واکنش‌های گوناگون مردم در مواجهه با ویروس کرونا

سیدحامد قدسی، یک روانشناس حوزه سلامت، در گفت‌وگو با ایکنا از خراسان رضوی، درباره پیامدهای شیوع ویروس کرونا بر ساختار اجتماعی جوامع اظهار کرد: شرایطی برای ما پیش آمده که بسیاری از افراد، این واقعیت را انکار می‌کنند به گونه‌ای که در شبکه‌های مجازی نیز شاهد این موضوع هستیم که بسیاری از افراد از جمله پزشکان، روانشناسان، عموم مردم و ... منکر این واقعیت می‌شوند و علت انکار کردن آن‌ها نیز این است که به اندازه‌ای اضطراب و استرس زیادی دارند که سعی می‌کنند با منکر شدن این موضوع، این نگرانی را از خود دور کنند.

وی ادامه داد: یکی از روانشناسان به نام فروید، اضطراب را به سه دسته اخلاقی، روان رنجور و واقعی تقسیم می‌کند که در حال حاضر این اتفاقی که امروز شاهد هستیم، دسته سوم اضطراب را شامل می‌شود؛ چرا که واقعی بودن این قضیه ما را دچار استرس کرده است.

قدسی بیان کرد: این در حالی است که همواره انکار، یک مکانیزم دفاعی است که فرد سعی می‎کند با تحریف واقعیت استرس خود را کاهش دهد و در واقع امروزه شرایط به گونه‌ای شده که افراد به نوعی با ترس از مرگ که یکی از ترس‌های فلسفی است، مواجه هستند.

وی گفت: برخی از افراد این واقعیت را پذیرفته‌اند، برخی نیز به دلیل اضطراب و ترسی که دارند سعی می‌کنند که با اجتناب کردن این واقعیت، بر ترس و اضطراب خود غلبه کنند و برخی دیگر از افراد نیز یک سری رفتارهای ایمنی‌گونه انجام می‌دهند و تلاش می‌کنند با این رفتارها، استرس خود را کاهش دهند.

این روانشناس اضافه کرد: به‌عنوان مثال می‌توان گفت که شاید در این شرایط به نوعی با ماندن در منزل و مراقبت کردن از خود می‌تواند مفید و کمک کننده باشد، واقعیتی که وجود دارد این است که ما هر چه بتوانیم از خودمان مراقبت و از یه سری مسائل دوری کنیم، اما باز هم نمی‌توانیم این واقعیت را انکار کنیم، چرا که این قضیه وجود دارد و مدام هم آمار و ارقام مختلفی از مبتلایان به این بیماری از شبکه‌های تلویزیونی و شبکه‌های اجتماعی منتشر و اطلاع رسانی می‌شود.

قدسی ادامه داد: همواره در کنار مسائل ایمنی و بهداشتی که باید رعایت شود، آن دسته از افرادی که این واقعیت را انکار می‌کنند و اصول بهداشتی را رعایت نمی‌کنند، بر این باور هستند که همه این حرف‌ها دروغ است، در اماکن مذهبی حضور پیدا می‌کند و با بوسیدن ضریح آن حرم و اینکه این مکان متبرک است، سعی دارند که منکر این مضوع مهم شود.

مهم دانستن «روان» خود

وی با بیان اینکه همواره ما به صورت صد در صدی نمی‌توانیم ایمنی را رعایت کنیم، اظهار کرد: در اینجا مسئله‌ای به نام روان انسان دخیل است، اینکه ما تا چه حد می‌توانیم از لحاظ روانی بر روی افکار خودمان کار کرده و آرامش خود را حفظ کنیم نیز امر مهمی است که افراد باید در این شرایط به آن توجه ویژه‌ای داشته باشند.

این روانشناس حوزه سلامت بیان کرد: بنابراین باید در کنار رعایت مسائل بهداشتی بر روی ذهن خودمان هم کار کنیم چرا که ویروس‌ها و باکتری‌ها، زمانی می‌توانند تأثیر بیشتری بر بدن داشته باشند که سیستم مقاومتی بدن ضعیف شود و سیستم ایمنی بدن هم در زمانی که فرد از سلامت روان، آرامش، قدرتمندی و شادمانی برخوردار باشد، می‌تواند در برابر بسیاری از بیماری‌ها و ویروس‌ها مقاومت نشان دهد.

