پرداختن به سوگ و حزن ائمه(ع) در شعرهای آیینی قبل از انقلاب

زهرا محدثی خراسانی، شاعر آیینی مشهد، در گفت‌وگو با خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) از خراسان رضوی، با اشاره به تأثیر انقلاب در شعر آیینی، تصریح کرد: رویکرد دوباره به شعر، به ویژه در شعر آیینی، بعد از پیروزی انقلاب اسلامی و شروع حاکمیت مذهبی و طرح جامع شیعی، به عنوان بزرگترین تحول در جغرافیای اندیشه و سیاست اجتماعی، باعث ایجاد تغییراتی در ادبیات، به ویژه شعر آیینی شد.

بعد از پیروزی انقلاب جریان اصلاح‌گرا و سالم در حوزه شعر آیینی شكل گرفت

وی ادامه داد: بعد از پیروزی انقلاب، به دلیل تأثیرپذیری از چند عامل، شاعرانی بودند که به فلسفه و نگرش صحیح در مضامین دینی دست یافتند و کم‌کم جریان اصلاح‌گرا و سالم در حوزه شعر آیینی شکل گرفت.

محدثی خراسانی افزود: این شاعران از یک سو، سعی در احیاء شخصیت‌های تحریف شده دینی داشتند و در ارائه بینش صحیح به جامعه و تغییر ساختار فکری در حیطه ادبیات فارسی گام برداشتند.

این شاعر آیینی تصریح کرد: نتیجه نگرش تاریخی، صحیح واژه‌ها و همراهی یا اصالت، در کنار پروراندن اندیشه، در پس بهره‌مندی از هر عنصر مذهبی، شعر را از حالت روایی و تک زمانی بودن، به عرصه ادب فرازمانی سوق داد و در آثار شاعران آیینی فرازهای ژرف و ماندگاری پدید آورد.

محدث خراسانی بیان کرد: قبل از پیروزی انقلاب، شعر آیینی ما بیشتر در سوگ و حزن اهل بیت(ع) بود، اما بعد از پیروزی انقلاب اسلامی، این نوع شعر بیشتر در ارائه واقعیت‌ها، بحث دفاع مقدس و موضوعات دیگر بود و از خدمت دربار خارج شد.

وی با اشاره به اینكه بعد از پیروزی انقلاب قلمرو شعر آیینی گسترده‌تر شد، عنوان كرد: بعد از پیروزی انقلاب، این نوع شعر، به دسته‌های خیلی زیادی تقسیم شد همانند شعر ماورائی و توحیدی كه شامل نیایش، عرفان و سلوک بود.

این شاعر برجسته مشهدی ادامه داد: در آن زمان شعر رهایی، آزادی و تعلیمی شامل پند و اندرز، آموزه اخلاقی و اجتماعی، تربیتی، بیداری و شعر مقدس بود و شعر ولایی هم شامل نبوی، علوی، فاطمی، غدیر، عاشورا، بقیع، رضوی، مهدوی، معراج پیامبر اکرم(ص)، نزول قرآن، کلمات قصار، نامه‌ها اوامر، نواحی، خطبه‌ها، مبانی ارزشی و عاشورا بود.

پرداختن به سوگ و حزن ائمه(ع)، در شعرهای آیینی قبل از انقلاب

وی با بیان اینكه در اشعار آیینی قبل از پیروزی انقلاب، بیشتر به سوگ و حزن ائمه(ع) پرداخته می‌شد، اظهار كرد: آن زمان در شعر آیینی، كمتر به رشادت‌ها، دلاوری ائمه(ع) در زندگی و جنگ پرداخته می‌شد، اما بعد از پیروزی انقلاب، شاعران بیشتر به بیان رشادت‌ها، دلاوری‌های ائمه(ع) در جنگ و زندگی پرداختند.

محدث خراسانی ادامه داد: البته شعرهایی همانند خمسه نظامی که بیشتر به ستایش پیامبر(ص) می‌پردازد، یا سرود مولانا در مثنوی کبیر كه به اوجمندی و ارزشمندی حضور پیامبر(ص) و زندگی آن در شعر اشاره می‌كند را نمی‌توان نادیده گرفت.

این شاعر تصریح کرد: بعد از پیروزی انقلاب، شاعران در شعر آیینی بیشتر به بزرگی و عظمت ائمه(ع) در جریان شهادتشان پرداخته‌اند و به جای تاکید بر سوگ و حزن جاری در زندگی آن‌‎ها، به ارجمندی قیامشان اشاره دارند، همانند قادر طهماسبی با تخلص «فرید» كه در این شعر خود به رشادت و حماسه ائمه(ع) پرداخته است:

 سر نی در نینوا می‌ماند اگر زینب(س) نبود 

کربلا در کربلا می‌ماند اگر زینب(س) نبود

 چشمه فریاد مظلومیت لب‌ تشنگان 

در کویر تشنه جا می‌ماند اگر زینب(س) نبود

ذوالجناح دادخواهی، بی‌سوار و بی‌لگام 

در بیابان‌ها رها می‌ماند اگر زینب(س) نبود

در طلوع داغ اصغر، استخوان اشک سرخ 

در گلوی چشم ما می‌ماند اگر زینب(س) نبود

در عبور از بستر تاریخ، سیل انقلاب

 در غبار فتنه‌ها می‌ماند اگر زینب(س) نبود

این شاعر ادامه داد: این شعر حضرت زینب(س) را به عنوان زنی تأثیرگذار در واقعه عاشورا می‌داند و می‌گوید: «اگر حضرت زینب(س) نبود این اتفاق‌ها برای ما می‌افتاد».

وی در ادامه گفته‌های خود به شعر دیگری از صفی علی‌شاه، قبل از انقلاب اشاره كرد و افزود: «هان برو زینب كه خواهی شد اسیر، نیست جانت را از این اسیری ناگزیر»، این شعر در خصوص اسیر و گرفتار شدن حضرت زینب(س) سخن می‌گوید و دو نگاه متفاوت در این شعر و شعر قادر طهماسبی دیده می‌شود.