شرک؛ نسخه بدلی از اندیشه توحیدی
عضو هیئت علمی دانشکده الهیات دانشگاه فردوسی مشهد با اشاره به پیشینه اندیشه توحیدی و شرکآمیز گفت: بررسیهای تاریخی نشان میدهد که همیشه اندیشههای توحیدی میان انسانها وجود داشته و نسخههای بدلی نیز از آن به وجود آمده است.
به گزارش ایکنا از خراسان رضوی، علیرضا آزاد، عضو هیئت علمی دانشکده الهیات دانشگاه فردوسی شامگاه گذشته، ۲۰ اردیبهشتماه در جلسه تفسیر کاربردی قرآن کریم که بهصورت مجازی برگزار شد، با اشاره ریشهشناسی لغوی و تاریخی شرک در آیه ۱۳ سوره «لقمان» گفت: واژه «شرک» از نظر عدهای از زبان سریانی گرفته شده، عدهای نیز این واژه را عربی میدانند، این کلمه در زبان عربی به معنی بند کفش، ریسمان و بندهای به هم پیوسته آمده است.
فریب و مشارکت؛ معانی شرک
وی افزود: گاه واژه «شرک» به معنی «فریب» گفته شده؛ چرا که دامهای شکار حیوانات از بند تشکیل میشد و حیوان فریب میخورد، در آیه ۶۴ سوره «اسراء» شیطان به پیروان خود میگوید: «وَ شٰارِكْهُمْ فِي اَلْأَمْوٰالِ وَ اَلْأَوْلاٰدِ» بعضی این عبارت را به معنای مشارکت گرفتهاند و برخی نیز آن را فریب معنا کردند، اما بهتر است شرک را به معنای فریب بدانیم که التزامی از بند و ریسمان دارد و در واقع مال و فرزند عامل و دامی برای فریب انسان است.
آزاد ادامه داد: از جهت این که دام از گره خوردن ریسمانها به وجود میآید، شرک به معنای بهره و سهم در رابطه با مشارکت انسانها نیز آمده است، به عبارتی مشرک کسی است که برای خداییِ پروردگار، سهمهای گوناگونی در رابطه با سایر موجودات قائل میشود و در امر خدایی سایر موجودات را سهیم و شریک میکند.
عضو هیئت علمی دانشکده الهیات دانشگاه فردوسی مشهد اظهار کرد: در برابر شرک، اخلاص قرار میگیرد و اخلاص در لغت به معنی جدا کردن کره از شیر و به عبارت دیگر خالصسازی شیر را اخلاص میگویند، در قرآن نیز اخلاص به این معنی است که فقط و فقط خدا را فاعل و مدبر عالم بدانیم.
آزاد تصریح کرد: این سؤال به وجود میآید که شرک از کجا آغاز شد؟ برای پاسخ به این سؤال ابتدا باید ذهنیتی از توحید داشته باشیم و هنگامی که ما دستهبندیهای توحید را بررسی میکنیم، میتوانیم در رابطه با شرکت نیز دستهبندی ارائه کنیم و این موضوع نشان از پیشینه بیشتر اندیشه توحیدی نسبت به اندیشه شرکآمیز دارد و میتوان گفت همیشه یک اصل وجود دارد که برای آن یک چیز تقلبی به وجود میآید.
وی با اشاره بررسیهای تاریخی افزود: بررسیهای تاریخی نشان میدهد که همیشه اندیشههای توحیدی میان انسانها وجود داشته و نسخههای بدلی نیز از آن به وجود آمده است، لقمان وقتی به فرزند خود توصیه میکند، گویی شرک را میشناسد و در رابطه با یک حقیقت عینی این توصیه را عنوان میکند.
بارز بودن بُعد اعتقادی شرک
آزاد بیان کرد: شکلها و لایههای مختلفی از شرک وجود دارد، عمده بحثهای شنیده شده از بعد اعتقادی و کلامی است، در زمان لقمان تعدد ادیان و اعتقادات خاص وجود داشته و ناظر بر شرک زمان خود این توصیهها را بیان میکند، شرک آن زمان با شرک در زمان حاضر در عین اشتراک تفاوتهایی هم دارد.
عضو هیئت علمی دانشکده الهیات دانشگاه فردوسی مشهد تصریح کرد: انسانها در خاورمیانه یک اندیشه توحیدی پیش از ادیان ابراهیمی داشتند و کمکم به این نتیجه رسیدند که شاید ما لیاقت صحبت مستقیم با خدا را نداشته باشیم و حالتی از احترام به قدری زیاد شد که رو به انحراف رفت و عبادات نیز از این اندیشه تأثیر گرفت، آنان معتقد بودند اراده خداوند از طریق ارواح مجرده بر جهان حاکم میشود و این ارواح حلول در موجودات جهان دارند.
وی اضافه کرد: اگر این پیشینه تاریخی را بدانیم، میتوانیم بفهمیم که برای مثال چرا در بعلبک چندین هزار نفر کشته شدند تا معابد ساخته شود، آنها واقعاً میدانستند که خورشید خالق آسمان و زمین نیست، اما احترام به هیکل و تجسم روح خورشید و ارتباط آن با خدا سبب چنین رفتارهایی میشد.
آزاد افزود: وقتی حضرت ابراهیم(ع) در عبادت و اطاعت، ماه، خورشید و ستاره را کنار میزند و میگوید من برائت میجویم از آنچه شریک خدا قرار میدهید و این یعنی ستارهپرستان و خورشیدپرستان، این اجرام آسمانی را شریک خدا میدانستند و نه جایگزین خدا، لقمان نیز در توصیه به فرزند خود چگونگی عملکرد اعتقادی نسبت به خدا را مورد بحث قرار میدهد.
انتهای پیام