وی اضافه کرد: این در حالی است که حتی اگر هم فردی به ویروسی مبتلا باشد اما وقتی سیستم ایمنی بدن مقاوم و آرامش و سلامت روانی داشته باشد، قطعاً می‌تواند در مقابل این بیماری مقاومت نشان دهد و در نهایت هم سالم و زنده بماند و به زندگی خود نیز ادامه دهد.

این روانشناس تأکید کرد: از این رو مقوله دیگری که بیشتر از مسائل بهداشتی باید به آن اهمیت دهیم، مسئله آرامش روانی و روانشناختی ما است و ما می‌توانیم با کسب آرامش و ایجاد کردن حس خوب در وجودمان، بدنمان را قدرتمند کنیم که در صورت مبتلا شدن به این بیماری بتوانیم با آن مقابله کنیم.

دیدگاه «مرگ آگاهی»

قدسی بیان کرد: با توجه به اینکه حوزه روانشناسی، رویکردهای مختلفی دارد، به رویکردی که در این خصوص می‌توان به آن اشاره کرد، رویکرد اگزیستیالیسم و یا دیدگاه وجودی است که از آن به عنوان دیدگاه «مرگ آگاهی» نیز یاد می‌شود که این رویکرد دقیقا همان رویکردی است که گویای شرایط حال جامعه است.

این روانشناس حوزه سلامت اظهار کرد: دیدگاه «مرگ آگاهی» دیدگاه فلسفی است که مرگ برای همه وجود دارد و ما نباید از مرگ ترس داشته باشیم، در واقع این دیدگاه به بررسی دلایل ترس از مرگ می‌پردازد.

وی خاطرنشان کرد: یکی از مباحثی که وجود دارد این است که ما بپذیریم که هر اتفاقی که در دنیا رخ می‌دهد در کنترل ما نیست و ممکن است هر اتفاقی برای هریک از ما رخ دهد، بیش از حد همه چیز را نمی‌توانیم کنترل کنیم و باید به یک پذیرش برسیم که در این شرایط باید همگی تقدیر و قسمت را پیشه کار خود قرار دهیم و اینکه این اتفاقات نیز بخشی از واقعیت دنیا هستند که ما در آن قدم گذاشته‌ایم و هرچه که مراقبت کنیم باز هم از هر بلایی در دنیا امان نخواهیم بود.

این روانشناس ادامه داد: می‌توان به این پذیرش برسیم که بیماری و حتی مرگ هم بخشی از زندگی است و بپذیریم همه این اتفاقات وجود دارند و قرار باشد که هر اتفاقی رخ دهد قطعا پیش خواهد آمد. همچنین اگر به این پذیرش برسیم و از واقعیات زندگی اجتناب و یا آن‌ها را انکار نکنیم می‌توانیم این ترس را از خود دور کنیم و با خود فکر کنیم که پس این‌ها همگی وجود دارد و جای ترسی نیست.

رویکرد «معنا درمانی»

قدسی با بیان اینکه رویکرد دیگری در روانشناسی به نام «معنا درمانی» وجود دارد که آن را با رویکرد تعهد و پذیرش آمیخته می‌کنیم، گفت: با رویکرد معنا در مانی می‌توان به یک آرامش خاصی دست یافت. در واقع این رویکرد به این اشاره دارد که همه اتفاقتی که برای ما رخ می‌دهد بخشی از دنیا و هستی است، این رنج‌ها در دنیا وجود دارد و بخشی از هستی است و ما نمی‌توانیم این رنج‌ها را انکار کنیم.

این روانشناس حوزه سلامت بیان کرد: در واقع در کنار این رنج‌ها است که می‌توانیم معناهایی را برای زندگی خود پیدا کنیم و ما زمانیکه در دوره‌ای از زندگی دچار رنج می‌شویم، این رنج معنایی هم برای زندگی ما ایجاد می‌کند و می‌تواند نتایج خوبی را برای ما داشته باشد و حتی در جایی نیز این رنج‌ها موجب رشد ما می‌شود و به عقیده من این رنج و این دردی که امروز همه دنیا به آن دچار شده‌ایم، قطعا می‌تواند نتایج خوبی را برای جامعه به دنبال داشته باشد.

