت، باید اسناد و مدارک خبرنویسی که این روزها به نوعی می‌توان گفت ضبط اصوات، مکاتبات رسمی، عکس و فیلم است برای نوشتن خبر از درجه اهمیت بالایی برخوردار است چرا که در صورت مشکل‌دار شدن این اسناد هستند که گره‌گشای بسیاری از مشکلات خواهند بود.
نقد و انتقاد
یکی دیگر از مهم‌ترین بخش‌هایی که بسیاری از خبرنگاران با آن سرو کار دارند، نوشتن گزارش و نقد و انتقاد است، نقدی که در قرآن نیز بیان شده است «یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آَمَنُوا لِمَ تَقُولُونَ مَا لَا تَفْعَلُونَ: اى کسانى که ایمان آورده‏‌اید! چرا سخنى مى‌گویید که عمل نمى‌‏کنید؟!﴾(الصّف/ آیه 2)، آن‌ها را به سبب تخلّف کردار از گفتار و خلف وعده مورد انتقاد قرار می‌دهد، و این نقد بیان شده هدفش هدایت و تربیت مردم است تا نقض عهد و خلف وعده نکنند.
و نکته بعدی در نوشتن گزارش و نقد کردن این است که انسان نباید بدون علم و آگاهی کافی نسبت به اموری که اطلاع ندارد حرفی و مطلبی به قلم جاری کند که از آن آگاهی ندارد، «وَلاَ تَقْفُ مَا لَیْسَ لَکَ بِهِ عِلْمٌ إِنَّ السَّمْعَ وَالْبَصَرَ وَالْفُؤَادَ کُلُّ أُولئِکَ کَانَ عَنْهُ مَسْؤُولاً، از آنچه به آن آگاهى ندارى، پیروى مکن، چرا که گوش، چشم و دل همه مسئولند»(الإسراء/ 36).
مرحوم علاّمه طباطبایی در تفسیر این آیه شریفه چنین نوشته‌اند: «این آیه از پیروى و متابعت هر چیزى که بدان علم و یقین نداریم، نهى مى‌‏کند و چون مطلق و بدون قید و شرط است، پیروى اعتقاد غیرعلمى و نیز عمل غیر علمى را شامل می‌شود و معنایش چنین مى‌شود: به چیزى که علم به صحّت آن ندارى، معتقد مشو و چیزى را که نمى‌‏دانى، مگو و کارى را که علم بدان ندارى مکن»