برشی از حیات علمی عالم آل محمد(ص)

به گزارش ایکنا از خراسان رضوی، دانش دل را حیات می بخشد و جهالت را می زداید و در پرتو علم بندگان به جایگاه نیکان می رسند و با خوبان و نیکوکاران همنشین می شوند. با چنین توصیفی از علم و و دانش هشتمین امام همام مذاکره و گفت و گو در مباحث علمی را عبادت پروردگار تلقی می کنند و ضمن بسط محفل علم، پاسخگوی جویندگان فضیلت می شوند.
در یادداشت زیر به برشی از حیات علمی عالم آل محمد(ع) پرداخته خواهد شد.
شخصیت علمی امام رضا(ع) از نگاه چند اندیشمند
اباصلت هروی گوید «داناتر از علی ابن موسی الرضا(ع) ندیدم و هر دانشمندی با وی نشست و برخاست می کرد، بر این مطلب تصدیق می کرد. مأمون علمای ادیان و فقهای شرایع را در مجلسی گرد آورد و خضرت را به گفت و گو با آنان دعوت کرد. در آن مجلس حضرت همه آنان را مجاب کردند و همگان فضل و دانش ایشان را ستودند و عجز و ناتوانی خود را ثابت کردند».
ابراهیم ابن عباس صولی می گفت «هرگز ندیدم که از امام رضا(ع) چیزی پرسیده شود و او نداند و از او داناتر ندیدم».
فخر رازی در وصف مقام علمی حضرت رضا(ع) در توضیح معنای «کوثر» در کتابش امام را از اکابر علما بر می شمارد. ابن ابی الحدید معتزلی نیز امام رضا(ع) را «اعلم الناس» یعنی داناترین مردم می شمارد.
سخنان و احادیث امام هشتم در غالب متون معتبر شیعی قرار دارد. فراوانی و گستردگی روایات امام رضا(ع) در سخن محمد ابن عیسی یقطینی نیز مشهود است.
او می گوید «وقتی مردم درباره حضرت رضا(ع) اختلاف کردند، من 15 هزار مساله از مسائلی را جمع کردم که از جناب پرسیده شده بود و ایشان پاسخ داده بودند». در میان متون حدیثی کتاب فاخر عیون اخبار الرضا(ع) از ارزش والایی برخوردار است. شیخ صدوق در این کتاب دو دسته روایت جمع آوری کرده است؛ اول روایت های ائمه(ع) راجع به امام رضا(ع) دوم مجموعه روایاتی که راویان از خود حضرت روایت کرده اند؛ لذا شیخ صدوق با تدوین این کتاب چشمه هایی از شخنان و روایات حضرت رضا(ع) را به جامعه بشری عرضه کرده است.
محافل علمی امام رضا(ع) فراگیر و عمومی بود و عالمان اهل سنت نیز در این محافل حضور داشتند. بر طبق گزارش مورخان هر چه از امام پرسیده می شد، ایشان مستند به قرآن پاسخ می دادند و خود حضرت فرمودند «در مدینه در روضه حضرت رسول(ص) می نشستم و علما هم در آنجا زیاد بودند. هرگاه آنان در مساله ای در می ماندند، به طرف من اشاره می کردند و مسائل خود را از من می پرسیدند و من نیز به تمام سوالات آن ها پاسخ می گفتم».
حرکت عمومی امام رضا(ع) بر احیای سخن و سنت پیامبر(ص) استوار بود و در این راستا ایشان احادیث بسیاری به نام رسول الله(ص) روایت فرمودند. همچنین امام بر حفظ و احیای سنت نبوی اصرار داشتند که حتی مسائل عبادی خویش را به سنت جدشان مستند سازند؛ تلاشی که به نوعی نقد مدعیان پیرو اهل سنت نیز بود. امام تأکید داشتند که «ما پیرو رسول خدا و تسلیم ائامر و نواحی ایشان هستیم همچنان که پیامبر خدا پیرو و تسلیم فرامین الهی بود».
دانش گستری و آشنا سازی مردم با اسلام ناب در تمام سفرهای حضرت سایه افکنده بود و این نکته را می توان در سفرهای امام به مکه در ایام حج و غیر آن و همچنین سفر تاریخی ایشان به ایران جستجو کرد.
معیار سنجش حق و باطل از نگاه امام رضا(ع)
مجموعه پاسخ های ائمه(ع) به تشنگان معارف قرآن با هدف تبیین مفاهیم قرآن بخش گسترده ای از میراث حدیثی ما را تشکیل می دهد. این میراث حدیثی به تفسیر مأثور یا تفسیر روایی مشهور است. بر این اساس امام رضا(ع) قرآن را معیار سنجش حق و باطل و صحت و سقم احادیث قرار دادند و گفتار و پاسخ های خود حضرت نیز همه برگرفته از قرآن است.
نقش امام رضا(ع) در تبیین حقیقت قرآن و رموز باطنی آیات
قرآن مقتدای نورانی است و به سبب شدت نورانیت و اشراقش انسان ها توان نظر کردن کامل در آن را ندارند مگر انسان کامل معصوم؛ آنگونه که امیرالمومنین(ع) می فرمایند «قرآن با مردم سخن نمی گوید و مردم نیز قدرت سخن گفتن با قرآن را ندارند. تنها کسی که بر این کار قدرت دارد و قرآن نیز با او سخن می گوید همان امام معصوم(ع) است».
امام رضا(ع) نیز مانند سایر امامان معصوم حامل اسرار قرآن هستند و رازهای نهانی آن را می دانند. این ویژگی را در حدیث زیر می توان به نظاره نشست.
در جلسه ای مأمون از حاضران پرسید «معنای آیه ثم اورثنا الکتاب الذین اصطفینا من عبادنا را برایم بازگو کنید». علما در پاسخ او گفتند «منظور خداوند همه امت است». مأمون گفت ای اباالحسن شما چه می گویید؟ حضرت فرمودند «سخن آنان را نمی پسندم بلکه می گویم مراد خدای بزرگ از این آیه عترت طاهره است». مأمون گفت «چگونه مراد عترت باشد بدون در نظر گرفتن امت؟» حضرت فرمودند «اگر مراد از امت باشد، باید همه آنان به بهشت روند به دلیل فرموده خداوند در آیه 32 فاطر برخی از آنان بر خود ستم می کنند و برخی دیگر میانه رو و گروه سومی به فرمان خدا پیشگامند؛ این همان تفضل بزرگ است» و تفسیر آیات مرتبط را بیان فرمودند.

یادداشت و گردآوری زهرا اسماعیلی
منبع: کتاب حیات علمی به قلم محمد باقر پور امینی
انتهای پیام