شیخ بهایی و عمقی‌نگری در قرآن و حدیث

محسن رجبی قدسی، عضو هیئت علمی دانشکده علوم قرآنی مشهد و پژوهشگر بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی، در گفت‌وگو با ایکنا از خراسان رضوی، به‌مناسبت سوم اردیبهشت‌ماه و روز بزرگداشت شیخ بهایی با بیان اینکه گزارش‌های متعددی از ویژگی‌های شخصیت شیخ بهایی مطرح شده است، اظهار کرد: اخلاص و ایمان شیخ بهایی علت ماندگاری نامش در تاریخ تشیع شد، ایشان یک عالم مؤمن بود که فعالیت خود را محدود به حوزه و مکتب نکرد، او در صحنه عمل حاضر بود و نسبت به حال مردم و جامعه خود بی‌تفاوت نبود.

وی ادامه داد: شیخ بهایی با وجود این که مسئولیت حکومتی داشت اما همواره درب خانه خود را به روی مردم باز می‌گذاشت و به ارتباط با مردم و پاسخ به سؤالات و خواسته‌های آنان می‌پرداخت و این باعث شده بود که جایگاه بسیار مهمی میان مردم به دست آورد، در دوران صفویه مرسوم بود که مردم سب و لعن خلفای صدر اسلام را انجام می‌دادند، شیخ بهایی از دربار صفوی خواست تا منع این رفتار را در مجامع عمومی اعلام کند.

عوامل اعتماد صفویان به شیخ بهایی

این پژوهشگر و مدرس دانشگاه ضمن اشاره به عوامل اعتماد دربار صفوی به شیخ بهایی بیان کرد: شیعه بودن، برخورداری از هوش و ذکاوت فراوان، همچنین بهرمندی از علم ریاضی و ذوفنون بودن شیخ بهایی از جمله عواملی بود که باعث شد ایشان در حکومت صفوی جایگاه رفیعی داشته باشد.

رجبی قدسی تصریح کرد: در آن زمان بحث تخصصی شدن علوم و پرداختن انحصاری به یک رشته خاص مطرح نبود و فضای باز علمی آن زمان باعث شده بود هرکس در هر رشته‌ای تمایل داشته باشد محضر استادی برود و آن علم را تحصیل کند و این از افتخارات حوزه‌های علمی جهان اسلام بود که متأسفانه امروزه دیگر وجود ندارد، شخصیت علمی، هوش و ذکاوت شیخ بهایی و ولایت فقهی این مرد بزرگ نسبت به مسائل مردم، باعث شده بود تا در علوم مختلف پیشرفت‌های چشمگیری به دست آورد؛ چرا که لازم است یک عالم فقیه در علوم مختلفی سررشته داشته باشد.

عضو هیئت علمی دانشکده علوم قرآنی مشهد با اشاره به آثار علمی متعدد شیخ بهایی در رشته‌های مختلف، گفت: نوعی جامعیت در عین موجز بودن در تدوین آثار ایشان دیده می‌شود، آثار متعدد شیخ بهایی از دسته‌بندی‌های مناسبی برخوردار است.

پرهیز شیخ بهایی از ظاهرگرایی

رجبی قدسی اظهار کرد: مهم‌ترین شاخصه فرهنگی و علمی در شخصیت شیخ بهایی نگاه عمیق به قرآن و حدیث است، این عالم بزرگ دینی ظاهرگرا نبود و در اشعارش که حال و هوای عرفانی هم دارد، همواره به این مطلب اشاره می‌کند و تأکید دارد که اکثر مباحث مطرح در مجامع علمی، ظرفیت ایجاد جدال را دارد و اگر اهل علم سرگرم به این جدال‌ها شوند و با ظاهرنگری به مباحث نگاه کنند هم خودشان را دچار خسران می‌کنند و هم جامعه‌ای که تحت تعلیمات آنان قرار می‌گیرد.

وی ادامه داد: شیخ بهایی معتقد بود در ورای ظواهر علمی، اهدافی نهفته است که اهل علم باید به آن توجه کنند، برای مثال ما در ماه رمضان اگر نخوریم و نیاشامیم روزه ما باطل نیست اما طبق فرمایش پیامبر اسلام زمانی روزه صحیح است که چشم و زبان خود را حفظ کرده و به چنین مواردی توجه کنیم؛ چرا که روزه گرفتن هدفی مثل تعالی اخلاق در پس خود دارد و شیخ بهایی به این موارد بسیار عامل بود.

رجبی قدسی در رابطه با اقوال مشهور در رابطه با فعالیت‌ها و جایگاه علمی شیخ بهایی گفت: البته بسیاری از مطالب مشهوری که به ایشان نسبت می‌دهند در منابع اصیل وجود ندارد، چنین نقل‌های نادرستی به خاطر نبوغ بسیار زیاد شیخ بهایی بود و بسیاری از مطالب به ایشان نسبت داده می‌شد در صورتی که بسیاری از آن‌ها باطل و غلط است و یا حداقل این که در بسیاری از مطالب، سندی برای نسبت دادن این مطالب به شیخ بهایی وجود ندارد.