این روانشناس ادامه داد: به عنوان مثال می‌توان گفت که اکنون ما متوجه می‌شویم افرادی در اطراف ما هستند که با احتکار کردن اقلام بهداشتی که این روزها به شدت به آن‌ها نیاز است از انسانیت دور بوده و یا اینکه از طرفی هم افرادی هستند که در این شرایط حاضر هستند که از خود گذشتگی کنند و این اتفاق به نوعی باعث شد که ما اطرافیان خود را بهتر بشناسیم، بیشتر از گذشته نیز قدر زندگی و زیبایی‌های زندگی را بدانیم و همچنین پی ببریم که بسیاری از مسائل و یا مشکلاتی که خود را در گیر آن‌ها کرده‌ بودیم همگی بی‌ارزش بوده‌اند.

قدسی بیان کرد: افرادی که یک سری رنج‌هایی را متحمل می‌شوند، بیشتر می‌توانند در این شرایط سخت، خود را به خوبی کنترل کنند و به نوعی این شرایط باعث می‌شود که افراد از لحاظ فکری و روحی مقاوم‌تر ‌شوند.

اقدامات موثر صدا و سیما در شادی افراد

این روانشناس حوزه سلامت گفت: مسئله امید نیز یکی دیگر از مسائلی است که می‌تواند در این شرایط به ما کمک کند. در این شرایط شاید بتوان گفت که افراد به یکدیگر نزدیک شده‌اند و به یکدیگر بیشتر از گذشته کمک می‌کنند، در این میان راهکارهایی که می‌تواند در این اوضاع کارساز باشد، پخش برنامه‌های شاد و طنز از طریق صدا و سیما خواهدبود، چرا که شادی سپری است در برابر استرس و افراد شاد سیستم ایمنی قوی‎تری دارند و با این کار همواره باعث می‌شود که شادی در بین مردم افزایش یابد.

قدسی عنوان کرد: به مردم آموزش دهیم که در این شرایط یکدیگر را حمایت کنند، چرا که حمایت اجتماعی یکی از قوی‌ترین مولفه‌هایی است که برای سلامتی انسان مفید بوده و آن دسته از افرادی که حمایت اجتماعی بالاتری دارند از آرامش بیشتری نیز برخوردار هستند. افراد اگر احساس کنند افرادی هستند که از او حمایت می‌کنند، احساس آرامش بیشتری دارند نسبت به افرادی که احساس تنهایی می‌کنند.

قرنطینه شدن در خانه

وی عنوان کرد: اینکه فرد در خانه قرنطینه شود، فعالیت‌های خود را کمتر کند و ارتباطش با دوستانش نیز کمتر شود می‌تواند افسردگی را برای او به همراه داشته باشد، اما در این جا ما روانشناسان نمی‌توانیم فراتر از پزشکان عمل و توصیه کنیم، چرا که در این صورت قطعا توصیه‌های پزشکان در اولویت است.

این روانشناس حوزه سلامت اظهار کرد: از این رو ما برای اینکه حال بهتری داشته باشیم و اینکه حس کنیم که همه مثل ما در خانه هستند و تنها من نوعی در خانه قرنطینه نشده‌ام، خود می‌تواند به این امر کمک کند که حالمان بهتر باشد و رنج ما نیز کمتر شود

قدسی گفت: در این میان کار خوبی که اداره مخابرات می‌تواند در این مدتی که توصیه شده همه در خانه بمانیم؛ انجام دهد این است که تماس‌های تلفنی را رایگان کند و یا اینکه تعرفه‌های تماس را کاهش دهد کند. همچنین اپراتورهای مختلف نیز می‌توانند تعرفه‌های مکالمه و اینترنت خود را نیز کمتر کنند تا مردم با خیال راحت بتوانند با دوستان و آشنایان خود از طریق تماس تلفنی و یا شبکه‌های اجتماعی در ارتباط باشند که این کار نیز خود باعث می‌شود که حال مردم تا حدی بهتر باشد.

وی تاکید کرد: به عقیده من در برنامه‌های تلویزیونی که از کادر پزشکی دعوت می‌شود تا مسائل بهداشتی را به مردم منتقل کنند، از کادر روانشناسان و جامعه شناسان نیز دعوت شود تا این آرامش را به مردم نیز انتقال دهند، اما این در حالی است که متاسفانه صداوسیما با برنامه‌های روانشناسی میانه خوبی ندارد اما باید توجه داشته باشند که این کار می‌تواند برای کاهش استرس و ترس مردم و آرامش آن‌ها موثر باشد.